Πίνακας περιεχομένου
Μπορεί πραγματικά το Ιράν να απειλήσει την Ευρώπη; Τι λέει το Ισραήλ, τι απαντά η Βρετανία και τι μένει να αποδειχθεί
Η πιο επικίνδυνη κίνηση σε μια περίοδο πολέμου είναι να μετατρέπεται μια σοβαρή προειδοποίηση είτε σε βεβαιότητα είτε σε αστείο. Στην περίπτωση της σημερινής συζήτησης για πιθανή ιρανική απειλή προς την Ευρώπη, το σωστό είναι να σταθεί κανείς ακριβώς ανάμεσα στα δύο άκρα.
Από τη μία πλευρά, το Ισραήλ προβάλλει πλέον ανοιχτά το επιχείρημα ότι το Ιράν επιδεικνύει βεληνεκές που θα μπορούσε να αγγίξει βαθιά ευρωπαϊκούς στόχους. Από την άλλη, η Βρετανία δηλώνει ότι δεν έχει τέτοια επιβεβαιωμένη εικόνα.
Αυτό σημαίνει ότι δεν βρισκόμαστε στο σημείο της απόδειξης, αλλά ούτε και στο σημείο όπου η προειδοποίηση μπορεί να αγνοηθεί αβίαστα.
Το Reuters μετέδωσε ότι ισραηλινοί στρατιωτικοί αξιωματούχοι υποστήριξαν πως το Ιράν χρησιμοποίησε για πρώτη φορά βαλλιστικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς, περίπου 4.000 χιλιομέτρων, και ότι αυτό θα μπορούσε θεωρητικά να θέσει ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε ακτίνα απειλής.
Στην ίδια γραμμή κινήθηκαν και ισραηλινές δημόσιες τοποθετήσεις που άφησαν να εννοηθεί ότι η σύγκρουση δεν αφορά πλέον μόνο το Ισραήλ ή τη γειτονιά του, αλλά δυνητικά την ευρωπαϊκή ασφάλεια συνολικά.
Όμως λίγες ώρες αργότερα, επίσης μέσω Reuters, ο Βρετανός υπουργός Steve Reed δήλωσε καθαρά ότι το Ηνωμένο Βασίλειο δεν έχει στοιχεία πως το Ιράν στοχεύει την Ευρώπη με βαλλιστικούς πυραύλους ή ότι διαθέτει επιβεβαιωμένα τέτοια επιχειρησιακή δυνατότητα όπως περιγράφηκε από την ισραηλινή πλευρά.
Αυτή η αντίδραση έχει βαρύτητα, γιατί δείχνει ότι η ευρωπαϊκή ανάγνωση της κατάστασης δεν συμπίπτει πλήρως, τουλάχιστον προς το παρόν, με το ισραηλινό framing.
Το Ισραήλ δεν προειδοποιεί μόνο για τον εαυτό του
Αυτό είναι ίσως το πρώτο σοβαρό συμπέρασμα. Όταν το Ισραήλ μιλά πλέον για βεληνεκές που θα μπορούσε να αγγίξει ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, δεν κάνει απλώς μια τεχνική στρατιωτική παρατήρηση.
Προσπαθεί να αλλάξει το πολιτικό και ψυχολογικό κάδρο του πολέμου. Δηλαδή να πει στην Ευρώπη ότι το πρόβλημα δεν είναι μια ακόμη περιφερειακή σύγκρουση στην Ανατολική Μεσόγειο και στον Κόλπο, αλλά μια δοκιμή στρατηγικής εμβέλειας με ευρύτερες συνέπειες.
Με αυτή τη λογική, η ισραηλινή προειδοποίηση δεν απευθύνεται μόνο στο εσωτερικό κοινό της χώρας. Απευθύνεται σε κυβερνήσεις, υπηρεσίες ασφαλείας και ευρωπαϊκά επιτελεία. Το μήνυμα είναι απλό: αν το Ιράν διατηρεί ή επεκτείνει δυνατότητες τέτοιου βεληνεκούς, τότε η στρατηγική εξίσωση αλλάζει για όλη τη Δύση και όχι μόνο για το Ισραήλ.
