Η «φούσκα» της δωρεάν περίθαλψης και εξετάσεων στην Ελλάδα: γιατί ακόμη και οι ασφαλισμένοι πληρώνουν

Μέρος Α — Η «φούσκα» της δωρεάν περίθαλψης: τι σημαίνει στην πράξη για τον ασφαλισμένο

1) Το «δωρεάν» ως υπόσχεση και ως εμπειρία

Στην Ελλάδα, η φράση «δωρεάν περίθαλψη» λειτουργεί σαν κοινωνικό συμβόλαιο. Πληρώνεις εισφορές, έχεις ΑΜΚΑ, άρα —λογικά— όταν χρειαστείς γιατρό, εξετάσεις, νοσηλεία, το σύστημα σε καλύπτει.

Στην πράξη όμως, πολλοί πολίτες περιγράφουν κάτι διαφορετικό: ένα «δωρεάν» που συχνά μεταφράζεται σε χρόνο, αναμονή, μετακινήσεις, αβεβαιότητα και —σε αρκετές περιπτώσεις— έξτρα κόστος από την τσέπη. Αυτό το χάσμα ανάμεσα στην υπόσχεση και στην εμπειρία δημιουργεί αυτό που εύστοχα μπορεί να πει κανείς «φούσκα»: μια εικόνα πληρότητας που σκάει όταν την ακουμπήσει η καθημερινότητα.

Δεν χρειάζεται ούτε καταγγελία ούτε υπερβολή για να σταθεί αυτό. Αρκεί να δεις το βασικό δεδομένο: οι ιδιωτικές πληρωμές υγείας (out-of-pocket) στην Ελλάδα παραμένουν πολύ υψηλές. Για το 2023, οι πληρωμές από την τσέπη των νοικοκυριών έφτασαν περίπου το 34% της συνολικής δαπάνης υγείας —ποσοστό από τα υψηλότερα στην ΕΕ— κυρίως λόγω συμμετοχών σε φάρμακα και άμεσων πληρωμών για υπηρεσίες που δεν καλύπτονται επαρκώς.

Αυτό είναι το πρώτο «κλειδί»: το σύστημα μπορεί να σε χαρακτηρίζει «ασφαλισμένο», αλλά δεν εγγυάται ότι η διαδρομή σου θα είναι μηδενικού κόστους.

2) Τι εννοούμε όταν λέμε «φούσκα»

Με τον όρο «φούσκα» δεν περιγράφουμε κάτι φανταστικό. Περιγράφουμε ένα μοτίβο:

• Το σύστημα υπόσχεται καθολική πρόσβαση με βάση την ασφάλιση.

• Η πραγματικότητα συχνά δημιουργεί εμπόδια πρόσβασης (αναμονές, ελλείψεις, γραφειοκρατία, γεωγραφικές ανισότητες).

• Ο πολίτης πληρώνει για να “σπάσει” το εμπόδιο: είτε νόμιμα (ιδιωτικά ραντεβού, ιδιωτικά διαγνωστικά, συμπληρωματικές υπηρεσίες), είτε με «γκρίζες» πρακτικές που η επιστήμη τις περιγράφει ως άτυπες πληρωμές.

Και εδώ είναι σημαντικό να μιλάμε με όρους που αντέχουν σε έλεγχο: διεθνείς και ελληνικές μελέτες χρησιμοποιούν τον όρο informal payments / άτυπες πληρωμές για πληρωμές που δεν καταγράφονται επίσημα και συνδέονται με πρόσβαση ή καλύτερη εξυπηρέτηση. PubMed+1

Η «φούσκα» λοιπόν δεν είναι «όλοι πληρώνουν πάντα». Είναι ότι το σύστημα αφήνει χώρο ώστε να πληρώνουν πολλοί — ειδικά όταν ο χρόνος πιέζει, όταν η επιλογή στενεύει, ή όταν η ανάγκη είναι μεγάλη.

3) Πώς λειτουργεί η διαδρομή του ασφαλισμένου και πού “μπαίνουν” τα κόστη

Για να το καταλάβει κάθε αναγνώστης, χρειάζεται να το δούμε σαν διαδρομή. Ο ασφαλισμένος συνήθως περνάει από 5 στάδια:

Στάδιο 1 — Πρωτοβάθμια επαφή

Θες γιατρό, θέλεις διάγνωση, θέλεις καθοδήγηση. Εδώ, η θεωρία λέει ότι η πρωτοβάθμια φροντίδα σε «πιάνει» γρήγορα.

