Πίνακας περιεχομένου
Δεν είναι ο λαός του Ιράν ο εχθρός — είναι το καθεστώς της Τεχεράνης και το σύστημα φόβου που κρατά ζωντανή την κρίση
Η πρώτη αλήθεια είναι η πιο σημαντική
Το βασικό σημείο που πρέπει να μείνει καθαρό δεν είναι στρατιωτικό. Είναι ανθρώπινο. Ο κόσμος δεν τα έχει με τον λαό του Ιράν. Ο λαός του Ιράν δεν είναι ο εχθρός. Οι άνθρωποι του Ιράν έχουν την ίδια αξία, την ίδια ανθρώπινη αξιοπρέπεια και το ίδιο δικαίωμα στην ελευθερία, στην ασφάλεια και στη ζωή όπως κάθε άλλος λαός.
Το πρόβλημα είναι το καθεστώς της Τεχεράνης: το σύστημα εξουσίας που κυβερνά με φόβο, εξάγει κρίση, ντύνει την καταστολή με ιδεολογία και προσπαθεί να επιβιώσει μετατρέποντας την ίδια την πραγματικότητα σε πεδίο προπαγάνδας. Αυτό ακριβώς φαίνεται τόσο από την εσωτερική καταστολή όσο και από τη συμπεριφορά του καθεστώτος στη Μέση Ανατολή.
Αν κάτι ξεχωρίζει σε όλη αυτή τη συζήτηση, είναι ότι το Ιράν δεν πρέπει να διαβάζεται σαν ένα ενιαίο σώμα ταυτισμένο με την εξουσία του. Όποιος μιλά για το Ιράν χωρίς να ξεχωρίζει τον λαό από το καθεστώς, πέφτει στην ίδια παγίδα που βολεύει την Τεχεράνη: να εμφανίζεται δηλαδή ως μοναδικός εκφραστής ενός ολόκληρου έθνους.
Δεν είναι. Είναι μια μηχανή εξουσίας που κρατιέται ζωντανή μέσα από παράλληλους μηχανισμούς ασφάλειας, καταστολής, ιδεολογικού ελέγχου και περιφερειακής επιρροής. Αυτό εξηγούν με καθαρό τρόπο και προηγούμενα ελληνικά κείμενα του Newsio, όπως το «Καθεστώς της Τεχεράνης: Δισεκατομμύρια, Καταστολή και Περιφερειακή Αποσταθεροποίηση», το «Μετά τον Χαμενεΐ, ποιος κυβερνά πραγματικά το Ιράν;» και το «Όταν η Τεχεράνη φοβάται τον αφανισμό».
Το καθεστώς δεν μιλά σαν δύναμη που θέλει ειρήνη
Αυτή είναι η δεύτερη μεγάλη αλήθεια. Το καθεστώς της Τεχεράνης δεν μιλά σαν δύναμη που θέλει πραγματική ειρήνη. Μιλά σαν δύναμη που θέλει να κερδίζει πολιτικό χρόνο, να επιβιώνει εσωτερικά, να εμφανίζει κάθε ανάπαυλα ως νίκη και να κρατά ανοιχτά όσα μέτωπα του δίνουν διαπραγματευτική και ψυχολογική πίεση.
Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από τη διπλή γλώσσα γύρω από τις συνομιλίες, το αφήγημα περί «νίκης», τα claims για αποδέσμευση 6 δισ. δολαρίων που η αμερικανική πλευρά διέψευσε και τη συνεχιζόμενη προσπάθεια να μετατραπεί η αβεβαιότητα σε θρίαμβο πριν υπάρξει πραγματικό αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό η σωστή ανάγνωση δεν είναι ότι η Τεχεράνη μπήκε σε ήρεμη μεταπολεμική φάση. Η σωστή ανάγνωση είναι ότι το καθεστώς προσπαθεί να επιβιώσει πολιτικά, να κρατήσει το εσωτερικό του αφήγημα όρθιο και να δείξει ότι δεν λύγισε. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να λες ότι επιδιώκει ειλικρινή σταθερότητα.
