Πίνακας περιεχομένου
Ο ηγέτης άφαντος, «νίκη» παντού: γιατί η δίβδομη παύση δεν είναι ειρήνη και τι πραγματικά συμβαίνει με το Ιράν
Η παύση υπάρχει, αλλά η ειρήνη όχι
Η πιο καθαρή αλήθεια αυτής της στιγμής είναι απλή: αυτό που βλέπουμε δεν είναι ειρήνη. Είναι μια δίβδομη παύση μέσα σε μια ενεργή, ανοιχτή και βαθιά ασταθή κρίση. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μιλούν σαν δύναμη που αποχωρεί από το πεδίο. Μιλούν σαν δύναμη που κρατά τη στρατηγική πρωτοβουλία, διατηρεί την πίεση και περιμένει να δει αν η Τεχεράνη θα συμμορφωθεί ή αν η σύγκρουση θα περάσει στο επόμενο στάδιο.
Αυτό από μόνο του αρκεί για να αποδομήσει το κεντρικό αφήγημα που προσπαθεί να χτίσει η Τεχεράνη. Μια πραγματική ειρήνη έχει σαφήνεια, σταθερότητα και ορατό μηχανισμό αποκλιμάκωσης. Εδώ δεν έχουμε τίποτα από τα τρία. Έχουμε προσωρινή αναστολή της άμεσης φωτιάς, με τον στρατό των ΗΠΑ να παραμένει στην περιοχή, το Ορμούζ να παραμένει υπό πίεση και τη ρητορική της Ουάσιγκτον να εξακολουθεί να μιλά με όρους συμμόρφωσης και ισχύος.
Με άλλα λόγια, η δίβδομη παύση δεν είναι λύση. Είναι διάστημα στρατηγικής αξιολόγησης. Και αυτό αλλάζει ολόκληρη την ανάγνωση της είδησης.
Ο ηγέτης άφαντος, το αφήγημα παντού
Κι όμως, ενώ η πραγματικότητα παραμένει τόσο εύθραυστη, η φιλοκαθεστωτική μηχανή στην Τεχεράνη γιορτάζει «νίκη». Τα κρατικά μέσα, οι πιστοί του καθεστώτος και οι ελεγχόμενοι μηχανισμοί προβολής προσπαθούν να μετατρέψουν την παύση σε θρίαμβο. Το μήνυμα είναι απλό και επιθετικό: το καθεστώς άντεξε, δεν λύγισε, νίκησε απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ισραήλ.
Εδώ, όμως, αρχίζει η πραγματική ανάλυση.
Αν η «νίκη» είναι τόσο μεγάλη, τότε πού είναι ο ηγέτης να βγει μπροστά και να την υπογράψει; Πού είναι η καθαρή, σταθερή και βέβαιη εικόνα εξουσίας που θα έπρεπε να συνοδεύει έναν ιστορικό θρίαμβο; Γιατί όταν η προπαγάνδα φωνάζει περισσότερο από την ίδια την πραγματικότητα, η “νίκη” αρχίζει να μοιάζει λιγότερο με αυτοπεποίθηση και περισσότερο με ανάγκη επιβίωσης του αφηγήματος.
Αυτό είναι το πιο βαρύ σημείο της υπόθεσης. Το καθεστώς δεν χρειάζεται να γιορτάσει μόνο για να πανηγυρίσει. Χρειάζεται να γιορτάσει για να πείσει. Και όταν ένα καθεστώς προσπαθεί τόσο επίμονα να πείσει ότι νίκησε, συνήθως φοβάται ακριβώς το αντίθετο.
Η προπαγάνδα δεν αποδεικνύει δύναμη
Ένα αυταρχικό σύστημα δεν μετρά τη δύναμή του μόνο με όπλα, πυραύλους ή ναυτικές κινήσεις. Τη μετρά και με την ικανότητά του να επιβάλλει ερμηνεία στην πραγματικότητα. Να πει στον λαό τι “είδε”, τι “έγινε” και τι “σημαίνει” αυτό που έγινε. Εκεί ακριβώς η προπαγάνδα γίνεται πιο χρήσιμη από ποτέ.
Η προπαγάνδα του καθεστώτος δεν προσπαθεί απλώς να παρουσιάσει την παύση ως επιτυχία. Προσπαθεί να καλύψει ένα βαθύτερο πρόβλημα: ότι η εικόνα της καθαρής, αδιαμφισβήτητης ισχύος δεν είναι τόσο σταθερή όσο θα ήθελε να δείχνει.
