Οι δηλώσεις Ράμα που προκάλεσαν αντιδράσεις στην Ελλάδα: τι είπε, σε ποιο πλαίσιο και τι σημαίνουν για τις ελληνοαλβανικές σχέσεις
Οι πολιτικές σχέσεις στα Βαλκάνια δε «σπάνε» συνήθως από ένα tweet. Όμως, συχνά τραυματίζονται από κάτι πιο ύπουλο: από μια φράση που γίνεται viral, αποσπάται από το πλαίσιο, φορτίζεται συμβολικά και τελικά μετατρέπεται σε εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης και στις δύο πλευρές.
Αυτό ακριβώς συνέβη τις τελευταίες ημέρες με τις δηλώσεις του Αλβανού Πρωθυπουργού, Έντι Ράμα, σε δημόσια συζήτηση στο Αμπού Ντάμπι. Στην Ελλάδα, αρκετά ΜΜΕ και σχολιαστές τις θεώρησαν προκλητικές, κυρίως επειδή άγγιξαν κάτι βαθύτερο από την επικαιρότητα: την ιστορική ταυτότητα, την αυτοεικόνα, και το διαρκές βαλκανικό «παιχνίδι» συμβόλων.
Το ερώτημα, όμως, για όποιον θέλει να ενημερώνεται σοβαρά είναι τριπλό:
-
Τι ειπώθηκε ακριβώς;
-
Σε ποιο πλαίσιο ειπώθηκε;
-
Τι σημαίνει πολιτικά, πέρα από τον θόρυβο;
Ας τα δούμε με ψυχραιμία.
Τι είπε ο Ράμα και γιατί η φράση «έκατσε λάθος» στην Ελλάδα
Στο επίμαχο απόσπασμα, ο Έντι Ράμα απευθύνεται στον συντονιστή της συζήτησης, τον ελληνοαμερικανό δημοσιογράφο Τζον Ντεφτέριος, και χρησιμοποιεί μια ειρωνική διατύπωση γύρω από την ιδέα ότι «ως Έλληνας υποτιμάς τους άλλους» επειδή «θεωρείς ότι έχεις μονοπώλιο στη φιλοσοφία» και ότι είσαι «άμεσος κληρονόμος του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη», για να καταλήξει: «αλλά δεν είσαι».
Για την ελληνική κοινή γνώμη, αυτή η φράση δεν ακούστηκε ως απλό πείραγμα. Ακούστηκε ως «χτύπημα» στο πιο αναγνωρίσιμο συμβολικό κεφάλαιο της χώρας: την κλασική κληρονομιά, που λειτουργεί όχι μόνο ως ιστορία, αλλά και ως διεθνές brand.
Το γιατί έχει σημασία: σε περιβάλλον υψηλής έντασης, ακόμη και ένα «αστείο» μπορεί να εκληφθεί ως πολιτικό μήνυμα ειδικά όταν προέρχεται από πρωθυπουργό και όχι από σχολιαστή.
Το πλαίσιο της έντασης: πώς ξεκίνησε το επεισόδιο
Σύμφωνα με τις αναφορές των μέσων που κάλυψαν το περιστατικό, το επεισόδιο ξεκίνησε όταν ο συντονιστής φέρεται να πρόφερε λάθος το όνομα του Ράμα (και του Πρωθυπουργού του Μαυροβουνίου), κάτι που δημιούργησε εμφανή ενόχληση. Στη συνέχεια, η συζήτηση πήρε προσωπικό τόνο και η «αιχμή» περί Πλάτωνα και Αριστοτέλη έγινε το σημείο που πυροδότησε τη δημόσια αντίδραση.
Αυτό το πλαίσιο δε «αθωώνει» μια ατυχέστατη φράση. Εξηγεί, όμως, πώς ένα επικοινωνιακό στραβοπάτημα μπορεί να εξελιχθεί σε διπλωματικό πρόβλημα, όταν δεν υπάρχει αυτοσυγκράτηση την κρίσιμη στιγμή.
Η προσπάθεια “damage control”: τι είπε μετά ο Ράμα
Μετά τις αντιδράσεις, ο Ράμα επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους, παρουσιάζοντας το περιστατικό ως «χιούμορ» που κατά την άποψή του παραποιήθηκε και φορτίστηκε από «εθνικιστική» ανάγνωση. Παράλληλα, σε μεταγενέστερη τοποθέτησή του, εμφανίζεται να υπογραμμίζει ότι δεν αμφισβητεί την ελληνικότητα των κλασικών φιλοσόφων και ότι εκφράζει θαυμασμό για τον ελληνικό πολιτισμό, παλαιό και σύγχρονο, και θετικά αισθήματα για τις σχέσεις των δύο λαών.