Στην πράξη, συχνά μπαίνει το πρώτο δίλημμα:

• περιμένεις ραντεβού στο δημόσιο/συμβεβλημένο, ή

• πας ιδιωτικά για να “τελειώνεις”.

Αν έχεις οξύ πρόβλημα, ο χρόνος γίνεται κόστος από μόνος του. Αυτό δεν είναι κατηγορία· είναι μηχανισμός.

Στάδιο 2 — Παραπομπή και εξετάσεις

Αν χρειάζεσαι διαγνωστικά, αρχίζουν οι «κόφτες» της καθημερινότητας: διαθεσιμότητα, πλαφόν, λίστες, γεωγραφία. Εκεί πολλοί επιλέγουν ιδιωτικό διαγνωστικό ή ιδιωτικό ραντεβού απλώς για να μη χαθεί εβδομάδες χρόνος.

Στάδιο 3 — Φάρμακα και συμμετοχές

Το “δωρεάν” εδώ σχεδόν ποτέ δεν είναι απόλυτο. Οι συμμετοχές στα φάρμακα αποτελούν βασικό κομμάτι των πληρωμών από την τσέπη στην Ελλάδα. OECD

Στάδιο 4 — Νοσοκομείο και αναμονή

Όταν η υπόθεση πάει σε νοσοκομείο, το κόστος δεν είναι πάντα ευρώ. Είναι:

• αναμονή,

• αβεβαιότητα,

• κούραση οικογένειας,

• «τρέξιμο» σε γραφεία/τηλέφωνα.

Εκεί ακριβώς εμφανίζεται το “κίνητρο” για παράκαμψη: ο πολίτης θέλει να μειώσει τον κίνδυνο και τον χρόνο.

Στάδιο 5 — Η “γκρίζα” ζώνη των άτυπων πληρωμών

Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς μια καταγγελτική γλώσσα για να αναγνωρίσει το φαινόμενο. Η διεθνής βιβλιογραφία και τα στοιχεία για την Ελλάδα το καταγράφουν ως υπαρκτό. Σε προφίλ υγείας για την Ελλάδα, αναφέρεται ότι οι άτυπες πληρωμές αποτελούν σημαντικό μέρος των ιδιωτικών πληρωμών.

Και σε ερευνητική εργασία για την Ελλάδα, καταγράφεται υψηλή συχνότητα περιστατικών άτυπων πληρωμών, με σημαντικό ποσοστό να αφορά νοσοκομειακές/επείγουσες υπηρεσίες.

Σημείωση που κρατάει το κείμενο «safe»: άλλο πράγμα τα δεδομένα για το φαινόμενο και άλλο πράγμα η απόδοση ευθύνης σε συγκεκριμένα πρόσωπα ή περιστατικά. Εδώ μιλάμε για μηχανισμό.

4) Γιατί συμβαίνει αυτό, ακόμη κι αν είσαι ασφαλισμένος

Ο ασφαλισμένος πληρώνει (νόμιμα ή άτυπα) όταν ισχύουν μαζί τρεις συνθήκες:

1. Πίεση χρόνου
   Ο πολίτης νιώθει ότι “δεν τον παίρνει” να περιμένει.

2. Αβεβαιότητα πρόσβασης
   Δεν ξέρει πότε θα γίνει το ραντεβού, πότε θα βγει το αποτέλεσμα, πότε θα μπει χειρουργείο.

3. Ασύμμετρη πληροφορία
   Ο πολίτης δεν έχει πάντα ξεκάθαρο χάρτη: τι δικαιούται, πού θα το βρει, ποιος το παρέχει, ποιο είναι το “σωστό” κανάλι.