Η ειλικρινής σταθερότητα προϋποθέτει διαφάνεια, λιγότερη επιθετική προπαγάνδα, πιο καθαρή συμπεριφορά στα πεδία πίεσης και πραγματική αποκλιμάκωση. Δεν βλέπουμε κάτι τέτοιο. Βλέπουμε εύθραυστες συνομιλίες, Χορμούζ ακόμη υπό ένταση και καθεστωτική προσπάθεια να προηγηθεί επικοινωνιακά των γεγονότων.
Η εσωτερική καταστολή δεν είναι παράπλευρο φαινόμενο. Είναι ο πυρήνας
Αν θέλει κανείς να καταλάβει τι είναι αυτό το καθεστώς, πρέπει να κοιτάξει πρώτα τι κάνει στους δικούς του ανθρώπους. Reuters μετέδωσε ότι η ιρανική δικαιοσύνη προειδοποίησε για θανατική ποινή και δημεύσεις περιουσίας σε όσους κατηγορούνται ως «agents of the enemy», ενώ έχουν γίνει πάνω από 1.000 συλλήψεις μέσα σε έναν μήνα και εκατοντάδες υποθέσεις έχουν ήδη προωθηθεί.
Η γλώσσα αυτή δεν παραπέμπει σε κανονικό κράτος δικαίου. Παραπέμπει σε σύστημα που μετατρέπει τον φόβο σε εργαλείο διακυβέρνησης.
Το OHCHR προειδοποίησε ότι Ιρανοί πολίτες βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα στις ένοπλες εχθροπραξίες και στην εσωτερική καταστολή, ενώ η ανεξάρτητη fact-finding mission μίλησε για κίνδυνο περαιτέρω επιδείνωσης μιας ήδη βαριάς κρίσης δικαιωμάτων.
Όταν προσθέσεις σε αυτό το παρατεταμένο blackout στο internet, τις εκτελέσεις, τις αυθαίρετες κρατήσεις και τη μετατροπή του «εχθρού» σε εσωτερική ετικέτα για αντιφρονούντες, η εικόνα γίνεται καθαρή: δεν μιλάμε για ένα καθεστώς που αμύνεται. Μιλάμε για ένα καθεστώς που χρειάζεται τον φόβο για να αναπαράγει την ισχύ του.
Και αυτό συνδέεται άμεσα με την ανθρώπινη διάσταση που βάλαμε εξαρχής στο κέντρο. Ο λαός του Ιράν δεν ζει μέσα σε ένα φυσιολογικό σύστημα πληροφόρησης, εκπροσώπησης και ελευθερίας. Ζει κάτω από φίλτρο, επιτήρηση και έλεγχο. Ακόμη και εκείνοι που αντιλαμβάνονται τι συμβαίνει συχνά δεν έχουν τα μέσα να το πουν, να το δείξουν ή να το αλλάξουν χωρίς τεράστιο προσωπικό κίνδυνο. Αυτή είναι η πιο βαριά ηθική καταδίκη του καθεστώτος.
Το καθεστώς εξάγει κρίση, δεν την περιορίζει
Ένα από τα πιο μεγάλα ψέματα που προσπαθεί να περάσει η Τεχεράνη είναι ότι αποτελεί δήθεν δύναμη σταθερότητας ή «αντίστασης» απέναντι σε μια άδικη διεθνή τάξη. Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σκληρή.
Το καθεστώς έχει οικοδομήσει επί δεκαετίες ένα δίκτυο ένοπλων proxies και συμμάχων που λειτουργούν ως πολλαπλασιαστές πίεσης στη Μέση Ανατολή. Το Reuters περιγράφει τον λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης» ως ένα δίκτυο που περιλαμβάνει τη Χεζμπολάχ, τους Χούθι, ιρακινές σιιτικές ομάδες και άλλες ένοπλες οργανώσεις, ενώ το Υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ έχει καταγράψει επανειλημμένα στήριξη της IRGC και της IRGC-QF προς τη Χαμάς και άλλα περιφερειακά δίκτυα.