Ωστόσο, σε τέτοιες περιπτώσεις υπάρχει μια λεπτή γραμμή: όταν ένα «μαζεύτηκε» συνοδεύεται από νέες αιχμές, η προσπάθεια αποκλιμάκωσης μπορεί να μοιάζει μισή και να αφήνει την εντύπωση ότι το αρχικό μήνυμα παραμένει, απλώς διατυπώνεται πιο προσεκτικά.
Γιατί τέτοιες δηλώσεις έχουν πολιτικό βάρος (ακόμη κι όταν βαφτίζονται “χιούμορ”)
Στη δημόσια διπλωματία, ειδικά στα Βαλκάνια, οι συμβολισμοί λειτουργούν ως «νόμισμα». Μια φράση μπορεί να εξυπηρετεί:
-
εσωτερική κατανάλωση (συσπείρωση, επίδειξη ισχύος, ηγετικό προφίλ),
-
εξωτερικό ακροατήριο (μήνυμα “δεν υποχωρώ”, “δε δέχομαι μαθήματα”),
-
διαπραγματευτικό περιβάλλον (υπενθύμιση κόκκινων γραμμών ή ενοχλήσεων).
Το πρόβλημα είναι ότι αυτή η τακτική, ακόμη και αν «γράφει» επικοινωνιακά, συχνά φθείρει κάτι πολύ πιο χρήσιμο: την εμπιστοσύνη. Και χωρίς εμπιστοσύνη, οι διμερείς σχέσεις γίνονται διαχείριση κρίσεων αντί για διαχείριση συμφερόντων.
Τι διακυβεύεται πραγματικά στις ελληνοαλβανικές σχέσεις
Οι δηλώσεις αυτές δεν πέφτουν στο κενό. Έρχονται σε μια περίοδο όπου τα ανοιχτά κεφάλαια είναι πολλά και ευαίσθητα:
-
το ευρωπαϊκό μονοπάτι της Αλβανίας (που προϋποθέτει κλίμα θεσμικής αξιοπιστίας),
-
ζητήματα κράτους δικαίου και μειονοτικών δικαιωμάτων που επηρεάζουν την πολιτική ατζέντα και στην Ελλάδα,
-
η ανάγκη πρακτικής συνεργασίας σε οικονομία, ενέργεια, μεταφορές και ασφάλεια,
-
η γενικότερη σταθερότητα στην περιοχή, όπου οι «μικρές εντάσεις» συχνά γίνονται μεγάλοι περισπασμοί.
Με απλά λόγια: όσο περισσότερο η πολιτική μετατρέπεται σε ανταλλαγή συμβολικών χτυπημάτων, τόσο λιγότερος χώρος μένει για ουσιαστική διπλωματία.
Πρακτικός οδηγός για τον αναγνώστη: πώς να αξιολογείς τέτοιες ειδήσεις χωρίς να σε παρασύρει ο θόρυβος
Για να μην γίνεσαι «όμηρος» αποσπασμάτων, κράτα αυτά τα πέντε φίλτρα:
-
Ζήτησε το πλήρες πλαίσιο: Πότε, πού, σε ποια διοργάνωση, με ποια αφορμή;
-
Διάκρινε το ακροατήριο: Μιλούσε σε διεθνές κοινό, σε εσωτερικό ακροατήριο ή σε συγκεκριμένο πάνελ;
-
Κοίτα την επόμενη μέρα: Υπήρξε διευκρίνιση ή σκληραίνει η ρητορική;
-
Δες τι “συνοδεύει” τη δήλωση: Συμπίπτει με άλλες πολιτικές κινήσεις ή διαπραγματεύσεις;
-
Μην υποτιμάς τη γλώσσα: Σε τέτοια θέματα, η ειρωνεία και οι υπαινιγμοί συχνά λειτουργούν ως πολιτική τεχνική.
Συμπέρασμα
Η ουσία δεν είναι αν ένας πρωθυπουργός «έκανε πλάκα». Η ουσία είναι ότι ο λόγος ενός πρωθυπουργού, ειδικά όταν αγγίζει ταυτότητα και ιστορία, δεν είναι ποτέ ουδέτερος. Και όταν οι ελληνοαλβανικές σχέσεις χρειάζονται σταθερότητα, θεσμική σοβαρότητα και καθαρές γέφυρες συνεργασίας, οι συμβολικές αιχμές μπορεί να αποδειχθούν ακριβές χωρίς να προσφέρουν κανένα πραγματικό κέρδος.
Σε έναν κόσμο όπου η προσοχή διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα, η σοβαρή ενημέρωση έχει ένα καθήκον: να επιστρέφει το γεγονός στο πλαίσιο του και να βάζει την πολιτική πάνω από το απόσπασμα.