Όταν αυτά συμβαίνουν, το σύστημα δημιουργεί χώρο για “παράλληλες λύσεις” — άλλες νόμιμες (ιδιωτικός τομέας), άλλες γκρίζες (άτυπες πληρωμές). Και όσο οι πληρωμές από την τσέπη παραμένουν τόσο υψηλές, τόσο η «φούσκα» μοιάζει φυσιολογική. OECD

5) Η δημόσια συζήτηση και το «μπέρδεμα» γύρω από το τι είναι “νόμιμο”, “θεμιτό” και “πρακτικό”

Τα τελευταία χρόνια, άνοιξε έντονη δημόσια συζήτηση για το πώς το σύστημα επιτρέπει ή όχι πληρωμές σε συγκεκριμένες υπηρεσίες (π.χ. απογευματινές/επί πληρωμή διαδικασίες) και για το αν τέτοιες πολιτικές μειώνουν τις άτυπες πληρωμές ή απλώς αλλάζουν το κανάλι. Σε αυτό το πλαίσιο ακούγονται και πολύ βαριές εκφράσεις στον δημόσιο λόγο, από πολλές πλευρές, για «κανονικοποίηση» πρακτικών. tvxs.gr+1

Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία:

• Μια πολιτική μπορεί να στοχεύει στη μείωση της αναμονής ή στη χρηματοδότηση υπηρεσιών.

• Παράλληλα όμως, μπορεί να δημιουργεί την αίσθηση ότι «αν πληρώσεις, προχωράς», άρα να κλονίζει την εμπιστοσύνη στη βασική υπόσχεση της ασφάλισης.

Και η εμπιστοσύνη είναι το δεύτερο μεγάλο «κλειδί»: όταν ο πολίτης δεν πιστεύει ότι το σύστημα θα τον εξυπηρετήσει εγκαίρως, θα ψάξει οδό διαφυγής.

6) Τι πληρώνει τελικά ο πολίτης, ακόμη κι όταν “δεν πληρώνει”

Αν το δούμε ψυχρά, ο πολίτης πληρώνει σε τέσσερα νομίσματα:

• Χρόνο (αναμονή, ραντεβού, ουρές, μετακινήσεις)

• Χρήμα (συμμετοχές, ιδιωτικά ραντεβού/εξετάσεις, υπηρεσίες εκτός κάλυψης)

• Ψυχική φθορά (αβεβαιότητα, φόβος, “τρέξιμο”)

• Απώλεια παραγωγικότητας (άδειες, χαμένες μέρες εργασίας)

Αυτό είναι το «κόστος» που κάνει τη “δωρεάν” περίθαλψη να μοιάζει με φούσκα: στο χαρτί φαίνεται πλήρης, στην καθημερινότητα συχνά διαρρέει.

7) Πού οδηγεί αυτό το μοντέλο, χωρίς να κατηγορήσουμε κανέναν

Όταν ένα σύστημα αφήνει υψηλό ποσοστό δαπανών στην τσέπη των νοικοκυριών, δημιουργεί προβλέψιμες συνέπειες:

• Ανισότητα πρόσβασης: δεν έχουν όλοι το ίδιο περιθώριο να πληρώσουν για ταχύτερη λύση.

• Ιδιωτικοποίηση στην πράξη: όχι ως ιδεολογία, αλλά ως καθημερινή επιλογή ανάγκης.

• Ενίσχυση της “γκρίζας” ζώνης: όταν η πίεση χρόνου συναντά την αβεβαιότητα, το σύστημα κάνει χώρο σε άτυπες πρακτικές.

Αυτές οι προτάσεις μένουν πληροφοριακές, όχι καταγγελτικές. Δεν στοχοποιούν πρόσωπα. Περιγράφουν δομές.

Μέρος Β — Πού “σπάει” το «δωρεάν» και τι μπορεί να κάνει ο ασφαλισμένος χωρίς να μπει στη γκρίζα ζώνη

1) «Δωρεάν περίθαλψη» για τον ασφαλισμένο: τι σημαίνει στην πράξη

Η ασφάλιση δεν λειτουργεί σαν “all-inclusive”. Λειτουργεί σαν πλαίσιο κάλυψης με κανόνες, εξαιρέσεις και όρια.

Ο ασφαλισμένος κερδίζει πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες. Παράλληλα όμως συναντά συμμετοχές, αναμονές και διαθεσιμότητα που αλλάζει από περιοχή σε περιοχή.

Αυτό γεννά το μόνιμο μπέρδεμα:
άλλο “δικαίωμα” και άλλο “πρόσβαση σήμερα”.

