Επίθεση-σοκ στο Κίεβο πριν από τη συνάντηση Ζελένσκι-Τραμπ: το μήνυμα της Μόσχας και το νέο παζάρι για την ειρήνη

Εισαγωγή- Επίθεση-σοκ στο Κίεβο πριν από τη συνάντηση Ζελένσκι-Τραμπ.

Το Κίεβο βρέθηκε ξανά στο επίκεντρο μιας επίθεσης που δεν στοχεύει μόνο στρατιωτικούς στόχους. Στοχεύει νεύρα, αντοχές και πολιτικές γραμμές.

Οι επιθέσεις αυτού του τύπου λειτουργούν ως «μήνυμα» σε τρία επίπεδα: προς την ουκρανική κοινωνία, προς τους συμμάχους της Ουκρανίας και προς το τραπέζι των συνομιλιών — ακόμη κι όταν αυτό το τραπέζι φαίνεται μακρινό.

Η χρονική στιγμή μετράει. Όταν το διπλωματικό κλίμα πυκνώνει, ένα χτύπημα δεν είναι μόνο χτύπημα. Είναι προσπάθεια να αλλάξει η ατζέντα.

Τι προσπαθεί να πετύχει μια τέτοια επίθεση

Η Μόσχα χρησιμοποιεί συχνά την κλιμάκωση ως εργαλείο διαπραγμάτευσης. Δεν επιδιώκει μόνο ζημιές στο πεδίο. Επιδιώκει να διαμορφώσει προσδοκίες.

Με μια επίθεση κοντά σε κρίσιμες πολιτικές επαφές, στέλνει σήμα ότι:

• δεν αποδέχεται «ρυθμούς» που θέτει η άλλη πλευρά,

• μπορεί να ανεβάσει το κόστος οποιασδήποτε διαδικασίας,

• διατηρεί την πρωτοβουλία επιλογής χρόνου και έντασης.

Αυτό δεν σημαίνει ότι θέλει αναγκαστικά άμεση συμφωνία. Σημαίνει ότι θέλει καλύτερους όρους.

Γιατί το Κίεβο έχει πάντα ιδιαίτερο βάρος

Η πρωτεύουσα έχει διπλό συμβολισμό.

Είναι κέντρο εξουσίας και ταυτόχρονα βιτρίνα αντοχής. Κάθε πλήγμα εκεί κουβαλά πολιτικό φορτίο, ακόμη κι όταν οι στρατιωτικές ζημιές είναι περιορισμένες.

Η ουκρανική πλευρά θέλει να δείξει συνέχεια: κράτος που λειτουργεί, πόλη που αντέχει, κοινωνία που δεν λυγίζει.

Η ρωσική πλευρά θέλει να δείξει ασυνέχεια: ανασφάλεια, κόπωση, αμφιβολία.

Το «παζάρι» της ειρήνης σκληραίνει πριν καν ξεκινήσει

Σε αυτό το σημείο του πολέμου, η λέξη «ειρήνη» συχνά σημαίνει διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς παίκτες.

Για την Ουκρανία, το κλειδί είναι οι εγγυήσεις ασφαλείας και η επιβίωση ως κυρίαρχο κράτος.

Για τη Ρωσία, το κλειδί είναι η αναγνώριση ελέγχου, η αποτροπή μελλοντικών απειλών και η εικόνα ισχύος στο εσωτερικό.

Για τη Δύση, το κλειδί είναι η σταθερότητα χωρίς να επιβραβεύσει την επιθετικότητα.

Αυτό δημιουργεί ένα παζάρι με συγκρουόμενα «κόκκινα όρια». Και τότε μια επίθεση λειτουργεί σαν μέθοδος πίεσης: «αυτό είναι το κόστος αν δεν με ακούσετε».

Τι πρέπει να κοιτάμε από εδώ και πέρα

Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι μόνο τι έγινε. Είναι τι ακολουθεί.