Για να καταλάβει κανείς πώς η σύγκρουση αυτή επεκτείνεται συνεχώς από το στενό στρατιωτικό επίπεδο σε πολύ ευρύτερες ζώνες ασφαλείας, βοηθά να διαβαστεί και το Γεωπολιτική κρίση και η καθημερινότητα στην Ελλάδα, γιατί ακριβώς δείχνει πώς γεγονότα που ξεκινούν στη Μέση Ανατολή αποκτούν άμεση γεωοικονομική, ενεργειακή και πολιτική αντήχηση πολύ πιο μακριά από το αρχικό μέτωπο.
Η βρετανική απάντηση δεν είναι λεπτομέρεια
Η δήλωση του Λονδίνου δεν είναι επικοινωνιακή άμυνα ρουτίνας. Είναι ουσιώδης διόρθωση. Η Βρετανία δεν είπε απλώς «δεν σχολιάζουμε». Είπε ότι δεν έχει την εικόνα που περιγράφεται.
Αυτή η διαφορά έχει μεγάλη σημασία, γιατί ξεχωρίζει δύο διαφορετικά επίπεδα συζήτησης: το επίπεδο της στρατηγικής προειδοποίησης και το επίπεδο της κοινά επιβεβαιωμένης επιχειρησιακής αξιολόγησης. Το πρώτο μπορεί να είναι πολιτικά χρήσιμο. Το δεύτερο απαιτεί αποδείξεις.
Αυτό σημαίνει ότι, μέχρι στιγμής, όποιος θέλει να μιλήσει σοβαρά για «ιρανική απειλή κατά της Ευρώπης» πρέπει να προσέχει πολύ τις λέξεις του. Μπορεί να πει ότι το Ισραήλ το υποστηρίζει. Μπορεί να πει ότι η συζήτηση έχει ανοίξει.
Μπορεί να πει ότι το ζήτημα δεν απορρίπτεται αβίαστα. Δεν μπορεί, όμως, να παρουσιάσει ως κοινά αποδεδειγμένο γεγονός κάτι που ευρωπαϊκή κυβέρνηση λέει ρητά ότι δεν έχει επιβεβαιώσει.
Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι μόνο αν “φτάνει” — αλλά τι σημαίνει αν φτάνει
Ακόμη κι έτσι, το ενδιαφέρον δεν εξαντλείται στην καθαρή τεχνική ερώτηση του βεληνεκούς. Το μεγαλύτερο ερώτημα είναι τι σημαίνει στρατηγικά εάν το Ιράν επιδεικνύει πλέον συστήματα που θα μπορούσαν να μεταφέρουν την απειλή βαθύτερα από τη Μέση Ανατολή.
Η απάντηση είναι ότι τότε η σύγκρουση παύει να διαβάζεται ως περιορισμένη ανταλλαγή πληγμάτων ανάμεσα σε περιφερειακούς αντιπάλους. Μετατρέπεται σε θέμα ευρωπαϊκής αποτροπής, αντιπυραυλικής άμυνας, πολιτικής συνοχής του ΝΑΤΟ και νέας αντίληψης απειλής για την ήπειρο.
Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι το Ιράν σχεδιάζει να χτυπήσει την Ευρώπη αύριο. Σημαίνει, όμως, ότι η δυνατότητα ή η προβαλλόμενη δυνατότητα αποκτά από μόνη της πολιτική σημασία.
Στις στρατηγικές ισορροπίες, η απειλή δεν χρειάζεται πάντα να υλοποιηθεί για να παράγει αποτελέσματα. Αρκεί σε ορισμένες περιπτώσεις να καταστεί πιστευτή, ώστε να αναγκάσει τον αντίπαλο να αναθεωρήσει σχεδιασμούς, δαπάνες, συμμαχίες και αίσθηση ασφάλειας.
