Ηλεκτρονική ψηφοφορία στην Ελλάδα: τι συζητείται, τι αλλάζει και τι πρέπει να προσέξεις
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία επιστρέφει συχνά στη δημόσια συζήτηση, ειδικά όταν αναζητούνται τρόποι να γίνει η συμμετοχή πιο εύκολη για τον πολίτη. Το τελευταίο διάστημα, η κουβέντα εντάθηκε ξανά, με έμφαση στο ενδεχόμενο να δοκιμαστούν λύσεις που θα μειώσουν την ταλαιπωρία, θα βελτιώσουν την οργάνωση και θα ενισχύσουν τη συμμετοχή, χωρίς να θίγεται το απόρρητο της ψήφου και το αδιάβλητο της διαδικασίας.
Το κρίσιμο είναι να ξεκαθαρίσουμε κάτι από την αρχή.
Η φράση «ηλεκτρονική ψηφοφορία» δεν περιγράφει ένα μόνο πράγμα. Περιγράφει μια οικογένεια επιλογών. Κάθε επιλογή έχει διαφορετικές απαιτήσεις και διαφορετικούς κινδύνους. Ο πολίτης χρειάζεται καθαρές απαντήσεις, όχι γενικές υποσχέσεις.
Τι εννοούμε όταν λέμε «ηλεκτρονική ψηφοφορία»
Στην πράξη, ο όρος μπορεί να σημαίνει ένα από τα παρακάτω:
-
Ψηφοφορία σε ψηφιακά οργανωμένα εκλογικά τμήματα, με τεχνολογία που μειώνει ουρές και λάθη, χωρίς να ψηφίζεις από το σπίτι.
-
Ψηφοφορία μέσω ηλεκτρονικής συσκευής, μόνο αν υπάρχουν πολύ αυστηρές δικλείδες ασφαλείας και ισχυρή ταυτοποίηση.
-
Υβριδικό μοντέλο, όπου παραμένει η κλασική κάλπη για όποιον τη θέλει, αλλά προστίθεται μια ηλεκτρονική επιλογή, με καθορισμένους όρους.
Δεν κρίνεται μόνο το «αν γίνεται». Κρίνεται το «πώς γίνεται» και «πώς ελέγχεται».
🎧 Δείτε ή ακούστε την ανάλυση σε μορφή video
Γιατί γίνεται τώρα η συζήτηση
Οι πολίτες έχουν ήδη συνηθίσει αρκετές ψηφιακές υπηρεσίες του κράτους. Αυτό δημιουργεί την αίσθηση ότι «αφού κάνουμε πολλά ηλεκτρονικά, μπορούμε να κάνουμε και την ψήφο». Όμως οι εκλογές δεν είναι μια απλή υπηρεσία. Είναι η καρδιά της δημοκρατίας. Άρα χρειάζονται εγγυήσεις που δεν σηκώνουν εκπτώσεις.
Η συζήτηση, λοιπόν, έχει νόημα μόνο αν βασίζεται σε τρία σταθερά θεμέλια: απόρρητο, ακεραιότητα, διαφάνεια.
Οι τρεις εγγυήσεις που πρέπει να ισχύουν, αλλιώς δεν προχωράει
Πρώτον: απόρρητο της ψήφου
Κανείς δεν πρέπει να μπορεί να συνδέσει την ταυτότητά σου με την επιλογή σου.
Το απόρρητο δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι δημοκρατική προϋπόθεση.
Δεύτερον: ακεραιότητα της κάλπης
Το σύστημα πρέπει να αποτρέπει διπλοψηφίες και αλλοιώσεις.
Πρέπει να καταγράφει σωστά την ψήφο και να την προσμετρά σωστά.
Και πρέπει να αντέχει σε απόπειρες παραβίασης.
Τρίτον: διαφάνεια και έλεγχος
Οι κανόνες πρέπει να είναι σαφείς και δημόσιοι.