Όταν ένας μηχανισμός εξουσίας χρειάζεται τόση θεατρικότητα για να ντύσει μια προσωρινή παύση ως θρίαμβο, τότε δεν δείχνει αυτοπεποίθηση. Δείχνει φόβο απέναντι στο ενδεχόμενο να διαβαστεί σωστά η πραγματικότητα.
Και η πραγματικότητα είναι πιο βαριά από τα συνθήματα. Η σύγκρουση δεν έκλεισε. Το Ορμούζ δεν επέστρεψε σε κανονικότητα. Η αμερικανική στρατιωτική παρουσία δεν εξαφανίστηκε. Η πίεση δεν έληξε. Άρα, το αφήγημα της “νίκης” δεν είναι φυσική αντανάκλαση των γεγονότων. Είναι πολιτική κατασκευή.
Ο αμερικανικός στρατός δεν αποχώρησε
Ένα από τα μεγαλύτερα λάθη που γίνονται σε τέτοιες στιγμές είναι να μπερδεύεται η παύση με την αποστράτευση. Δεν υπάρχει τέτοια εικόνα. Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν συμπεριφέρονται σαν να τελείωσε η υπόθεση. Συμπεριφέρονται σαν να κρατούν τη θέση τους, να διατηρούν το πλεονέκτημα και να χρησιμοποιούν τον χρόνο ως εργαλείο.
Αυτό είναι και το πραγματικό νόημα της αμερικανικής στάσης. Ο στρατός δεν “πάει σπίτι”. Δεν “ξεχνά” το μέτωπο. Δεν “χάνεται” μέσα στη διπλωματική ομίχλη. Μένει εκεί. Παραμένει ως μηχανισμός πίεσης, αποτροπής και επόμενης επιλογής, εφόσον η άλλη πλευρά δεν κινηθεί όπως ζητά η Ουάσιγκτον.
Αν το πούμε όσο πιο καθαρά γίνεται: η παύση δεν σημαίνει ότι η αμερικανική ισχύς βγήκε από το κάδρο. Σημαίνει ότι παραμένει μέσα στο κάδρο, αλλά χρησιμοποιεί διαφορετικό ρυθμό.
Και αυτό είναι πολύ πιο σοβαρό από μια απλή “ανακωχή”.
Ο λαός του Ιράν δεν είναι το καθεστώς του Ιράν
Σε αυτό το σημείο χρειάζεται η πιο καθαρή ηθική και πολιτική διάκριση του άρθρου: άλλο ο λαός του Ιράν και άλλο το καθεστώς του Ιράν.
Ο λαός δεν είναι το καθεστώς που τον κυβερνά. Δεν είναι ο μηχανισμός καταστολής. Δεν είναι η κρατική προπαγάνδα. Δεν είναι η ρητορική θριάμβου που βγαίνει από ελεγχόμενα κανάλια. Ο μέσος άνθρωπος στο Ιράν ζει σε συνθήκες πολύ διαφορετικές από αυτές που θεωρούνται σχεδόν αυτονόητες στον ελεύθερο κόσμο.
Στην Ευρώπη, στις Ηνωμένες Πολιτείες και γενικά στις ανοιχτές κοινωνίες, ένας άνθρωπος μπορεί να κρατά ένα κινητό στην τσέπη του και να επικοινωνεί, να ενημερώνεται, να μεταφέρει εικόνα, να αμφισβητεί, να διορθώνει, να εκτίθεται, να εκφράζεται. Αυτό λέγεται επικοινωνία. Και η επικοινωνία είναι μία από τις πιο βασικές μορφές ανθρώπινης ελευθερίας.
Στο Ιράν, όμως, αυτή η δυνατότητα δεν είναι δεδομένη. Η πληροφορία δεν ρέει όπως θέλει ο λαός. Ρέει όπως επιτρέπει το καθεστώς. Ακόμη κι αν άνθρωποι βρίσκουν τρόπους να μπουν στο διαδίκτυο, να παρακάμψουν φίλτρα, να συνδεθούν από έξω ή να ενημερωθούν με έμμεσους τρόπους, η γενική πραγματικότητα παραμένει καταπιεστική: η αλήθεια περνά από έλεγχο.
Και αυτό δεν είναι απλώς τεχνικό ζήτημα. Είναι βαθιά ανθρώπινη αδικία.
Η ελευθερία της πληροφορίας είναι μέρος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας
Ένας λαός που δεν μπορεί να μιλήσει ελεύθερα, να ενημερωθεί ελεύθερα και να επιστρέψει τη δική του αλήθεια πίσω στον κόσμο, δεν ζει κανονικά. Επιβιώνει κάτω από το φίλτρο της εξουσίας. Αυτό είναι το πραγματικό βάθος της υπόθεσης.
