Επέκταση Χωρικών Υδάτων: τι σημαίνει, τι προβλέπει το Δίκαιο της Θάλασσας και ποια είναι τα ρεαλιστικά σενάρια για την Ελλάδα
Η συζήτηση για την επέκταση των χωρικών υδάτων συχνά φορτίζεται πολιτικά, ενώ στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα θέμα που έχει δύο πρόσωπα: ένα καθαρά νομικό και ένα αμιγώς γεωπολιτικό. Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά, χρειάζεται πρώτα να συμφωνήσουμε στους ορισμούς και στους κανόνες — και μετά να δούμε τα σενάρια με νηφαλιότητα.
Τι είναι τα χωρικά ύδατα, με απλά λόγια
Τα χωρικά ύδατα (αιγιαλίτιδα ζώνη) είναι η θαλάσσια ζώνη όπου το παράκτιο κράτος ασκεί κυριαρχία, όπως και στην ξηρά, με συγκεκριμένες υποχρεώσεις έναντι τρίτων κρατών (π.χ. το δικαίωμα «αβλαβούς διέλευσης» για πλοία).
Η κρίσιμη νομική βάση στο Δίκαιο της Θάλασσας είναι ότι κάθε κράτος έχει δικαίωμα να ορίσει χωρική θάλασσα έως 12 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης.
«Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (EUR-Lex)».
Τι έχει ήδη κάνει η Ελλάδα
Η Ελλάδα έχει ήδη ασκήσει το δικαίωμα επέκτασης σε συγκεκριμένη περιοχή: με τον Ν. 4767/2021 καθορίστηκε το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης στη θαλάσσια περιοχή του Ιονίου μέχρι το Ακρωτήριο Ταίναρο.
Η σχετική νομοθεσία εγκρίθηκε στη Βουλή με ευρεία πλειοψηφία (284 ψήφους).
Αυτό το σημείο είναι σημαντικό, γιατί δείχνει κάτι πρακτικό: η επέκταση δεν είναι «θεωρία», είναι εργαλείο κρατικής πολιτικής που εφαρμόζεται κατά περίπτωση.
Γιατί το Αιγαίο είναι πιο σύνθετο πεδίο
Στο Αιγαίο δε συζητάμε μόνο για νομική δυνατότητα. Συζητάμε για συσχετισμούς, αντιδράσεις και διαχείριση κρίσης.
Ένα από τα πιο γνωστά στοιχεία της ελληνοτουρκικής διάστασης είναι ότι η Τουρκική Εθνοσυνέλευση έχει διατυπώσει θέση περί casus belli σε περίπτωση μονομερούς επέκτασης της Ελλάδας στο Αιγαίο (12 ν.μ.).
Παράλληλα, το γενικό πλαίσιο του Καταστατικού Χάρτη του ΟΗΕ απαγορεύει την απειλή ή χρήση βίας στις διεθνείς σχέσεις.
Χωρίς συνθήματα: το Αιγαίο απαιτεί πολιτική που να ισορροπεί ανάμεσα στο δικαίωμα και στη διαχείριση της έντασης, με όρους που υπηρετούν τη σταθερότητα.
Τρία ρεαλιστικά σενάρια που συζητούνται στη δημόσια σφαίρα
Χωρίς να προδικάζουμε αποφάσεις, η δημόσια συζήτηση τείνει να κινείται σε τρεις λογικές:
Σενάριο 1: Σταδιακή/τμηματική άσκηση του δικαιώματος
Επέκταση κατά γεωγραφικές ενότητες, με προσεκτική διπλωματική προετοιμασία και τεχνική τεκμηρίωση.
Σενάριο 2: Διατήρηση του status quo στο Αιγαίο, με έμφαση σε άλλες θαλάσσιες πολιτικές
Ενίσχυση ρυθμίσεων, επιτήρησης, χαρτογράφησης και θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού, χωρίς άμεση μεταβολή στο εύρος χωρικών υδάτων.
Σενάριο 3: Μεγάλη κίνηση σε χρόνο πολιτικής ευκαιρίας
Μονομερής άσκηση δικαιώματος σε συγκεκριμένο χρονικό παράθυρο, όταν οι διεθνείς συνθήκες και οι συμμαχίες εκτιμώνται ως ευνοϊκές.
Κοινός παρονομαστής και στα τρία: το ζητούμενο είναι να μην παρουσιαστεί ως «ρητορική νίκης», αλλά ως θεσμική πράξη με καθαρή στόχευση και σχέδιο αποκλιμάκωσης.
Πρακτικός οδηγός για τον αναγνώστη: πώς να καταλαβαίνεις τι διαβάζεις
Για να μην σε παρασύρουν τίτλοι και θόρυβος, κράτα 5 κανόνες:
-
Άλλο χωρικά ύδατα, άλλο ΑΟΖ/υφαλοκρηπίδα. Μην τα μπερδεύεις — έχουν διαφορετικό νομικό καθεστώς.
-
Δες αν υπάρχει πράξη κράτους (νόμος, προεδρικό διάταγμα, ΦΕΚ) ή μόνο δήλωση.
-
Ρώτα “πού ακριβώς;” Η γεωγραφία αλλάζει τα πάντα (Ιόνιο ≠ Αιγαίο).
-
Ρώτα “τι αλλάζει στην πράξη;” Ναυσιπλοΐα, αλιεία, επιτήρηση, διοικητικές αρμοδιότητες.
-
Μη δέχεσαι απόλυτες βεβαιότητες. Σε τέτοια θέματα, οι λέξεις «σίγουρα» και «οπωσδήποτε» είναι συνήθως ένδειξη προπαγάνδας, όχι ανάλυσης.
FAQs
Είναι «υποχρέωση» της Ελλάδας να επεκτείνει στα 12 ν.μ.;
Όχι, είναι δικαίωμα που μπορεί να ασκηθεί, όχι υποχρέωση.
Έχει ήδη επεκτείνει η Ελλάδα κάπου στα 12 ν.μ.;
Ναι, στο Ιόνιο εφαρμόστηκε μέσω του Ν. 4767/2021.
Τι σημαίνει «casus belli» που ακούγεται συχνά;
Είναι πολιτικός/θεσμικός όρος που αποδίδεται στη θέση ότι μια ενέργεια θεωρείται «αιτία πολέμου». Η αναφορά του στην ελληνοτουρκική διάσταση για τα 12 ν.μ. Στο Αιγαίο καταγράφεται επί χρόνια στον δημόσιο διάλογο.
Επίλογος
Η επέκταση χωρικών υδάτων είναι από τα θέματα όπου η σοβαρή ενημέρωση κερδίζει πάντα τον θόρυβο. Το διεθνές δίκαιο θέτει τον κανόνα των 12 ναυτικών μιλίων. Η Ελλάδα έχει ήδη δείξει ότι μπορεί να ασκήσει το δικαίωμά της με θεσμικό τρόπο σε συγκεκριμένες περιοχές. Το Αιγαίο, όμως, είναι μια εξίσωση που απαιτεί στρατηγική ψυχραιμία, τεχνική τεκμηρίωση και διπλωματική προετοιμασία — όχι συνθηματολογία.
