Πίνακας περιεχομένου
Το γράμμα προς τους Αμερικανούς δεν καθαρίζει το καθεστώς: όταν τα λόγια μιλούν για «μη εχθρότητα», αλλά τα γεγονότα δείχνουν πλήγματα, καταστολή και διπλή γλώσσα
Αν το καθεστώς ήθελε να πει την αλήθεια, δεν θα ξεκινούσε από την Αμερική. Θα ξεκινούσε από τον ίδιο τον λαό του Ιράν.
Ο Μασούντ Πεζεσκιάν έστειλε πράγματι επιστολή προς τον αμερικανικό λαό. Αυτό είναι γεγονός. Σύμφωνα με το Reuters, στο μήνυμά του υποστήριξε ότι η χώρα του δεν τρέφει εχθρότητα προς τους «ordinary Americans» και ότι η εικόνα του Ιράν ως απειλής δεν συνάδει ούτε με την ιστορία ούτε με τη σημερινή πραγματικότητα.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι η επιστολή δεν υπάρχει. Το πρόβλημα είναι ότι το κεντρικό της νόημα συγκρούεται με την πραγματικότητα που το ίδιο το καθεστώς έχει δημιουργήσει. Δεν μιλάμε για μια απλή πολιτική υπερβολή. Μιλάμε για αφήγημα που δεν αντέχει όταν το βάλεις δίπλα σε όσα έχουν προηγηθεί και σε όσα συμβαίνουν τώρα.
Όταν, σύμφωνα με Reuters και αμερικανούς αξιωματούχους, αμερικανικές βάσεις έχουν πληγεί και Αμερικανοί στρατιώτες έχουν τραυματιστεί, όταν στο εσωτερικό η καταστολή βαθαίνει και όταν η ρητορική του καθεστώτος έχει επί δεκαετίες οικοδομηθεί πάνω στην εχθρότητα προς τις ΗΠΑ, το γράμμα αυτό δεν ακούγεται σαν αλήθεια. Ακούγεται σαν επικοινωνιακή επιχείρηση εξωραϊσμού.
Και εδώ η πρώτη μεγάλη αλήθεια που πρέπει να ακουστεί καθαρά είναι η εξής: δεν μιλάμε για τον λαό του Ιράν. Μιλάμε για το καθεστώς που κυβερνά πίσω από αυτόν, τον καταπιέζει, τον χρησιμοποιεί σαν ασπίδα και προσπαθεί τώρα να μιλήσει πάνω από το κεφάλι του προς το αμερικανικό κοινό.
Για όποιον θέλει να δει το βαθύτερο υπόβαθρο αυτής της εξουσίας, το Newsio έχει ήδη χαρτογραφήσει πώς το ίδιο σύστημα απέκτησε πρόσβαση σε δισεκατομμύρια και τα μετέτρεψε σε εργαλείο καταστολής και περιφερειακής αποσταθεροποίησης στο άρθρο «Όχι δρόμοι, όχι σχολεία, όχι κοινωνική ανάσα».
Το πρώτο σημείο όπου το γράμμα σπάει είναι το πεδίο: αν δεν υπάρχει εχθρότητα, γιατί χτυπήθηκαν αμερικανικές βάσεις;
Αυτό είναι το σημείο από το οποίο δεν μπορεί να ξεφύγει καμία επικοινωνιακή διατύπωση. Το Reuters μετέδωσε στις 27 Μαρτίου ότι 12 Αμερικανοί στρατιώτες τραυματίστηκαν, οι δύο σοβαρά, από ιρανικό πλήγμα στη βάση Prince Sultan στη Σαουδική Αραβία. Το ίδιο ρεπορτάζ σημειώνει ότι από την έναρξη της σύγκρουσης έχουν τραυματιστεί πάνω από 300 Αμερικανοί στρατιωτικοί και έχουν σκοτωθεί 13.
Αυτό σημαίνει κάτι πολύ απλό. Δεν μιλάμε για αφηρημένη ιδεολογική ένταση. Δεν μιλάμε για συνθήματα του παρελθόντος μόνο. Μιλάμε για πραγματικό στρατιωτικό αποτύπωμα πάνω σε αμερικανικούς στόχους και αμερικανικό προσωπικό. Στις βάσεις αυτές υπηρετούν παιδιά αμερικανικών οικογενειών, πολίτες των ΗΠΑ, άνθρωποι που βρίσκονται εκεί ως μέρος της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή.