2) Τα 6 σημεία που γεννούν κόστος ή ταλαιπωρία

Α) Ραντεβού που δεν “κλείνουν” όταν τα χρειάζεσαι

Ο πολίτης θέλει διάγνωση γρήγορα. Το σύστημα όμως συχνά δεν δίνει χρόνο άμεσα.

Έτσι ανοίγει ο δρόμος για ιδιωτικό ραντεβού, όχι επειδή ο πολίτης “το προτιμά”, αλλά επειδή δεν αντέχει να περιμένει.

Β) Παραπομπές και εξετάσεις με κρυφό “κόστος χρόνου”

Όταν μια εξέταση έχει μεγάλη αναμονή, το «δωρεάν» χάνει αξία. Ο χρόνος γίνεται το πραγματικό νόμισμα.

Ειδικά σε εξετάσεις που “ξεκλειδώνουν” θεραπεία, η καθυστέρηση δεν μοιάζει ουδέτερη. Μοιάζει ρίσκο.

Γ) Πλαφόν, συμβάσεις, γεωγραφία

Αλλιώς ζει το σύστημα κάποιος στην Αθήνα και αλλιώς σε νησί ή επαρχία.

Η γεωγραφία μετατρέπεται σε ανισότητα πρόσβασης. Μετά, η αγορά καλύπτει το κενό.

Δ) Συμμετοχές και άμεσες πληρωμές

Ο πολίτης πληρώνει συμμετοχές στα φάρμακα και συχνά πληρώνει υπηρεσίες που δεν καλύπτονται πλήρως.

Το αποτέλεσμα φαίνεται καθαρά στα στοιχεία: οι πληρωμές από την τσέπη των νοικοκυριών παραμένουν από τις υψηλότερες στην ΕΕ. European Commission

Ε) “Διπλές ταχύτητες” μέσα στην ίδια πόλη

Ακόμα και στην ίδια περιοχή, άλλος βρίσκει άκρη εύκολα και άλλος όχι.

Η πληροφορία παίζει τεράστιο ρόλο: ποιος ξέρει πού να πάει, πώς να κλείσει, ποιο είναι το σωστό κανάλι, ποιο χαρτί χρειάζεται.

ΣΤ) Η γκρίζα ζώνη των άτυπων πληρωμών

Εδώ χρειάζεται καθαρή, “safe” γλώσσα.

Η διεθνής βιβλιογραφία περιγράφει τις άτυπες πληρωμές ως υπαρκτό φαινόμενο σε ορισμένα συστήματα υγείας. Στην Ελλάδα η δημόσια συζήτηση επανέρχεται διαρκώς, ειδικά όταν ο πολίτης νιώθει ότι χωρίς “παράκαμψη” δεν προχωρά.

Δεν χρειάζεται να στοχοποιήσεις κανέναν για να πεις την ουσία:
όταν το σύστημα πιέζει, κάποιοι πολίτες ψάχνουν συντομότερο δρόμο.

3) Τι να κάνει ο ασφαλισμένος για να μειώσει τα εμπόδια (νόμιμα και καθαρά)

1) Ζήτα γραπτή εικόνα της διαθεσιμότητας

Όταν σου λένε “δεν έχουμε”, ζήτα εναλλακτική: άλλο τμήμα, άλλη μονάδα, άλλη ημερομηνία.

Ο πολίτης κερδίζει χρόνο όταν λειτουργεί με συγκεκριμένα ερωτήματα, όχι με “γενικά”.

2) Οργάνωσε τη διαδρομή με 3 κανόνες

• Κλείσε πρώτα το ραντεβού που “ξεκλειδώνει” τα επόμενα βήματα.

• Μάζεψε εξετάσεις/γνωματεύσεις σε έναν φάκελο.

• Κράτα σημειώσεις (ημερομηνίες, ονόματα τμημάτων, οδηγίες).

Η οργάνωση μειώνει τη σπατάλη χρόνου. Μειώνει και το άγχος.

3) Μην πληρώνεις “στα τυφλά”

Αν πας ιδιωτικά για να κερδίσεις χρόνο, κάν’ το με έλεγχο:

• ρώτα τι ακριβώς πληρώνεις,

• ζήτα απόδειξη,

• κράτα το αποτέλεσμα σε μορφή που να “στέκεται” και στο δημόσιο.