Αν μετά το χτύπημα δούμε:

• περισσότερες επιθέσεις σε κύματα,

• έμφαση σε υποδομές (ενέργεια/θέρμανση/μεταφορές),

• παράλληλες πολιτικές δηλώσεις για “όρους” και “κόκκινες γραμμές”,

τότε η επίθεση δεν ήταν «επεισόδιο». Ήταν μέρος ενός σχεδίου διαμόρφωσης του επόμενου γύρου.

Η διπλωματία δεν εξελίσσεται σε κενό. Εξελίσσεται πάνω σε γεγονότα που δημιουργούν πίεση.

Μια επίθεση στο Κίεβο, όταν το πολιτικό θερμόμετρο ανεβαίνει, δεν λέει μόνο «μπορώ να χτυπήσω». Λέει «μπορώ να ορίσω το πλαίσιο».

Μέρος Β —

1) Γιατί η κλιμάκωση «γράφει» ατζέντα

Σε κάθε σύγκρουση που τραβά σε διάρκεια, η στρατιωτική δράση δεν υπηρετεί μόνο στόχους στο πεδίο. Υπηρετεί αφήγημα.

Όταν μια πλευρά επιλέγει να χτυπήσει κοντά σε κρίσιμες πολιτικές επαφές, επιχειρεί να επιβάλει τρεις βασικές ιδέες:

• ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ της,

• ότι μπορεί να αυξήσει το κόστος για τον αντίπαλο,

• ότι το «κανονικό» πλαίσιο συζήτησης δεν την δεσμεύει.

Αυτό είναι agenda-setting. Δεν λες απλώς «έχω ισχύ». Λες «θα συζητήσουμε με τους δικούς μου όρους».

2) Το πραγματικό μήνυμα προς την Ουκρανία

Η ουκρανική κοινωνία έχει ήδη περάσει πολλά επίπεδα αντοχής. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι άτρωτη.

Η λογική πίσω από τέτοια χτυπήματα συχνά στοχεύει:

• στην κόπωση,

• στην αμφιβολία,

• στη διάβρωση της εμπιστοσύνης ότι “αύριο θα είναι καλύτερα”.

Ειδικά τον χειμώνα, όταν οι υποδομές μετρούν διπλά, το πλήγμα δεν είναι μόνο υλικό. Είναι ψυχολογικό.

Η Ουκρανία, από την άλλη, αντιδρά συνήθως με αντίστροφη στρατηγική: μετατρέπει το χτύπημα σε επιχείρημα ενίσχυσης στήριξης.

3) Το μήνυμα προς τη Δύση είναι πιο σύνθετο

Προς Ευρώπη και ΗΠΑ, η Μόσχα στέλνει συνήθως ένα πιο σύνθετο πακέτο:

Πρώτον: “Η βοήθειά σας δεν κλείνει τον πόλεμο.”
Δεύτερον: “Ο πόλεμος έχει κόστος και για εσάς.”
Τρίτον: “Αν πάτε σε συνομιλίες, θα πάτε με ρεαλισμό.”

Εδώ βρίσκεται η λεπτή γραμμή.

Η Δύση θέλει να αποφύγει δύο παγίδες:

• να εμφανιστεί ότι υποχωρεί υπό πίεση,

• να εγκλωβιστεί σε μια κλιμάκωση που αυξάνει τον κίνδυνο ατυχήματος.

4) Η επίθεση ως «διαπραγματευτικό χαρτί» πριν από την πρώτη λέξη

Στον πυρήνα, υπάρχει μια παλιά αλλά σταθερή αρχή:
οι πλευρές διαπραγματεύονται πιο σκληρά όταν πιστεύουν ότι κερδίζουν κάτι.

Με μια κλιμάκωση, η Ρωσία μπορεί να επιδιώξει:

• να κλείσει παράθυρα πρωτοβουλίας για την Ουκρανία,

• να δημιουργήσει αίσθηση αναπόφευκτου,

• να μεταφέρει το κέντρο βάρους από “δικαιοσύνη” σε “σταθερότητα”.

Το τελευταίο είναι κρίσιμο.