Η τεχνολογία χρειάζεται ελέγχους, δοκιμές και διαδικασίες που να επιτρέπουν επαλήθευση του αποτελέσματος, χωρίς να σπάει το απόρρητο.
Αν δεν “κλειδώσουν” αυτά τα τρία, η συζήτηση μένει θεωρητική. Αν “κλειδώσουν”, ανοίγει ο δρόμος για σοβαρή μεταρρύθμιση.
Τι αλλάζει για σένα, αν προχωρήσει ένα τέτοιο μοντέλο
Αν η ηλεκτρονική ψηφοφορία σχεδιαστεί σωστά, ο πολίτης μπορεί να δει συγκεκριμένα οφέλη:
-
Μικρότερη ταλαιπωρία και καλύτερη ροή την ημέρα της ψηφοφορίας.
-
Πιο εύκολη συμμετοχή για ανθρώπους με δυσκολία μετακίνησης.
-
Βελτιωμένη οργάνωση, ειδικά σε μεγάλους δήμους.
Υπάρχουν, όμως, και σημεία που απαιτούν αυξημένη προσοχή:
-
Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με επικοινωνία. Χτίζεται με κανόνες και έλεγχο.
-
Η παραπληροφόρηση μπορεί να στοχεύσει τον κόσμο με ψεύτικες οδηγίες.
-
Οι απάτες συνήθως πατάνε πάνω στη βιασύνη και στην άγνοια.
Ο μεγαλύτερος πρακτικός κίνδυνος: απάτες τύπου «ψήφισε εδώ»
Μόλις η έννοια της «ηλεκτρονικής ψήφου» μπει δυνατά στον δημόσιο λόγο, εμφανίζονται και τα γνωστά μοτίβα εξαπάτησης:
-
Μηνύματα που ισχυρίζονται ότι «άνοιξε πλατφόρμα ψηφοφορίας» και ζητούν στοιχεία.
-
Σελίδες που μοιάζουν με επίσημες, αλλά δεν είναι.
-
Τηλεφωνήματα που ζητούν “επιβεβαίωση” με κωδικούς ή προσωπικά δεδομένα.
Κράτα έναν κανόνα που σε προστατεύει:
Καμία σοβαρή και νόμιμη διαδικασία δεν θα σου ζητήσει να δώσεις κωδικούς ή να κάνεις ενέργειες εκτός των επίσημων ανακοινώσεων και των επίσημων καναλιών.
Πώς ενημερώνεσαι σωστά, χωρίς θόρυβο και χωρίς παγίδες
Αν θέλεις να ξεχωρίζεις την ουσία από τη φημολογία, κοίτα αυτά τα σημάδια:
-
Συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και συγκεκριμένο μοντέλο εφαρμογής.
-
Καθαρή περιγραφή ταυτοποίησης και δικλείδων ασφαλείας.
-
Πιλοτικές δοκιμές πριν από γενική εφαρμογή.
-
Σαφής απάντηση στο “πώς ελέγχεται το αποτέλεσμα χωρίς να παραβιάζεται το απόρρητο”.
Και για να έχεις ένα σημείο αναφοράς με θεσμική ενημέρωση, μπορείς να δεις τις βασικές αρχές και την ορολογία μιας ηλεκτρονικής κάλπης μέσα από τις οδηγίες για το σύστημα «ΖΕΥΣ»: οδηγίες για την ηλεκτρονική ψηφοφορία «ΖΕΥΣ».
Τι να περιμένεις από εδώ και πέρα
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία δεν είναι αλλαγή που “κουμπώνει” σε μία νύχτα. Θέλει σχεδιασμό, δοκιμές, έλεγχο και πολιτική συναίνεση, γιατί αφορά όλους.
Το ζητούμενο είναι να προχωρήσει μόνο αν προστατεύει, χωρίς παραχωρήσεις, τρία πράγματα:
το απόρρητο, το αδιάβλητο και την εμπιστοσύνη του πολίτη στη διαδικασία.
