Πίνακας περιεχομένου
Ο Ερντογάν υψώνει περισσότερο τη φωνή του απέναντι στο Ισραήλ, αλλά η Ελλάδα παραμένει μέσα στο τουρκικό στρατηγικό κάδρο
Υπάρχουν περίοδοι όπου η Άγκυρα μιλά με μία γλώσσα προς όλους. Και υπάρχουν περίοδοι όπου ιεραρχεί τα μέτωπά της με διαφορετική ένταση. Η παρούσα φάση μοιάζει περισσότερο με το δεύτερο. Ο Ταγίπ Ερντογάν δεν έχει εγκαταλείψει ούτε στο ελάχιστο το αναθεωρητικό του υπόστρωμα απέναντι στην Ελλάδα.
Το Αιγαίο, οι θαλάσσιες ζώνες, οι έρευνες, η αποστρατιωτικοποίηση, η Κύπρος και η λογική της “Γαλάζιας Πατρίδας” δεν έχουν φύγει από το τουρκικό στρατηγικό λεξιλόγιο. Όμως, αν δει κανείς ποιο μέτωπο ανεβάζει περισσότερο σε ρητορική θερμοκρασία ο ίδιος ο Ερντογάν τους τελευταίους μήνες, η απάντηση είναι κυρίως το Ισραήλ, όχι η Ελλάδα.
Το ευρύτερο ελληνοτουρκικό υπόβαθρο έχει ήδη αποτυπωθεί και στο Newsio στο «Ελληνοτουρκικές εντάσεις 2025: οι τελευταίες απειλές και το πραγματικό πολιτικό διακύβευμα», όπου αναλύεται γιατί η ένταση δεν εξαφανίζεται ακόμη κι όταν αλλάζει ο τόνος της Άγκυρας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Αθήνα είναι εκτός κινδύνου ή ότι η τουρκική πίεση έχει εξαφανιστεί. Σημαίνει ότι η Άγκυρα φαίνεται να μοιράζει την έντασή της με διαφορετικό τρόπο. Στο Ισραήλ επενδύει σήμερα πιο ανοιχτά ένα ιδεολογικό, περιφερειακό και πολιτικό αφήγημα ηγεσίας του μουσουλμανικού κόσμου, σύγκρουσης με την ισραηλινή πολιτική και επιθετικής ρητορικής για τη Γάζα και την ευρύτερη περιφέρεια.
Απέναντι στην Ελλάδα, αντίθετα, κρατά ανοιχτή μια διπλή γραμμή: δημόσια συντήρηση της προσέγγισης σε ανώτατο επίπεδο, αλλά χωρίς εγκατάλειψη των τουρκικών διεκδικήσεων στο πεδίο.
Γιατί το Ισραήλ ανεβαίνει περισσότερο στην τουρκική ρητορική
Η ένταση απέναντι στο Ισραήλ δεν είναι μόνο θέμα εξωτερικής πολιτικής. Είναι και εσωτερικό πολιτικό εργαλείο για τον Ερντογάν. Η ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση του δίνει χώρο να εμφανίζεται ως ηγέτης με ηθικό και γεωπολιτικό βάρος στον μουσουλμανικό κόσμο, να διαφοροποιείται από τη Δύση και να καλλιεργεί μια εικόνα “προστασίας” των Παλαιστινίων και ευρύτερα των μουσουλμανικών πληθυσμών.
Το Reuters σημείωσε τον Φεβρουάριο ότι ο Ερντογάν επιτέθηκε ξανά στο Ισραήλ με αφορμή την αναγνώριση της Somaliland, εντάσσοντας την κίνηση αυτή σε ένα ευρύτερο πλαίσιο καταγγελίας του Ισραήλ και ξένης παρέμβασης στην περιοχή. Το ίδιο ρεπορτάζ θύμιζε τη συνεχιζόμενη τουρκική καταγγελία του Ισραήλ για τη Γάζα, τις εμπορικές ρήξεις και τη συνολική σκλήρυνση της σχέσης.