Όταν λοιπόν ο πρόεδρος ενός τέτοιου καθεστώτος γράφει στους Αμερικανούς ότι δεν υπάρχει εχθρότητα προς αυτούς, η φράση δεν προσκρούει σε μια θεωρητική ένσταση. Προσκρούει στους ίδιους τους τραυματίες.
Αν το καθεστώς ήθελε να πει κάτι σοβαρό, θα έπρεπε πρώτα να απαντήσει σε αυτό το προφανές ερώτημα: πώς γίνεται να μην υπάρχει εχθρότητα προς την Αμερική, όταν αμερικανικές βάσεις πλήττονται και Αμερικανοί στρατιώτες τραυματίζονται; Το γράμμα δεν δίνει πειστική απάντηση. Απλώς προσπαθεί να προσπεράσει το γεγονός.
Το ισχυρότερο σημείο αναφοράς εδώ είναι το Reuters ρεπορτάζ για τους τραυματισμένους Αμερικανούς στρατιώτες στη Σαουδική Αραβία, γιατί εκεί το αφήγημα της «μη εχθρότητας» διαψεύδεται από το ίδιο το πεδίο.
Το δεύτερο σημείο όπου το γράμμα σπάει είναι η ιστορία: αυτό το καθεστώς δεν έχει χτίσει δημόσια κουλτούρα φιλίας προς την Αμερική
Ακόμη κι αν κάποιος ήθελε να αγνοήσει τα σημερινά πλήγματα, το ιστορικό αποτύπωμα του καθεστώτος δεν επιτρέπει εύκολες αυταπάτες. Η ρητορική «Death to America» δεν είναι ξένο σώμα σε αυτό το σύστημα. Είναι μέρος του ιδεολογικού του σύμπαντος, μέρος της δημόσιας γλώσσας που χρησιμοποιήθηκε επί δεκαετίες για να συσπειρώνει, να ορίζει εχθρούς και να συντηρεί μια κουλτούρα διαρκούς σύγκρουσης.
Το γεγονός ότι παλιά βίντεο χρησιμοποιούνται συχνά παραπλανητικά ως δήθεν σημερινές «αποδείξεις» δεν αναιρεί το βαθύτερο πρόβλημα. Το αντίθετο: δείχνει πόσο εύκολα αυτά τα πλάνα βρίσκουν έδαφος, ακριβώς επειδή η ρητορική αυτή ήταν πράγματι υπαρκτή και οργανικά δεμένη με το καθεστώς.
Το Reuters έχει κάνει fact-check σε τέτοιο βίντεο, εξηγώντας ότι έδειχνε Ιρανούς βουλευτές να φωνάζουν «Death to America» το 2020, όχι νέο γεγονός.
Αυτό είναι κρίσιμο. Δεν χρειάζεται κανείς να πέσει στην παγίδα ενός λάθος βίντεο για να αποδείξει την αντίφαση. Η αντίφαση είναι ήδη μπροστά μας: από τη μία ένας ήπιος τόνος προς το αμερικανικό κοινό, από την άλλη ένα καθεστωτικό ιστορικό βαθιά φορτισμένο με αντι-αμερικανική και αντι-ισραηλινή ιδεολογική γλώσσα.
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς η αντίφαση. Είναι η προσπάθεια να ξεχαστεί η ιστορία μέσα από μια επιλεκτική, βολική διατύπωση του παρόντος.
Το τρίτο σημείο όπου το γράμμα σπάει είναι το εσωτερικό: δεν μπορείς να μιλάς για ήπια πρόθεση προς τα έξω, όταν κυβερνάς με φόβο προς τα μέσα
Το Reuters μετέδωσε στις 31 Μαρτίου ότι οι ιρανικές αρχές προειδοποιούν με θανατική ποινή και δήμευση περιουσιών όσους κατηγορούνται ότι βοηθούν «εχθρικά κράτη», ενώ πάνω από 1.000 συλλήψεις έχουν γίνει μέσα σε έναν μήνα. Το ρεπορτάζ αναφέρει ότι ακόμη και η κοινοποίηση εικόνων ή βίντεο που θεωρούνται χρήσιμα για εχθρικές δυνάμεις μπορεί να αντιμετωπιστεί ως πράξη συνεργασίας.
Αυτό δεν είναι δευτερεύουσα λεπτομέρεια. Είναι το ηθικό κέντρο της υπόθεσης. Διότι το γράμμα προς τους Αμερικανούς δεν βγαίνει από ένα ανοιχτό, φιλελεύθερο ή διαφανές σύστημα. Βγαίνει από μια εξουσία που κάνει τον ίδιο της τον λαό να ζει κάτω από απειλή, που διευρύνει την καταστολή όσο νιώθει ότι πιέζεται, που αντιμετωπίζει την εσωτερική κοινωνία ως κίνδυνο και όχι ως σώμα πολιτών με δικαιώματα.
