Νομοσχέδιο για αξιώσεις του Δημοσίου σε ιδιωτικές περιουσίες: τι αλλάζει με τα οθωμανικά έγγραφα
Η κατάθεση νέου νομοσχεδίου στη Βουλή ανοίγει ένα κεφάλαιο που για χρόνια προκαλούσε έντονη ανασφάλεια σε ιδιοκτήτες ακινήτων: τις αξιώσεις του Δημοσίου σε ιδιωτικές περιουσίες όταν αυτές στηρίζονταν σε παλαιά έγγραφα της οθωμανικής περιόδου, τα γνωστά «οθωμανικά φιρμάνια». Η ουσία της παρέμβασης είναι απλή: επιχειρεί να περιορίσει ή να «κλείσει» πρακτικά τη δυνατότητα του κράτους να αμφισβητεί την κυριότητα πολιτών σε περιπτώσεις όπου, στην πράξη, η ιδιοκτησία έχει κατοχυρωθεί και αξιοποιηθεί εδώ και δεκαετίες.
Το θέμα δεν αφορά μόνο νομικούς κύκλους. Επηρεάζει την καθημερινή οικονομία μιας οικογένειας, την αξία ενός ακινήτου, την ασφάλεια μιας αγοραπωλησίας και, τελικά, το κατά πόσο ο πολίτης αισθάνεται ότι μπορεί να σχεδιάζει χωρίς να φοβάται μια μελλοντική εμπλοκή.
Γιατί έρχεται τώρα η ρύθμιση
Τα τελευταία χρόνια, σε διάφορες περιοχές της χώρας, είχαν καταγραφεί περιπτώσεις όπου το Δημόσιο κινήθηκε δικαστικά ή διοικητικά, αμφισβητώντας τίτλους ιδιωτών με επίκληση παλαιών εγγράφων. Σε ορισμένες υποθέσεις, η αίσθηση που δημιουργήθηκε στην κοινωνία ήταν ότι η σύγκρουση δεν αφορούσε «αμφίβολες» περιπτώσεις, αλλά κατοικίες, πολυκατοικίες ή ολόκληρους οικισμούς που λειτουργούν επί δεκαετίες.
Αυτό ακριβώς το κλίμα ανασφάλειας επιχειρεί να αντιμετωπίσει το νομοσχέδιο. Στόχος του, σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία όπως παρουσιάστηκε δημόσια, είναι να υπάρξει σαφέστερο πλαίσιο, ώστε το κράτος να μην αμφισβητεί ιδιωτικές περιουσίες με τρόπο που παράγει αβεβαιότητα και παρατεταμένες δικαστικές διαμάχες.
Τι αλλάζει πρακτικά για ιδιοκτήτες και αγοραπωλησίες
Η πιο χρήσιμη ανάγνωση για τον πολίτη είναι η εξής: όταν το Δημόσιο περιορίζει τις δυνατότητες αμφισβήτησης κυριότητας σε τέτοιες περιπτώσεις, μειώνεται ο «θόρυβος κινδύνου» γύρω από ένα ακίνητο. Αυτό έχει τρεις άμεσες συνέπειες:
-
Μεγαλύτερη ασφάλεια σε μεταβιβάσεις
Όταν υπάρχει υποψία ότι μπορεί να προκύψει αξίωση του Δημοσίου, μια μεταβίβαση δυσκολεύει: ο αγοραστής επιφυλάσσεται, οι έλεγχοι αυξάνονται, οι συμβολαιογραφικές διαδικασίες βαραίνουν. Ένα σαφέστερο πλαίσιο λειτουργεί αποσυμπιεστικά. -
Μείωση μακροχρόνιων δικαστικών εκκρεμοτήτων
Η αβεβαιότητα κοστίζει χρόνο και χρήμα. Για τους πολίτες σημαίνει έξοδα, καθυστέρηση σε αξιοποίηση περιουσίας, αλλά και ψυχολογική πίεση. Για τη διοίκηση σημαίνει συσσώρευση υποθέσεων. -
Σήμα σταθερότητας στην αγορά ακινήτων
Η ιδιοκτησία βασίζεται στην προβλεψιμότητα. Όσο πιο καθαρό είναι το πλαίσιο, τόσο πιο εύκολα λειτουργεί η αγορά, ειδικά σε περιόδους όπου η κινητικότητα στα ακίνητα επηρεάζει ευρύτερα την οικονομία.