Έτσι αγοράζεις χρόνο, όχι ασάφεια.

4) Αν νιώσεις πίεση για άτυπη πληρωμή, κράτα καθαρή στάση

Δεν χρειάζεται σύγκρουση. Χρειάζεται ψυχραιμία.

Πες απλά:

• «Θέλω να ακολουθήσω την επίσημη διαδικασία.»

• «Μπορείτε να μου πείτε ποιο είναι το επόμενο βήμα και σε πόσο χρόνο;»

Ο στόχος σου δεν είναι να αποδείξεις κάτι. Ο στόχος σου είναι να προστατέψεις τη διαδρομή σου.

4) Το “μεγάλο” πρόβλημα: εμπιστοσύνη και ισότητα πρόσβασης

Όταν ο πολίτης πληρώνει πολλά από την τσέπη του, χάνει την αίσθηση δικαιοσύνης.

Και όταν η πρόσβαση μοιάζει να εξαρτάται από χρήματα ή γνωριμίες, χάνει την εμπιστοσύνη.

Τα δεδομένα δείχνουν ότι στην ΕΕ οι άμεσες πληρωμές των νοικοκυριών είχαν μέσο όρο γύρω στο 15% το 2023, ενώ η Ελλάδα βρέθηκε στην κορυφή με περίπου 34%.

Αυτό δεν είναι “άποψη”. Είναι ένδειξη δομικού βάρους πάνω στον πολίτη.

Μέρος Γ — Πώς σπάει η «φούσκα» χωρίς να σπάσει ο πολίτης: ρεαλιστικές λύσεις, καθαροί κανόνες, αξιοπρέπεια πρόσβασης

1) Η μεγάλη αλήθεια: κανείς δεν θέλει “παραθυράκια”, όλοι θέλουν σιγουριά

Οι περισσότεροι πολίτες δεν ψάχνουν τρόπους να παρακάμψουν το σύστημα. Ψάχνουν κάτι απλό:

• να ξέρουν πότε θα εξυπηρετηθούν

• να ξέρουν πού θα πάνε

• να ξέρουν τι δικαιούνται

• να νιώσουν ότι η πρόσβαση δεν εξαρτάται από “κόλπα”, τύχη ή χρήματα

Όταν το σύστημα δεν δίνει σιγουριά, η “φούσκα” του δωρεάν σκάει. Δεν σκάει με θόρυβο. Σκάει με μικρές καθημερινές ήττες: καθυστερήσεις, επαναπρογραμματισμούς, χαμένες μέρες, “πήγαινε-έλα”, επιπλέον κόστος.

2) Τι σημαίνει «δωρεάν περίθαλψη» σε ένα σύγχρονο κράτος

Για να είναι πραγματικά “δωρεάν” στην πράξη, χρειάζονται τρία πράγματα:

1. Πρόσβαση (ραντεβού και υπηρεσίες όταν τις χρειάζεσαι)

2. Διαφάνεια (ξεκάθαρο τι καλύπτεται και πώς)

3. Αξιοπιστία (συγκεκριμένοι χρόνοι, όχι “βλέπουμε”)

Αν λείπει έστω ένα, εμφανίζεται “τιμή” με άλλη μορφή: χρόνος, άγχος, ιδιωτική πληρωμή.

3) Οι λέξεις-κλειδιά που περιγράφουν το πρόβλημα

Για να μιλήσουμε με ακρίβεια, χωρίς υπερβολές, η εικόνα συνοψίζεται σε 6 keywords:

• λίστες αναμονής

• συμμετοχές

• διαθεσιμότητα

• γεωγραφικές ανισότητες

• out-of-pocket πληρωμές

• άτυπες πληρωμές (η “γκρίζα” ζώνη)

Αυτές οι λέξεις δεν κατηγορούν πρόσωπα. Περιγράφουν δομές και αποτελέσματα.

4) Τι μπορεί να αλλάξει άμεσα χωρίς “επανάσταση”

Υπάρχουν αλλαγές που δεν είναι ιδεολογία. Είναι διοίκηση.

4.1 Ενιαίος “χάρτης” πρόσβασης για ραντεβού και εξετάσεις

Ο πολίτης χρειάζεται ένα πράγμα: να βλέπει διαθέσιμα ραντεβού σε πραγματικό χρόνο και να κλείνει χωρίς 5 τηλεφωνήματα.

