Η λέξη που αλλάζει το πλαίσιο της πολιτικής
Υπάρχουν στιγμές όπου μια λέξη αρκεί για να αλλάξει ολόκληρο το πολιτικό πλαίσιο. Δεν πρόκειται για νόμο, ούτε για απόφαση. Πρόκειται για τη στιγμή που μια κυβέρνηση επιλέγει να περιγράψει ένα κοινωνικό πρόβλημα ως «απειλή ασφάλειας».
Από εκείνο το σημείο και μετά, η συζήτηση παύει να αφορά πολιτικές επιλογές. Αφορά κινδύνους. Και ο κίνδυνος δεν επιδέχεται αναμονή, αμφισβήτηση ή σύνθετο διάλογο. Ζητά άμεση δράση.
Η λέξη «ασφάλεια» λειτουργεί ως καταλύτης. Μετακινεί το θέμα από το πεδίο της κοινωνικής πολιτικής στο πεδίο της εξουσίας. Και αυτή η μετακίνηση δεν είναι ουδέτερη.
Από την κοινωνική διαχείριση στην έκτακτη ανάγκη
Όταν ένα πρόβλημα περιγράφεται ως κοινωνικό, η πολιτεία οφείλει να εξηγήσει. Να σχεδιάσει. Να πείσει. Να λογοδοτήσει. Όταν όμως το ίδιο πρόβλημα βαφτιστεί απειλή ασφάλειας, η υποχρέωση αλλάζει.
Η ασφάλεια απαιτεί ταχύτητα. Απαιτεί αποφασιστικότητα. Συχνά απαιτεί περιορισμούς. Η κοινωνία, μπροστά στον φόβο, δείχνει μεγαλύτερη ανοχή σε μέτρα που υπό άλλες συνθήκες θα προκαλούσαν αντιδράσεις.
Έτσι, η αλλαγή δεν έρχεται μέσα από πολιτικές πράξεις. Έρχεται μέσα από τη γλώσσα.
Ποια προβλήματα μπαίνουν στο κάδρο της ασφάλειας
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερα ζητήματα μετακινούνται προς αυτό το πλαίσιο. Η μετανάστευση, η διακίνηση ναρκωτικών, η εγκληματικότητα, αλλά και η δημόσια υγεία, παρουσιάζονται όχι μόνο ως προκλήσεις, αλλά ως απειλές.
Αυτή η μετατόπιση δημιουργεί ένα νέο αφήγημα. Ο πολίτης δεν καλείται να κατανοήσει τις αιτίες. Καλείται να προστατευθεί από τις συνέπειες. Και η προστασία, σε πολιτικό επίπεδο, συνεπάγεται ισχύ.
Η ασφαλειοποίηση ως πολιτική στρατηγική
Η επιστήμη της πολιτικής έχει περιγράψει εδώ και χρόνια αυτό το φαινόμενο. Ο όρος «ασφαλειοποίηση» εξηγεί πώς οι κυβερνήσεις μετατρέπουν ζητήματα πολιτικής σε ζητήματα ασφάλειας, προκειμένου να αποκτήσουν ευρύτερο περιθώριο δράσης.
Όταν κάτι ορίζεται ως απειλή, το κράτος διεκδικεί έκτακτες εξουσίες. Οι θεσμικοί φραγμοί χαλαρώνουν. Ο δημόσιος έλεγχος περιορίζεται. Η ταχύτητα υπερισχύει της διαδικασίας.
Δεν πρόκειται απαραίτητα για αυταρχισμό. Πρόκειται για μετατόπιση ισορροπιών.
Γιατί αυτή η στρατηγική βρίσκει ανταπόκριση
Η ασφαλειοποίηση δεν θα λειτουργούσε αν δεν συναντούσε κοινωνική αποδοχή. Οι πολίτες, σε περιόδους αβεβαιότητας, αναζητούν βεβαιότητες. Αναζητούν προστασία. Και συχνά αποδέχονται σκληρότερες πολιτικές, εφόσον πιστεύουν ότι αυτές αποτρέπουν έναν μεγαλύτερο κίνδυνο.
Η λέξη «ασφάλεια» προσφέρει ακριβώς αυτό. Δημιουργεί την αίσθηση ελέγχου μέσα στο χάος.
Οι κίνδυνοι της μόνιμης εξαίρεσης
Το πρόβλημα δεν ξεκινά όταν μια κυβέρνηση χρησιμοποιεί το λεξιλόγιο της ασφάλειας. Ξεκινά όταν αυτό το λεξιλόγιο γίνεται μόνιμο. Όταν η εξαίρεση μετατρέπεται σε κανονικότητα.
Σε αυτή την περίπτωση, ο δημόσιος διάλογος συρρικνώνεται. Οι κοινωνικές αιτίες μένουν στο περιθώριο. Η πολιτική παύει να αναζητά λύσεις και περιορίζεται στη διαχείριση κινδύνων.
Όταν οι λέξεις κυβερνούν πριν από τις αποφάσεις
Οι κυβερνήσεις δεν κυβερνούν μόνο με νόμους. Κυβερνούν και με λέξεις. Και η λέξη «ασφάλεια» έχει τη δύναμη να αλλάζει τα πάντα πριν ακόμη ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση.
Όσο περισσότερα κοινωνικά προβλήματα βαφτίζονται απειλές, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να συζητηθούν ως πολιτικά ζητήματα. Η κοινωνία συνηθίζει να φοβάται αντί να διεκδικεί. Να αποδέχεται αντί να αμφισβητεί.
Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν η ασφάλεια έχει σημασία. Έχει. Το ερώτημα είναι ποιος ορίζει τι συνιστά απειλή και με ποιο κόστος για τη δημοκρατία.
Αυτό το ερώτημα παραμένει ανοιχτό. Και ίσως είναι το πιο πολιτικό από όλα.