Εδώ χρειάζεται πειθαρχία στη διατύπωση. Το δημόσιο αρχείο δεν αποδεικνύει αναγκαστικά ότι η Τεχεράνη υπέγραψε κάθε επιμέρους διαταγή για κάθε επίθεση. Αποδεικνύει όμως κάτι ήδη πολύ βαρύ: ότι το καθεστώς έχτισε, χρηματοδότησε, εξόπλισε, εκπαίδευσε και κράτησε ζωντανό ένα περιφερειακό οικοσύστημα βίας. Και αυτό αρκεί για να το βάλει στην καρδιά του προβλήματος. Δεν χρειάζεται να δίνει κάθε εντολή στο πεδίο για να φέρει τεράστια ευθύνη για το μηχάνημα που συντηρεί.
Γι’ αυτό και η σωστή γραμμή δεν είναι «οι Ιρανοί είναι το πρόβλημα». Η σωστή γραμμή είναι: το καθεστώς της Τεχεράνης λειτουργεί ως κεντρικός κρατικός προστάτης και ενισχυτής ενός ευρύτερου περιφερειακού μηχανισμού αποσταθεροποίησης. Αυτό είναι σοβαρό, τεκμηριωμένο και πολιτικά πολύ πιο χρήσιμο από έναν θολό θυμό που τα βάζει με ολόκληρους λαούς.
Το Ορμούζ έδειξε ποιος κρατά την πρωτοβουλία
Αν όλη αυτή η κρίση χρειαζόταν ένα σημείο όπου η πραγματικότητα έκοψε τον δρόμο της προπαγάνδας, αυτό ήταν το Στενό του Ορμούζ. Η Τεχεράνη προσπάθησε να παρουσιάσει τη φάση αυτή ως νίκη και στρατηγική αντοχή. Τ
ην ίδια ώρα, όμως, ο Τραμπ δήλωσε δημόσια ότι οι αμερικανικές δυνάμεις «καθαρίζουν» το Ορμούζ, ενώ Reuters ανέφερε ότι δύο αμερικανικά πολεμικά πλοία διέσχισαν το πέρασμα και ότι ξεκίνησαν επιχειρήσεις διαμόρφωσης ασφαλούς ναυτιλιακού διαδρόμου.
Παράλληλα, πέρασαν τα πρώτα υπερδεξαμενόπλοια μετά τον ιρανικό αποκλεισμό, γεγονός που δείχνει ότι η απόλυτη παράλυση του περάσματος άρχισε να σπάει.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η κρίση τελείωσε ή ότι το Ορμούζ επέστρεψε σε πλήρη κανονικότητα. Σημαίνει όμως κάτι εξαιρετικά ισχυρό συμβολικά: ότι το πιο κρίσιμο ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη δεν κρίνεται από το ποιος φωνάζει περισσότερο «νίκη», αλλά από το ποιος επανεπιβάλλει κίνηση, ασφάλεια και λειτουργία πάνω στο νερό. Η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) για τη Μέση Ανατολή και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές εξηγεί γιατί το Ορμούζ είναι νευραλγικός λαιμός μπουκαλιού για την ενέργεια και την παγκόσμια οικονομία. Αυτό είναι και το σημείο όπου το αφήγημα της Τεχεράνης συγκρούστηκε με την πιο απτή πραγματικότητα.
Εδώ δένει οργανικά και το εσωτερικό cluster του Newsio, με κείμενα όπως το «Στενά του Ορμούζ: “Κλείσιμο” και διεθνείς επιπτώσεις», το «Ορμούζ: πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και χτύπημα πλοίου» και το «Οι ΗΠΑ μπήκαν στο Ορμούζ για να το ανοίξουν ξανά». Αυτό είναι το σημείο όπου η ανάλυση μετατρέπεται σε ενιαίο ιστό και όχι σε διάσπαρτες ειδήσεις.
Το πυρηνικό ζήτημα δεν είναι θεωρία
Άλλη μία μεγάλη αλήθεια που δεν πρέπει να κρυφτεί πίσω από σχετικισμούς είναι η εξής: η διεθνής ανησυχία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν δεν είναι προϊόν φαντασίας ή προκατάληψης.