Αυτό έχει σημασία γιατί η τουρκική ρητορική απέναντι στο Ισραήλ αυτή τη στιγμή υπηρετεί πολλαπλές στοχεύσεις ταυτόχρονα: εξωτερική προβολή, εσωτερική συσπείρωση, ιδεολογική τοποθέτηση και γεωπολιτική αυτονόμηση.
Είναι ένα πεδίο όπου ο Ερντογάν μπορεί να ανεβάζει τους τόνους με μικρότερο άμεσο διμερές κόστος για την ίδια την Τουρκία απ’ ό,τι θα είχε ενδεχομένως μια παράλληλη μετωπική σύγκρουση με την Ελλάδα και με την Ε.Ε. στο ίδιο χρονικό σημείο.
Γιατί η Ελλάδα δεν βγαίνει από το κάδρο
Το ότι η τουρκική ρητορική είναι τώρα πιο έντονη προς το Ισραήλ δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα παύει να αποτελεί δομικό στόχο της τουρκικής στρατηγικής. Αντιθέτως, η Αθήνα παραμένει μέσα στον σκληρό πυρήνα των θεμάτων που η Άγκυρα θεωρεί ανοιχτά.
Το Reuters κατέγραψε τον Ιανουάριο ότι το τουρκικό υπουργείο Άμυνας εξέδωσε ναυτική ειδοποίηση που απαιτούσε από την Ελλάδα να συντονίζεται με την Άγκυρα για ερευνητικές δραστηριότητες σε περιοχές του Αιγαίου που η Τουρκία θεωρεί τμήμα της δικής της υφαλοκρηπίδας. Το γεγονός ότι αυτή η πίεση συνεχίζεται, ακόμα και σε φάση πολιτικού διαλόγου, δείχνει πως ο πυρήνας της τουρκικής στρατηγικής δεν έχει αλλάξει.
Λίγες εβδομάδες νωρίτερα, το Reuters είχε επίσης καταγράψει ότι η Ελλάδα σκοπεύει να επεκτείνει περαιτέρω τα χωρικά της ύδατα, συμπεριλαμβανομένης πιθανής επέκτασης στο Αιγαίο, παρά τη μακροχρόνια τουρκική απειλή πολέμου αν η Αθήνα προχωρήσει σε τέτοια κίνηση.
Αυτό είναι κρίσιμο. Δείχνει ότι οι βαθιές εστίες έντασης παραμένουν απολύτως ενεργές. Άρα η εικόνα δεν είναι “ηρεμία” στο ελληνοτουρκικό. Είναι πιο σύνθετη: λιγότερη θεαματική έκρηξη από τον ίδιο τον Ερντογάν αυτή τη στιγμή, αλλά σταθερή παρουσία δομικής διεκδίκησης και διαρκούς τουρκικής πίεσης.
Το στρατηγικό πλαίσιο μέσα στο οποίο συνδέονται Ελλάδα, Τουρκία και Ισραήλ έχει παρουσιαστεί και στο Newsio στο «Ανατολική Μεσόγειος 2025: Η Νέα Γεωστρατηγική Σκακιέρα του 21ου Αιώνα», όπου η τουρκική πίεση διαβάζεται ως μέρος μιας ευρύτερης μάχης για επιρροή, ενέργεια και θαλάσσιες ζώνες.
Η Άγκυρα προσπαθεί να κρατά δύο πρόσωπα ταυτόχρονα
Αυτό ίσως είναι το πιο σημαντικό σημείο για τον αναγνώστη. Η Τουρκία του Ερντογάν έχει μάθει να λειτουργεί με δύο γλώσσες ταυτόχρονα. Μπορεί να εμφανίζεται διαλλακτική στο επίπεδο κορυφής, να φωτογραφίζεται με τον Μητσοτάκη και να μιλά για συνέχιση της προσέγγισης, ενώ παράλληλα κρατά σε πλήρη λειτουργία τα εργαλεία αμφισβήτησης, πίεσης και επιβολής στην πράξη.
