Δημογραφικό: ΙΔΕΜ – γιατί η επιστροφή των γεννήσεων στα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας θεωρείται πρακτικά ανέφικτη
Νέα έρευνα του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ) υπογραμμίζει ένα κρίσιμο σημείο: ακόμη κι αν η χώρα βελτιώσει τους δείκτες γονιμότητας, η επιστροφή των γεννήσεων στα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας μοιάζει πρακτικά ανέφικτη, επειδή μειώνεται σταθερά ο αριθμός των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας.
Αυτό έχει σημασία γιατί το δημογραφικό δεν επηρεάζει μόνο «στατιστικές». Διαμορφώνει την οικονομία, τις υπηρεσίες υγείας, τα σχολεία και, τελικά, την καθημερινότητα.
Η έρευνα «δείχνει» έναν μηχανισμό που συχνά χάνεται στη δημόσια συζήτηση: οι γεννήσεις δεν εξαρτώνται μόνο από το πόσα παιδιά θα ήθελαν να κάνουν οι οικογένειες, αλλά και από το πόσες γυναίκες βρίσκονται στις ηλικίες όπου συνήθως αποκτούν παιδιά.
Όταν αυτός ο πληθυσμός συρρικνώνεται, η ανάκαμψη των γεννήσεων δυσκολεύει ακόμη περισσότερο.
Για το γενικό πλαίσιο της συζήτησης, μπορείς να δεις τη σχετική δημοσίευση του ΙΔΕΜ για το δημογραφικό και την υπογεννητικότητα στην Ελλάδα στην ενότητα «Δημογραφικό και υπογεννητικότητα στην Ελλάδα σήμερα».
Το «κρυφό» μέγεθος πίσω από τις γεννήσεις: πόσες είναι οι γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας
Η συζήτηση για το δημογραφικό συνήθως στέκεται στο κόστος ζωής, στη δουλειά, στη στέγαση ή στις παροχές. Όλα αυτά παίζουν ρόλο. Όμως η έρευνα επιμένει σε κάτι πιο «δομικό»: η χώρα έχει ήδη μπει σε φάση δημογραφικής αδράνειας.
Με απλά λόγια, οι γεννήσεις επηρεάζονται από δύο βασικούς παράγοντες:
Τι καθορίζει τον αριθμό των γεννήσεων
-
Πόσες γυναίκες βρίσκονται στις ηλικίες τεκνοποίησης
-
Πόσα παιδιά, κατά μέσο όρο, κάνει κάθε γυναίκα (δείκτες γονιμότητας)
Αν μειώνεται το πρώτο μέγεθος (ο «πληθυσμός βάσης»), τότε ακόμη και μια βελτίωση στο δεύτερο (γονιμότητα) δεν αρκεί για να «σηκώσει» τον συνολικό αριθμό γεννήσεων στο παρελθόν.
Γιατί συρρικνώνεται ο πληθυσμός «βάσης»
Η συρρίκνωση των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας συνδέεται με τάσεις που «χτίστηκαν» δεκαετίες πριν:
-
χαμηλότερες γεννήσεις σε παλαιότερες περιόδους (άρα μικρότερες ηλικιακές ομάδες σήμερα),
-
μετακινήσεις πληθυσμού (εσωτερικές και προς το εξωτερικό),
-
μετατόπιση της τεκνοποίησης σε μεγαλύτερες ηλικίες, που περιορίζει το χρονικό παράθυρο.
Η εικόνα αυτή συνδέεται άμεσα και με την οικονομική πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν τα νοικοκυριά. Το Newsio έχει εξηγήσει πώς το κόστος ζωής πιέζει τις επιλογές των οικογενειών στο «Κόστος ζωής: γιατί ακριβαίνει η καθημερινότητα», ενώ κρίσιμο ρόλο παίζει και η κατοικία, όπως αποτυπώνεται στο «Στεγαστικό 2026: τι αλλάζει».
Τι σημαίνει πρακτικά για την Ελλάδα
Η διαπίστωση ότι η «επιστροφή» των γεννήσεων στα επίπεδα της προηγούμενης δεκαετίας είναι εξαιρετικά δύσκολη δεν σημαίνει ότι η χώρα δεν μπορεί να βελτιώσει την εικόνα της. Σημαίνει ότι χρειάζεται ρεαλισμός και πολυεπίπεδο σχέδιο, με στόχους που δεν υπόσχονται «γρήγορα θαύματα».
What this means (τι να κρατήσεις)
-
Τα σχολεία και οι τοπικές κοινωνίες θα συνεχίσουν να βλέπουν μειώσεις μαθητικού πληθυσμού σε πολλές περιοχές.
-
Η αγορά εργασίας θα πιεστεί από ελλείψεις προσωπικού σε κλάδους-κλειδιά, ειδικά σε περιφέρειες που γερνούν πιο γρήγορα.
-
Το ασφαλιστικό και το σύστημα υγείας θα σηκώσουν μεγαλύτερο βάρος, καθώς αυξάνεται το ποσοστό των μεγαλύτερων ηλικιών.
Τι μπορεί να αλλάξει την κατεύθυνση (χωρίς υποσχέσεις)
Αν η χώρα θέλει να περιορίσει τις επιπτώσεις, χρειάζεται πολιτικές που «δουλεύουν» σε βάθος χρόνου:
-
σταθερή στήριξη οικογένειας με παιδί (όχι μόνο έκτακτα μέτρα),
-
προσβάσιμη φροντίδα παιδιών και ευέλικτη εργασία,
-
στέγαση που δεν «τρώει» το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος,
-
κίνητρα παραμονής/επιστροφής νέων ανθρώπων,
-
στοχευμένες πολιτικές για περιοχές με έντονη πληθυσμιακή κάμψη.
Τι να περιμένουμε μετά
Το επόμενο διάστημα η δημόσια συζήτηση θα επιστρέψει στο ίδιο ερώτημα: «Πώς αυξάνουμε τις γεννήσεις;». Η έρευνα του ΙΔΕΜ βάζει έναν ρεαλιστικό «κανόνα»: χωρίς επαρκή πληθυσμό γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας, οι γεννήσεις δεν ανεβαίνουν εύκολα — ακόμη κι αν βελτιωθούν οι συνθήκες. Αυτό καθιστά πιο σημαντικό ένα σχέδιο που κοιτάζει δεκαετία, όχι μόνο τον επόμενο χρόνο.