Η IAEA έχει καταγράψει ότι το Ιράν είναι το μόνο μη πυρηνικό κράτος-μέλος του NPT που έχει παράγει και συσσωρεύσει ουράνιο εμπλουτισμένο έως 60% U-235, γεγονός που εντείνει δραματικά τις ανησυχίες για την κατεύθυνση του προγράμματος. Αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του τελικό όπλο, αλλά καθιστά σχεδόν αδύνατο να διαβαστεί το ζήτημα ως μια απολύτως συνηθισμένη, αθώα και πλήρως διαφανής ενεργειακή πολιτική.
Εδώ η θέση πρέπει να είναι καθαρή: αν ένα καθεστώς με τέτοιο ιστορικό καταστολής, περιφερειακής αποσταθεροποίησης και επιθετικής ρητορικής φτάνει σε τόσο προχωρημένα επίπεδα εμπλουτισμού, τότε η παγκόσμια ανησυχία είναι όχι απλώς λογική, αλλά υποχρεωτική. Δεν μιλάμε για αφηρημένο δικαίωμα στην ανάπτυξη. Μιλάμε για ένα καθεστώς που έχει ήδη δείξει πως χρησιμοποιεί την ισχύ, τους proxies, τον φόβο και την κρίση ως δομικά εργαλεία πολιτικής.
Η πιο καθαρή θέση είναι η πιο ανθρώπινη
Κάπου εδώ επιστρέφουμε στον πυρήνα. Η πιο καθαρή θέση δεν είναι εκείνη που φωνάζει περισσότερο. Είναι εκείνη που ξεχωρίζει σωστά τον άνθρωπο από τον δυνάστη, τον λαό από τον μηχανισμό, την πίστη των απλών ανθρώπων από τη χρήση της θρησκείας ως ομπρέλα εξουσίας, και την αλήθεια από την προπαγάνδα.
Αυτό είναι το νόημα όλης της κουβέντας μας για το Ιράν. Δεν γράφουμε για να μισήσει ο κόσμος έναν λαό. Γράφουμε για να καταλάβει ο κόσμος τι ακριβώς είναι αυτό που τον απειλεί ή τον ανησυχεί: ένα καθεστώς που τρομοκρατεί εσωτερικά, χτίζει περιφερειακά δίκτυα βίας, προσπαθεί να βαφτίζει κάθε ανάπαυλα «νίκη» και επιχειρεί να κρατηθεί όρθιο μετατρέποντας την ένταση σε τρόπο ύπαρξης. Αυτό είναι που πρέπει να μάθει ο κόσμος. Όχι με ουρλιαχτά. Με δομή, με καθαρότητα και με επιμονή στην αλήθεια.
Το συμπέρασμα που πρέπει να μείνει
Αν όλα αυτά πρέπει να συμπυκνωθούν σε λίγες προτάσεις, τότε αυτές είναι οι σωστές:
Ο λαός του Ιράν δεν είναι ο εχθρός.
Το καθεστώς της Τεχεράνης είναι το πρόβλημα.
Η καταστολή στο εσωτερικό δεν είναι ατύχημα. Είναι σύστημα.
Οι proxies στο εξωτερικό δεν είναι θεωρία. Είναι στρατηγικό εργαλείο.
Το Ορμούζ έδειξε ότι η προπαγάνδα δεν αρκεί όταν το πεδίο δείχνει κάτι άλλο.
Και το πυρηνικό ζήτημα δεν είναι αφηρημένη φοβία. Είναι πραγματική διεθνής ανησυχία με πολύ συγκεκριμένη τεχνική βάση.
Η πιο δυνατή και πιο τίμια γραμμή, τελικά, είναι αυτή:
Με τον λαό του Ιράν.
Απέναντι στο καθεστώς της Τεχεράνης.
Απέναντι στον φόβο, στην προπαγάνδα και στη μηχανή που χρειάζεται την κρίση για να επιβιώνει.