Αν ο Πεζεσκιάν ήθελε να στείλει ένα έντιμο γράμμα, το πρώτο γράμμα δεν θα έπρεπε να πάει στην Αμερική. Θα έπρεπε να πάει στον ίδιο τον λαό του Ιράν. Σε μια κοινωνία που βγήκε στους δρόμους πριν από τα αμερικανικά πλήγματα και βρέθηκε απέναντι σε μια από τις πιο σκληρές καταστολές των τελευταίων ετών.
Το Reuters μετέδωσε τον Ιανουάριο επίσημο ιρανικό ισχυρισμό για πάνω από 5.000 νεκρούς στις διαμαρτυρίες, ενώ η HRANA κατέγραψε 4.519 επαληθευμένους θανάτους και 9.049 ακόμη θανάτους υπό εξέταση.
Αυτή είναι η αλήθεια που βαραίνει το γράμμα. Το καθεστώς πρώτα συνέδεσε το όνομά του με μια από τις πιο αιματηρές καταστολές των τελευταίων ετών μέσα στην ίδια του την κοινωνία, τώρα επιχειρεί να μιλήσει με ήπια γλώσσα σε ένα ξένο ακροατήριο σαν να είναι παρεξηγημένος συνομιλητής της ειρήνης. Και αυτό δεν είναι πράξη ειλικρίνειας. Είναι απόπειρα εξωτερικού εξωραϊσμού.
Η πιο σημαντική αλήθεια για τον πολίτη είναι ότι δεν βλέπει αλλαγή ουσίας. Βλέπει αλλαγή ακροατηρίου.
Αυτό είναι το κλειδί που δεν πρέπει να χαθεί. Ο Πεζεσκιάν δεν παρουσιάζει μια νέα πραγματικότητα. Παρουσιάζει μια νέα διατύπωση προς διαφορετικό κοινό. Το καθεστώς εξακολουθεί να λειτουργεί με μία γλώσσα στο εσωτερικό και μία προς τα έξω.
Αυτό ακριβώς κάνει το γράμμα πολιτικά χρήσιμο για το καθεστώς. Δεν λειτουργεί μόνο ως μήνυμα προς τους Αμερικανούς, αλλά και ως εργαλείο επιρροής και προπαγάνδας σε δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα.
Προς το εξωτερικό, επιχειρεί να θολώσει τις ευθύνες του καθεστώτος, να επηρεάσει το αμερικανικό κοινό και να καλλιεργήσει την ιδέα ότι το πρόβλημα είναι αποκλειστικά η αμερικανική ηγεσία και όχι η ίδια η πρακτική της Τεχεράνης.
Προς το εσωτερικό, σε ένα περιβάλλον όπου το διαδίκτυο έχει περιοριστεί, η πληροφορία ελέγχεται και τα κρατικά μέσα μπορούν να προβάλλουν σχεδόν ανεμπόδιστα τη γραμμή της εξουσίας, ένα τέτοιο γράμμα μπορεί εύκολα να παρουσιαστεί ως δήθεν απόδειξη ότι το καθεστώς είναι “ειρηνικό”, “λογικό” και πρόθυμο να απευθυνθεί απευθείας στους λαούς, ενώ στην πραγματικότητα συνεχίζει να κυβερνά με φόβο, καταστολή και χειραγώγηση.
Με αυτή την έννοια, το μήνυμα δεν αποσκοπεί μόνο στη βελτίωση της εικόνας του καθεστώτος στο εξωτερικό. Αποσκοπεί και στο να ξαναγράψει την πραγματικότητα τόσο για τους Αμερικανούς όσο και για τους ίδιους τους Ιρανούς.
Αυτό δεν είναι ιδεολογική λεπτομέρεια. Είναι βασικό εργαλείο επιβίωσης αυταρχικών συστημάτων. Όταν ένα καθεστώς αισθάνεται ταυτόχρονα πίεση από έξω και φόβο από μέσα, προσπαθεί να σκληρύνει προς την κοινωνία του και να μαλακώσει προς τη διεθνή κοινή γνώμη. Δεν αλλάζει χαρακτήρα. Αλλάζει ύφος. Και εκεί είναι που ο αναγνώστης δεν πρέπει να ξεγελαστεί.