Γι’ αυτό και η παρούσα κρίση δεν αφορά μόνο τη γεωπολιτική. Αφορά και το βασικό ερώτημα του τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος σε ένα καθεστώς που φοβάται την ελεύθερη πληροφορία. Να μπορείς να περπατάς, να αγαπάς, να μιλάς, να βλέπεις, να κάνεις λάθη χωρίς να φοβάσαι ότι η εξουσία θα μετατρέψει το λάθος σε καταδίκη.
Εδώ βρίσκεται η ουσιαστική αντίθεση ανάμεσα στον ελεύθερο κόσμο και σε ένα τέτοιο καθεστώς. Όχι μόνο στα όπλα. Όχι μόνο στις σημαίες. Αλλά στο αν ένας άνθρωπος μπορεί να ζήσει με ανοιχτό ορίζοντα ή με μόνιμη σκιά πάνω από το κεφάλι του.
Αυτός είναι και ο λόγος που ένα σοβαρό άρθρο δεν μπορεί να χαρίσει γλώσσα νομιμοποίησης σε ένα τέτοιο σύστημα. Οφείλει να μιλήσει για τον λαό χωρίς να τον ταυτίσει με εκείνους που τον ελέγχουν.
Το Ορμούζ παραμένει το πραγματικό θερμόμετρο
Όποιος θέλει να καταλάβει αν η παύση αυτή έχει ουσία ή αν είναι απλώς πολιτικό περιτύλιγμα, πρέπει να κοιτάξει το Ορμούζ. Εκεί χτυπά η καρδιά της κρίσης. Όχι στα κρατικά συνθήματα. Όχι στους πανηγυρισμούς. Όχι στις θριαμβολογίες των τηλεοπτικών στούντιο.
Το Στενό του Ορμούζ παραμένει το σημείο όπου διασταυρώνονται η ναυσιπλοΐα, η ενεργειακή ασφάλεια, η αποτροπή, η παγκόσμια οικονομία και η περιφερειακή ισχύς. Όσο αυτό το πέρασμα παραμένει υπό περιορισμό, υπό απειλή ή υπό πολιτικό έλεγχο, η κρίση δεν έχει λήξει. Έχει απλώς αλλάξει μορφή.
Γι’ αυτό το παρόν άρθρο πρέπει να συνδεθεί οργανικά με το «Στενό του Ορμούζ: “Κλείσιμο” και διεθνείς επιπτώσεις», με το «Ορμούζ: πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και χτύπημα πλοίου» και με το «Καύσιμα: γιατί ανεβαίνουν απότομα οι διεθνείς τιμές λόγω συγκρούσεων». Το θέμα δεν είναι μεμονωμένο. Είναι αλυσίδα.
Και το πιο δυνατό εξωτερικό authority link παραμένει αυτό: όπως επισημαίνει η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) για τη Μέση Ανατολή και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, το Ορμούζ αποτελεί κρίσιμο σημείο πίεσης για την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Η πραγματικότητα είναι πιο βαριά από το αφήγημα
Αν βάλουμε όλα τα κομμάτια στη σωστή τους θέση, η εικόνα γίνεται πολύ πιο καθαρή.
Έχουμε μια δίβδομη παύση που δεν είναι ειρήνη.
Έχουμε έναν αμερικανικό στρατό που παραμένει στην περιοχή και δεν συμπεριφέρεται σαν να τελείωσε η δουλειά του.
Έχουμε ένα καθεστώς που πουλά “νίκη” για να κρατήσει ζωντανό το εσωτερικό του αφήγημα.
Έχουμε έναν ηγέτη άφαντο την ώρα που το αφήγημα φωνάζει θρίαμβο.
Έχουμε έναν λαό που δεν πρέπει να ταυτίζεται με το σύστημα που τον ελέγχει.
Και έχουμε ένα Ορμούζ που συνεχίζει να δείχνει ότι η κρίση δεν έχει επιστρέψει σε κανονικότητα.
Αυτό είναι το πραγματικό τοπίο.
Και γι’ αυτό η φράση που μένει όρθια στο τέλος είναι μία:
Ο ηγέτης άφαντος, «νίκη» παντού, Ορμούζ ακόμη υπό πίεση. Αυτό δεν είναι ειρήνη. Είναι μια εύθραυστη παύση όπου η προπαγάνδα τρέχει πιο γρήγορα από την πραγματικότητα.