• ένα σημείο εισόδου

• σαφείς οδηγίες

• ενημέρωση για εναλλακτικές κοντά του

Αυτό μειώνει την αβεβαιότητα. Και όταν πέφτει η αβεβαιότητα, πέφτει και η πίεση να “αγοράσεις χρόνο”.

4.2 Πρωτοβάθμια φροντίδα που λειτουργεί ως “φίλτρο” και όχι ως εμπόδιο

Η πρωτοβάθμια πρέπει να κάνει δύο δουλειές:

• να λύνει τα απλά γρήγορα

• να παραπέμπει τα δύσκολα με καθαρό τρόπο

Όταν η πρωτοβάθμια δεν χωράει τον όγκο, ο κόσμος πηγαίνει κατευθείαν σε νοσοκομεία ή ιδιώτες. Έτσι ο σωλήνας μπουκώνει.

4.3 Κανόνες “μέγιστου χρόνου αναμονής” για κρίσιμες υπηρεσίες

Κανείς δεν ζητά θαύματα. Ζητά ένα όριο.

• Αν ένα περιστατικό είναι επείγον ή κλινικά ύποπτο, ο χρόνος πρέπει να είναι μετρήσιμος.

• Αν η υπηρεσία δεν μπορεί να δώσει χρόνο εντός ορίου, πρέπει να υπάρχει εναλλακτική.

Η “ασφάλιση” τότε αποκτά πραγματικό περιεχόμενο.

4.4 Διαγνωστικά: καθαρό πλαίσιο και διαφάνεια κόστους

Εδώ γεννιούνται πολλά παράπονα, γιατί ο πολίτης συχνά δεν ξέρει:

• τι καλύπτεται

• ποια είναι η συμμετοχή

• ποιο είναι το επόμενο βήμα

Θέλει απλά:

• μια ξεκάθαρη ένδειξη “καλύπτεται/δεν καλύπτεται”

• το ποσό συμμετοχής πριν την εξέταση

• απλή διαδικασία παραπομπής

5) Η “γκρίζα ζώνη” και πώς μικραίνει χωρίς να γίνει πόλεμος

Το κείμενο πρέπει να είναι απολύτως safe, άρα το λέμε όπως πρέπει:

Οι άτυπες πληρωμές εμφανίζονται όταν η πρόσβαση μοιάζει αβέβαιη και όταν ο πολίτης πιστεύει ότι “αν δεν κάνω κάτι, θα μείνω πίσω”.

Για να μικρύνει αυτό το φαινόμενο, δεν αρκεί η ηθικολογία. Θέλει:

• σταθερούς χρόνους

• μηχανισμό παραπόνων που δουλεύει

• διαφάνεια στη ροή (ποιος είναι ο επόμενος, πότε εξυπηρετείται)

• ορατή αξιολόγηση διαδικασιών (όχι προσώπων)

Όταν το σύστημα “γράφει” καθαρά, η γκρίζα ζώνη χάνει έδαφος από μόνη της. Ο πολίτης δεν ψάχνει παράκαμψη, γιατί δεν τη χρειάζεται.

6) Γιατί ο ιδιωτικός τομέας δεν είναι “εχθρός” αλλά δεν μπορεί να είναι “σωσίβιο για όλους”

Ο ιδιωτικός τομέας καλύπτει κενά. Αυτό είναι πραγματικότητα.

Όμως το πρόβλημα ξεκινά όταν το “κενό” γίνεται μόνιμο και όταν η ταχύτητα αγοράζεται μόνο από όσους μπορούν.

Το σύστημα πρέπει να κρατήσει μια ισορροπία:

• να αξιοποιεί ιδιωτικές υποδομές όπου χρειάζεται

• αλλά να μη μετατρέπει το δικαίωμα του ασφαλισμένου σε “προαιρετική πολυτέλεια”

7) Η Ελλάδα των δύο ταχυτήτων μέσα στην υγεία

Η πιο σκληρή ανισότητα δεν είναι πάντα “φτωχός-πλούσιος”. Είναι “έχεις χρόνο-δεν έχεις χρόνο”.