Το Reuters το αποτύπωσε ακριβώς αυτό τον Φεβρουάριο: οι δύο ηγέτες μίλησαν στην Άγκυρα για πρόθεση επίλυσης διαφορών και διατήρησης της βελτίωσης των σχέσεων, αλλά τα χρόνια ζητήματα των θαλασσίων ζωνών και των δικαιωμάτων στο Αιγαίο παρέμεναν απολύτως ανοιχτά.
Αυτή η διπλή γλώσσα εξυπηρετεί τον Ερντογάν. Του επιτρέπει να μειώνει το διπλωματικό κόστος προς τη Δύση και το ΝΑΤΟ, χωρίς να εγκαταλείπει την ουσία των διεκδικήσεών του. Ταυτόχρονα, του επιτρέπει να ανεβάζει αλλού τη ρητορική θερμοκρασία — στην παρούσα φάση κυρίως απέναντι στο Ισραήλ — χωρίς να ανοίγει ταυτόχρονα μέτωπο ολομέτωπης σύγκρουσης με όλους.
Τι σημαίνει αυτό για την Ελλάδα
Για την Αθήνα, η πιο επικίνδυνη παγίδα θα ήταν να διαβάσει τη σημερινή εικόνα ως ένδειξη ότι η Τουρκία “έχει αφήσει πίσω” την Ελλάδα ως στρατηγικό μέτωπο. Κάτι τέτοιο δεν προκύπτει από τα δεδομένα. Η σωστή ανάγνωση είναι διαφορετική: η Τουρκία αυτή τη στιγμή φωνάζει περισσότερο προς το Ισραήλ, αλλά δεν έχει μαλακώσει πραγματικά απέναντι στην Ελλάδα. Απλώς μοιράζει την ένταση πιο επιλεκτικά και πιο τακτικά.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα χρειάζεται διπλή εγρήγορση. Πρώτον, να μη μπερδεύει την έλλειψη πρόσφατης μεγάλης προσωπικής λεκτικής έκρηξης από τον Ερντογάν με ουσιαστική αλλαγή στρατηγικής. Δεύτερον, να αντιλαμβάνεται ότι η μετατόπιση τουρκικής ρητορικής έντασης προς το Ισραήλ δεν αποκλείει παράλληλες κινήσεις πίεσης στο Αιγαίο, ειδικά σε τομείς όπως έρευνες, ναυτικές οδηγίες, χωρικά ύδατα και ζητήματα κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το βασικό συμπέρασμα
Η εικόνα, λοιπόν, δεν είναι συμμετρική. Δεν είναι σωστό να ειπωθεί ότι ο Ερντογάν “χτυπά όλο και πιο έντονα” την Ελλάδα και το Ισραήλ με τον ίδιο τρόπο, στο ίδιο επίπεδο και με την ίδια συχνότητα. Η διεθνής εικόνα δείχνει κάτι πιο συγκεκριμένο:
Ο Ερντογάν κρατά σταθερή αναθεωρητική πίεση απέναντι στην Ελλάδα.
Αλλά τη δεδομένη στιγμή, η πιο ανοιχτή, σκληρή και ιδεολογικά φορτισμένη ρητορική του κλιμάκωση στρέφεται κυρίως κατά του Ισραήλ.
Αυτό δεν κάνει την Ελλάδα λιγότερο σημαντική για την Άγκυρα.
Απλώς δείχνει ότι η Τουρκία δεν ανοίγει όλα τα μέτωπα με τον ίδιο τόνο την ίδια στιγμή.
Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει την τουρκική στρατηγική πιο επικίνδυνη:
δεν παραιτείται από τις διεκδικήσεις της, αλλά ξέρει να αλλάζει την ένταση της φωνής της ανάλογα με το πού τη συμφέρει περισσότερο.