Από το Ισραήλ στην Ευρώπη: η μάχη για το αφήγημα της κλιμάκωσης
Υπάρχει και ένα δεύτερο στρώμα εδώ, καθαρά πολιτικό. Το Ισραήλ έχει κάθε λόγο να διεθνοποιεί την απειλή. Αν πείσει ότι το ιρανικό πρόβλημα είναι ευρωπαϊκό και όχι μόνο ισραηλινό, τότε μεταφέρει το βάρος της ανησυχίας σε πολύ μεγαλύτερη γεωπολιτική κλίμακα. Με αυτή την έννοια, η προειδοποίηση για ευρωπαϊκές πρωτεύουσες δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι και αγώνας διαμόρφωσης συμμαχικού πλαισίου.
Από την άλλη πλευρά, η ευρωπαϊκή επιφυλακτικότητα είναι επίσης λογική. Καμία σοβαρή ευρωπαϊκή κυβέρνηση δεν θέλει να μετακινηθεί σε νέα στρατηγική θέση χωρίς σαφές αποδεικτικό υπόβαθρο. Γι’ αυτό και η βρετανική τοποθέτηση έχει ιδιαίτερη αξία: δεν ακυρώνει την ισραηλινή ανησυχία, αλλά αρνείται να την υιοθετήσει ως πλήρως επιβεβαιωμένο επιχειρησιακό δεδομένο.
Σε αυτό το σημείο ταιριάζει και το Ιράν: διαδοχή Χαμενεΐ — τι σημαίνει αν περάσει στον γιο του, γιατί η συζήτηση για βεληνεκές και κλιμάκωση δεν μπορεί να διαβαστεί έξω από τη βαθιά κρίση και την εσωτερική αναδιάταξη ισχύος στην Τεχεράνη. Ένα καθεστώς υπό πίεση έχει συχνά ισχυρό κίνητρο να προβάλλει εμβέλεια, αντοχή και δυνατότητα στρατηγικού αντιποίνου.
Η συζήτηση για την Ευρώπη δείχνει ότι ο πόλεμος έχει ήδη αλλάξει επίπεδο
Ανεξάρτητα από το αν η ισραηλινή προειδοποίηση επιβεβαιωθεί πλήρως ή όχι, η ίδια η δημόσια είσοδος της Ευρώπης στο κάδρο αποδεικνύει ότι η σύγκρουση έχει ήδη αλλάξει επίπεδο. Το Ιράν δεν διαβάζεται πλέον μόνο ως περιφερειακή απειλή για το Ισραήλ ή για αμερικανικές βάσεις στην περιοχή.
Διαβάζεται ως εν δυνάμει παίκτης στρατηγικής εμβέλειας, έστω κι αν η επιχειρησιακή εικόνα αυτής της δυνατότητας παραμένει αμφισβητούμενη από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Αυτό αρκεί για να μεταφέρει το βάρος της συζήτησης από τη Μέση Ανατολή στο επίπεδο της ευρωπαϊκής ασφάλειας. Και από τη στιγμή που αυτό συμβαίνει, η έννοια της κλιμάκωσης αποκτά νέα διάσταση. Δεν αφορά μόνο ποιος χτυπά ποιον. Αφορά ποιος φοβάται πια ότι μπορεί να μπει στο ίδιο γεωστρατηγικό τόξο απειλής.
Τι μένει τελικά να αποδειχθεί
Η πιο έντιμη και σοβαρή απάντηση σήμερα είναι η εξής: ναι, υπάρχει ισραηλινή προειδοποίηση ότι το Ιράν επιδεικνύει δυνατότητες που δυνητικά φτάνουν ως την Ευρώπη. Όχι, αυτό δεν έχει ακόμη υιοθετηθεί από ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ως πλήρως επιβεβαιωμένο επιχειρησιακό δεδομένο.
Και ναι, η ίδια η συζήτηση είναι ήδη αρκετά σοβαρή ώστε να αλλάζει το επίπεδο στο οποίο διαβάζεται ο πόλεμος.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βαρύτητα της πληροφορίας. Όχι σε μια βιαστική βεβαιότητα, αλλά στο ότι το ζήτημα μπήκε πια επίσημα στο τραπέζι. Και όταν μια σύγκρουση φτάνει στο σημείο να συζητείται αν αγγίζει βαθιές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, τότε η περιοχή δεν βρίσκεται απλώς σε πόλεμο. Βρίσκεται σε ανακαθορισμό στρατηγικής εμβέλειας.