Όσο πιο πολύ η συζήτηση μετακινείται από το “τι είναι σωστό” στο “τι είναι εφικτό”, τόσο πιο εύκολο γίνεται να πιέσεις για συμβιβασμούς.

5) Πού συναντιούνται οι «κόκκινες γραμμές»

Το μεγάλο πρόβλημα των συνομιλιών είναι ότι οι κόκκινες γραμμές δεν ακουμπάνε εύκολα.

• Η Ουκρανία μιλά για κυριαρχία και εγγυήσεις.

• Η Ρωσία μιλά για έλεγχο, ασφάλεια και ζώνες επιρροής.

• Η Δύση μιλά για αποτροπή προηγούμενου και σταθερότητα.

Αν αυτές οι τρεις λογικές δεν βρουν κοινό σημείο, τότε κάθε “ειρήνη” κινδυνεύει να γίνει απλώς παύση.

Γι’ αυτό οι επιθέσεις πριν από πολιτικές επαφές έχουν ειδικό βάρος: δοκιμάζουν πόσο πραγματικές είναι οι κόκκινες γραμμές όταν ο πόνος ανεβαίνει.

6) Τα τρία σενάρια που ανοίγουν μετά από τέτοια χτυπήματα

Σενάριο 1: Σκληραίνει η στάση και κλείνει το παράθυρο.
Η επίθεση οδηγεί σε περισσότερη βοήθεια, περισσότερη αποτροπή, λιγότερο χώρο για συζήτηση.

Σενάριο 2: Ανοίγει “backchannel” χωρίς δημόσιες δεσμεύσεις.
Μπορεί να δούμε επαφές χαμηλού προφίλ, για να μετρηθούν όροι χωρίς πολιτικό κόστος.

Σενάριο 3: Μετατοπίζεται η πίεση προς έναν “ρεαλιστικό συμβιβασμό”.
Κάποιοι θα μιλήσουν για “πάγωμα”, άλλοι για “σταδιακή αποκλιμάκωση”. Αυτό είναι επικίνδυνο αν δεν συνοδευτεί από καθαρές εγγυήσεις.

Καμία επιλογή δεν είναι απλή. Όλες έχουν ρίσκο.

7) Τι σημαίνει αυτό για την Ευρώπη

Η Ευρώπη δεν είναι θεατής.

Τέτοια χτυπήματα αναδεικνύουν το βασικό ευρωπαϊκό δίλημμα:

• επενδύω σε μακρά στήριξη με υψηλό κόστος,

• ή πιέζω για λύση που μειώνει το κόστος αλλά μπορεί να μην κρατήσει.

Η Ευρώπη θέλει σταθερότητα, αλλά η σταθερότητα χωρίς αρχές δημιουργεί προηγούμενο. Και το προηγούμενο γίνεται μπούμερανγκ.

Μια επίθεση πριν από κρίσιμες επαφές δεν “προβλέπει” το αποτέλεσμα. Αλλά δείχνει πώς θέλει να παίξει ο δράστης.

Αν το Μέρος Α μιλούσε για το σοκ της στιγμής, το Μέρος Β δείχνει την ψυχρή λογική πίσω από αυτήν.

Μέρος Γ — Η κλιμάκωση πριν από πολιτικές επαφές δεν είναι “παρέκκλιση”, είναι μέθοδος. Και μια ειρήνη χωρίς καθαρές εγγυήσεις κινδυνεύει να γίνει απλώς ανακωχή με χρονόμετρο.

) Το νόημα πίσω από το «πριν» και το «μετά»

Στον δημόσιο διάλογο, οι επιθέσεις περιγράφονται συχνά σαν επεισόδια που “χαλαρώνουν” ή “σκληραίνουν” το κλίμα.

Στην πραγματικότητα, σε πολέμους υψηλής έντασης, το χρονοδιάγραμμα είναι μέρος της στρατηγικής. Το “πριν” μιας συνάντησης λέει κάτι. Το “μετά” μιας συνάντησης λέει κάτι άλλο.

Όταν βλέπεις κλιμάκωση πριν από πολιτικές επαφές, βλέπεις προσπάθεια να γραφτεί η πρώτη γραμμή της διαπραγμάτευσης από εκείνον που κρατά το όπλο.