Ποιοι αφορά περισσότερο
Το νομοσχέδιο αφορά κυρίως:
-
ιδιοκτήτες που έχουν ακίνητα με «βαρύ ιστορικό» τίτλων ή παλαιά έγγραφα στη διαδρομή κτήσης,
-
οικογένειες που έχουν προχωρήσει σε κληρονομιές/γονικές παροχές και θέλουν ασφάλεια στην αλυσίδα τίτλων,
-
πολίτες σε περιοχές όπου υπήρξαν δημόσιες συζητήσεις ή δικαστικές κινήσεις για τέτοιου τύπου διεκδικήσεις,
-
επενδυτές ή επαγγελματίες που εξετάζουν μεγάλα ακίνητα και χρειάζονται καθαρούς κινδύνους.
Είναι σημαντικό, πάντως, να υπογραμμιστεί κάτι: κάθε νομοθετική παρέμβαση έχει λεπτομέρειες. Το ποιοι ακριβώς «πιάνεται» να ωφεληθούν εξαρτάται από το πώς θα διατυπωθούν οι τελικές διατάξεις, πώς θα σταθούν οι μεταβατικές ρυθμίσεις και τι θα ισχύσει για εκκρεμείς υποθέσεις.
Τι γίνεται με τις εκκρεμείς υποθέσεις
Εδώ βρίσκεται το πραγματικό «ζουμί» για πολλούς πολίτες: τι θα γίνει αν κάποιος έχει ήδη εμπλακεί σε δικαστική διαδικασία ή αν έχει δεχτεί αμφισβήτηση κυριότητας.
Συνήθως, τέτοιες ρυθμίσεις περιλαμβάνουν μεταβατικές προβλέψεις. Αυτό μπορεί να σημαίνει, ανάλογα με τη διατύπωση:
-
ότι το Δημόσιο δεν θα κινεί νέες διαδικασίες με το ίδιο σκεπτικό,
-
ότι παύει να επιμένει σε ένδικα μέσα σε συγκεκριμένες κατηγορίες περιπτώσεων,
-
ή ότι προβλέπεται διαφορετική αντιμετώπιση για υποθέσεις που βρίσκονται σε διαφορετικό στάδιο.
Το κρίσιμο για τους ενδιαφερόμενους είναι να διαβάσουν (ή να τους εξηγήσει ειδικός) τις μεταβατικές διατάξεις όταν δημοσιοποιηθεί το πλήρες κείμενο και προχωρήσει η κοινοβουλευτική διαδικασία.
Πού θα βρει κανείς το κείμενο και την πορεία του νομοσχεδίου
Η πιο καθαρή, θεσμική πηγή είναι η σελίδα της Βουλής για τα κατατεθέντα νομοσχέδια. Εκεί αναρτάται η πορεία, οι σχετικές συνεδριάσεις και, όταν είναι διαθέσιμα, τα συνοδευτικά έγγραφα. Μπορείτε να το παρακολουθείτε από τη σελίδα «Κατατεθέντα Σχέδια/Προτάσεις Νόμων» στην επίσημη ιστοσελίδα της Βουλής: https://www.hellenicparliament.gr/Nomothetiko-Ergo/Katatethenta-Nomosxedia
Τι να κάνει τώρα ο πολίτης χωρίς να πανικοβληθεί
Αν είστε ιδιοκτήτης και το θέμα σας αγγίζει, οι πρακτικές κινήσεις είναι συγκεκριμένες και ήρεμες:
-
Κρατήστε συγκεντρωμένα τα βασικά έγγραφα τίτλων (συμβόλαια, μεταγραφές, κληρονομιές, τοπογραφικά).
-
Αν υπάρχει κάποια εκκρεμότητα ή αμφισβήτηση, ζητήστε ενημέρωση για το στάδιο της υπόθεσης και για το πώς θα επηρεαστεί από τη νέα ρύθμιση.
-
Σε αγοραπωλησία, ζητήστε να γίνει πλήρης νομικός έλεγχος τίτλων όπως ούτως ή άλλως επιβάλλεται, αλλά χωρίς να θεωρείτε εκ των προτέρων ότι «κάτι κακό θα γίνει». Η δουλειά του ελέγχου είναι ακριβώς να μετρά τον πραγματικό κίνδυνο.
Πώς “δένει” με το μεγάλο ζητούμενο: ασφάλεια δικαίου
Η ουσία αυτού του νομοσχεδίου, αν περάσει όπως περιγράφεται, είναι ότι επαναφέρει σε ένα βαθμό την εμπιστοσύνη ότι οι τίτλοι ιδιοκτησίας δεν μπορούν να ανατραπούν απρόβλεπτα μετά από δεκαετίες ζωής, επένδυσης και φορολογικής επιβάρυνσης πάνω στο ίδιο ακίνητο. Σε μια χώρα όπου η περιουσία συχνά αποτελεί βασικό «αποθετήριο» οικογενειακής ασφάλειας, αυτό έχει ευρύτερο κοινωνικό βάρος.