• ένας άνθρωπος με ευέλικτη δουλειά μπορεί να κυνηγήσει ραντεβού

• ένας άνθρωπος με δύο δουλειές δεν μπορεί

• μια οικογένεια που μπορεί να πληρώσει ιδιωτικά κερδίζει χρόνο

• μια οικογένεια που δεν μπορεί, περιμένει

Αυτό δεν είναι κατηγορία. Είναι συνέπεια. Και είναι ο πυρήνας του “to the core” που είπες.

8) Τι μπορεί να κάνει ο πολίτης σήμερα για να προστατευτεί, χωρίς ένταση και χωρίς ρίσκο

Ο στόχος εδώ είναι πρακτικός: να κερδίσει αξιοπρέπεια και χρόνο, καθαρά.

8.1 Μίλα με “κανάλια”, όχι με πρόσωπα

Αν νιώσεις ότι κάτι δεν προχωρά, μην το προσωποποιείς. Ζήτα διαδικασία:

• «Ποιο είναι το επίσημο επόμενο βήμα;»

• «Ποιος είναι ο εκτιμώμενος χρόνος;»

• «Υπάρχει άλλη μονάδα/τμήμα που μπορεί να με δει;»

Αυτό κρατά το θέμα στη διοίκηση, όχι σε σύγκρουση.

8.2 Κράτα αρχείο

Ο φάκελος υγείας είναι δύναμη:

• παραπεμπτικά

• εξετάσεις

• ημερομηνίες

• οδηγίες

Σου γλιτώνει επαναλήψεις, μειώνει το “τρέξιμο”, κόβει την ασάφεια.

8.3 Αν χρειαστείς ιδιώτη, κάν’ το σαν “αγορά χρόνου”, όχι σαν “αγορά ασφάλειας”

Ζήτα καθαρή τιμολόγηση και απόδειξη. Πάρε το αποτέλεσμα σε μορφή που χρησιμοποιείται παντού. Κράτα τη διαδρομή καθαρή.

9) Τι πρέπει να ζητάμε ως κοινωνία, χωρίς να διχάζουμε

Ένα σοβαρό editorial δεν λέει “φταίνε οι τάδε”. Λέει “να οι κανόνες που χρειάζονται”.

9.1 Διαφάνεια στους χρόνους

Ο πολίτης πρέπει να βλέπει:

• χρόνος αναμονής ανά υπηρεσία

• διαθέσιμες επιλογές ανά περιοχή

9.2 Στοχευμένη ενίσχυση εκεί που σπάει ο σωλήνας

Όχι “παντού λίγο”. Εκεί που υπάρχει bottleneck:

• διαγνωστικά

• απεικονιστικές

• χειρουργεία συγκεκριμένων ειδικοτήτων

• επείγοντα

9.3 Σαφείς κανόνες πληρωμών και μηδενική ασάφεια

Όπου επιτρέπεται πληρωμή, να είναι:

• καθαρό, ανακοινωμένο, τιμοκατάλογος
  Όπου δεν επιτρέπεται, να μην υπάρχει “γκρίζα” ενημέρωση.

Η ασάφεια γεννά φήμες. Και οι φήμες σκοτώνουν την εμπιστοσύνη.

10) Το κλείσιμο που “μένει” στον αναγνώστη

Η Ελλάδα δεν έχει έλλειψη ευαισθησίας. Έχει έλλειψη βεβαιότητας.

Ο πολίτης δεν ζητά προνόμιο. Ζητά να λειτουργήσει μια βασική υπόσχεση:

Αν είσαι ασφαλισμένος, η περίθαλψη δεν πρέπει να εξαρτάται από πόσο ελεύθερο χρόνο έχεις, πόσο γερό πορτοφόλι έχεις ή από το αν ξέρεις “πώς κινείται το σύστημα”.

Η «φούσκα» της δωρεάν περίθαλψης δεν σκάει γιατί το δικαίωμα είναι λάθος. Σκάει γιατί η πρόσβαση δεν έχει σταθερούς κανόνες.

Και αν υπάρχει ένα συμπέρασμα που ενώνει, είναι αυτό:
όταν το σύστημα υγείας δίνει σαφή χρόνους, σαφή κανάλια και σαφή δικαιώματα, η κοινωνία ηρεμεί. Ο πολίτης δεν ψάχνει παράκαμψη. Ψάχνει φροντίδα.