2) Η ειρήνη ως πλαίσιο, όχι ως λέξη

Η συζήτηση για ειρήνη συχνά κολλά στη λέξη και όχι στο περιεχόμενο.

Μια πραγματική ειρήνη απαιτεί πλαίσιο:

• μηχανισμούς επιτήρησης,

• όρους εφαρμογής,

• διαδρομές αποκλιμάκωσης,

• και, πάνω απ’ όλα, εγγυήσεις που δεν βασίζονται σε ευχές.

Αν δεν υπάρχουν αυτά, τότε αυτό που ονομάζουμε “ειρήνη” είναι συνήθως παύση. Και οι παύσεις σε τέτοιες συγκρούσεις γίνονται χρόνος προετοιμασίας.

3) Το πιο δύσκολο ερώτημα: ποιος εγγυάται την επόμενη μέρα;

Εδώ βρίσκεται η ουσία.

Η Ουκρανία δεν ζητά απλώς υποστήριξη. Ζητά μια υπόσχεση ότι η επόμενη μέρα δεν θα είναι επανάληψη της προηγούμενης.

Η Ρωσία, από την πλευρά της, επιδιώκει μια πραγματικότητα που θα τη θωρακίσει στρατηγικά, ακόμα κι αν αυτή η πραγματικότητα μοιάζει “παγωμένη” και όχι οριστική.

Η Δύση έχει το πιο δύσκολο έργο: να ισορροπήσει ανάμεσα στην αποτροπή και στη διπλωματία, χωρίς να νομιμοποιήσει τη βία ως μέσο επίτευξης στόχων.

Χωρίς ξεκάθαρη απάντηση στο “ποιος εγγυάται”, κάθε συμφωνία μοιάζει προσωρινή.

4) Τι σημαίνει “ρεαλισμός” σε μια τέτοια στιγμή

Ο ρεαλισμός δεν σημαίνει κυνισμός.

Ρεαλισμός σημαίνει να δεις καθαρά:

• ποια κίνητρα δεν αλλάζουν,

• ποια κόκκινα όρια είναι πραγματικά,

• και ποια συμφωνία μπορεί να επιβιώσει όταν ο θόρυβος των δηλώσεων κοπάσει.

Ο πιο επικίνδυνος ρεαλισμός είναι αυτός που μεταφράζει την κόπωση σε παραχώρηση χωρίς αντίκρισμα.

Ο πιο χρήσιμος ρεαλισμός είναι αυτός που δένει κάθε παραχώρηση με συγκεκριμένη, ελέγξιμη ασφάλεια.

5) Η μεγάλη εικόνα: το παζάρι δεν αφορά μόνο εδάφη

Στον πυρήνα, αυτός ο πόλεμος δεν είναι μόνο χάρτης.

Είναι και αρχιτεκτονική ασφάλειας.

Αφορά το ποιος θα ορίζει:

• τι επιτρέπεται να αλλάξει με τη βία,

• ποια σύνορα μένουν σταθερά,

• πότε μια επίθεση “αξίζει” πολιτικά.

Αν η απάντηση γίνει θολή, το κόστος δεν θα μείνει τοπικό. Θα γίνει υπόδειγμα για άλλους.

Τελικό συμπέρασμα

Η επίθεση στο Κίεβο, όταν έρχεται κοντά σε κρίσιμες πολιτικές επαφές, δεν είναι μόνο ένα ακόμα χτύπημα. Είναι δοκιμή ορίων.

Δοκιμάζει την ουκρανική αντοχή.
Δοκιμάζει τη δυτική συνοχή.
Δοκιμάζει το πόσο “σκληρό” είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο μιλάμε για ειρήνη.

Και κυρίως, υπενθυμίζει κάτι που πολλοί αποφεύγουν να πουν καθαρά:
μια ειρήνη χωρίς εγγυήσεις δεν τελειώνει έναν πόλεμο. Απλώς τον μεταφέρει στην επόμενη του φάση.

Read the English version here.