Για το πώς αυτό το ίδιο καθεστώς έχει μετατρέψει χρήμα, καταστολή και περιφερειακή πίεση σε ενιαίο μηχανισμό ισχύος, το ήδη δημοσιευμένο Newsio άρθρο «Το δίκτυο βίας πίσω από το καθεστώς της Τεχεράνης» προσφέρει το αναγκαίο γεωπολιτικό βάθος.
Γιατί τέτοια μηνύματα εμφανίζονται ακριβώς τώρα
Δεν είναι τυχαίο ότι το καθεστώς επιλέγει να μιλήσει με ήπιο τόνο προς το αμερικανικό κοινό ακριβώς σε μια περίοδο που δέχεται στρατιωτική πίεση, διεθνή αμφισβήτηση και εσωτερικό φόβο αποσταθεροποίησης.
Σε τέτοιες στιγμές, τα αυταρχικά συστήματα δεν αλλάζουν απαραίτητα χαρακτήρα· αλλάζουν συχνά συσκευασία. Προσπαθούν να επηρεάσουν το ξένο κοινό, να θολώσουν την εικόνα τους, να αποδυναμώσουν την ηθική σαφήνεια των αντιδράσεων απέναντί τους και να εμφανιστούν ως λογικοί συνομιλητές, ακόμη κι όταν η πρακτική τους στο πεδίο και στο εσωτερικό λέει το αντίθετο.
Αυτό είναι που κάνει το γράμμα πολιτικά χρήσιμο για το καθεστώς, αλλά όχι πειστικό για όποιον κοιτάζει σοβαρά τα γεγονότα.
Όποιος θέλει να αποδομήσει σοβαρά το ψέμα, δεν χρειάζεται υπερβολή. Χρειάζεται να βάλει δίπλα δίπλα το μήνυμα και το γεγονός.
Εδώ βρίσκεται και το δημοσιογραφικό μάθημα. Δεν χρειάζεται να ουρλιάξεις για να εκθέσεις την αντίφαση. Αρκεί να βάλεις στη μία στήλη το γράμμα και στην άλλη τη δημόσια πραγματικότητα:
Στη μία στήλη: «δεν υπάρχει εχθρότητα προς τους ordinary Americans».
Στην άλλη στήλη: αμερικανικές βάσεις πλήττονται, Αμερικανοί στρατιώτες τραυματίζονται.
Στη μία στήλη: μια ήπια επιστολή προς το εξωτερικό.
Στην άλλη στήλη: πάνω από 1.000 συλλήψεις σε έναν μήνα, απειλές για θανατική ποινή, δημεύσεις και ποινικοποίηση ακόμη και της ροής εικόνας και πληροφορίας.
Στη μία στήλη: εικόνα μη απειλητικού καθεστώτος.
Στην άλλη στήλη: χιλιάδες νεκροί διαδηλωτές και πολίτες στις εσωτερικές αναταραχές πριν από τα αμερικανικά πλήγματα.
Όταν τοποθετήσεις τα πράγματα έτσι, το ψέμα δεν χρειάζεται να «καταγγελθεί» θεατρικά. Ξεγυμνώνεται μόνο του.
Το κοινό πρέπει να κρατήσει αυτό: το γράμμα μπορεί να είναι αληθινό ως γεγονός, αλλά ψευδές ως εικόνα πραγματικότητας
Ναι, η επιστολή στάλθηκε. Ναι, είναι πραγματικό γεγονός. Αλλά το γεγονός ότι στάλθηκε δεν σημαίνει ότι αποτυπώνει την αλήθεια του καθεστώτος. Το αντίθετο. Όσο περισσότερο τη διαβάζει κανείς μέσα στο σημερινό της πλαίσιο, τόσο περισσότερο φαίνεται ότι λειτουργεί ως επικοινωνιακή επένδυση και όχι ως έντιμη πολιτική αυτοπεριγραφή.
Αυτό είναι το σημείο όπου ο πολίτης πρέπει να σταθεί καθαρά:
όχι, δεν είδε ξαφνικά ένα καθεστώς να αλλάζει ψυχή.
είδε ένα καθεστώς να αλλάζει τόνο προς συγκεκριμένο ακροατήριο.
Και γι’ αυτό η πιο τίμια τελική φράση είναι αυτή:
Το γράμμα προς τους Αμερικανούς δεν αποδεικνύει αλλαγή. Αποδεικνύει τη διπλή γλώσσα του καθεστώτος: άλλη προς το εξωτερικό, άλλη προς τον ίδιο του τον λαό — και άλλη στο πεδίο, όπου τα γεγονότα μιλούν ήδη από μόνα τους.
