Πίνακας περιεχομένου
Η εικόνα είναι σοκαριστική. Το ουσιαστικό όμως δεν είναι μόνο η εικόνα — είναι ο μηχανισμός πίσω από αυτήν.
Στο Ιράν, το κάψιμο της αμερικανικής σημαίας και το σύνθημα «Θάνατος στην Αμερική» δεν λειτουργούν ως τυχαία έκρηξη οργής. Λειτουργούν ως τελετουργία καθεστωτικής πειθαρχίας. Η δημόσια αυτή γλώσσα δεν λέει απλώς «είμαστε εξοργισμένοι». Λέει «η εξουσία εξακολουθεί να καθορίζει ποιος είναι ο εχθρός, πώς πρέπει να μιλά η πολιτική τάξη και ποια ιδεολογική γραμμή οφείλει να επαναλαμβάνεται».
Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο για το κοινό: δεν βλέπει απλώς μια βουλή σε ένταση. Βλέπει την πολιτική επικοινωνία ενός καθεστώτος που επιβιώνει και μέσω συμβόλων, φόβου και ελεγχόμενης θεατρικότητας.
Για να είμαστε ακριβείς, η γνωστή σκηνή με βουλευτές να καίνε αμερικανική σημαία μέσα στο ιρανικό κοινοβούλιο δεν είναι καινούργια εικόνα του 2026. Reuters και άλλες αξιόπιστες πηγές έχουν καταγράψει αντίστοιχες σκηνές το 2018, μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία για τα πυρηνικά, και το 2019, όταν βουλευτές φώναζαν «Death to America» μέσα στην αίθουσα του κοινοβουλίου.
Αυτό έχει σημασία γιατί μας προστατεύει από δύο λάθη: από το να παρουσιάσουμε παλιό υλικό σαν νέο, αλλά και από το να υποτιμήσουμε τη συνέχεια αυτού του μοτίβου μέσα στο ιρανικό σύστημα.
Το νέο στοιχείο δεν είναι ότι το Ιράν «ανακάλυψε» τώρα αυτή τη γλώσσα. Το νέο στοιχείο είναι ότι, μέσα στο σημερινό περιβάλλον πολέμου, περιφερειακής κλιμάκωσης και εσωτερικής αβεβαιότητας, αυτή η γλώσσα ξαναγίνεται κεντρικό εργαλείο κινητοποίησης.
Το AP κατέγραψε τον Φεβρουάριο του 2026 ότι στις κρατικά οργανωμένες εκδηλώσεις για την επέτειο της Ισλαμικής Επανάστασης ακούστηκαν ξανά αντι-αμερικανικά συνθήματα, μαζί με επίδειξη στρατιωτικού συμβολισμού και έντονη καθεστωτική σκηνοθεσία. Άρα, το μήνυμα δεν είναι μόνο ιστορικό. Είναι και απολύτως παρόν.
Το παρακάτω βίντεο περιγράφει τις διαδηλώσεις που έγιναν μετά την επιβεβαίωση του θανάτου του Καμενεΐ, όπου φωνάζουν διαρκώς: «Θάνατος στους Αμερικάνους».
Τι έχει επιβεβαιωθεί για τη Βουλή, τη σημαία και το σύνθημα
Το επιβεβαιωμένο factual backbone είναι σαφές. Το 2018, σκληροπυρηνικοί βουλευτές στο ιρανικό κοινοβούλιο έκαψαν αμερικανική σημαία και ένα συμβολικό αντίγραφο της πυρηνικής συμφωνίας, φωνάζοντας «Death to America», την επομένη της απόφασης Τραμπ να αποσύρει τις ΗΠΑ από το JCPOA. Το Reuters το κατέγραψε καθαρά και όχι ως αμφισβητούμενο ισχυρισμό.
Έναν χρόνο αργότερα, το 2019, το Reuters μετέδωσε ξανά ότι Ιρανοί βουλευτές φώναζαν «Death to America» μέσα στη Βουλή, ενώ η ένταση με τις ΗΠΑ είχε οξυνθεί μετά την κατάρριψη αμερικανικού drone. Άρα, το σύνθημα δεν είναι περιφερειακή λεπτομέρεια ούτε στιγμιαίο ξέσπασμα. Είναι μέρος της θεσμικής, σχεδόν τελετουργικής γλώσσας του καθεστώτος όταν θέλει να σηματοδοτήσει αντιπαράθεση με την Ουάσιγκτον.
Σε πιο μαζικό επίπεδο, το Reuters έχει επίσης καταγράψει επανειλημμένα κρατικά ή ημικρατικά οργανωμένες πορείες στο Ιράν, ειδικά γύρω από την επέτειο της κατάληψης της αμερικανικής πρεσβείας, όπου ακούγεται το ίδιο σύνθημα και καίγονται αμερικανικές σημαίες. Αυτό δείχνει ότι δεν μιλάμε για περιθωριακή φράση. Μιλάμε για δομικό σύνθημα της ιδεολογικής σκηνογραφίας της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Τι είναι και τι δεν είναι αυτή η εικόνα
Δεν είναι σωστό να παρουσιαστεί κάθε βίντεο ή κάθε φωτογραφία από τέτοιες σκηνές σαν αυτόματη απόδειξη ότι η ιρανική κοινωνία στο σύνολό της σκέφτεται έτσι. Το AP έδειξε καθαρά ότι ακόμη και μέσα στις κρατικές επετειακές κινητοποιήσεις του 2026, η χώρα είναι βαθιά διχασμένη, με πολλούς πολίτες εξοργισμένους από την καταστολή, την οικονομική ασφυξία και τη βία του καθεστώτος.
Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα της φλεγόμενης σημαίας είναι αυθεντική ως καθεστωτικός συμβολισμός, αλλά δεν πρέπει να μεταφράζεται αυτόματα σε ομοφωνία μιας ολόκληρης κοινωνίας.
Δεν είναι επίσης ακριβές να διαβάζεται το «Death to America» μόνο κυριολεκτικά, σαν να πρόκειται αποκλειστικά για άμεση απειλή φυσικής εξόντωσης Αμερικανών πολιτών. Μέσα στην επίσημη ιδεολογική γλώσσα του καθεστώτος, το σύνθημα έχει χρησιμοποιηθεί και ως shorthand για εχθρότητα προς την αμερικανική ισχύ, τις αμερικανικές πολιτικές και αυτό που το ιρανικό σύστημα ονομάζει «αλαζονεία» της Δύσης. Αυτό δεν το κάνει αθώο. Το κάνει όμως πολιτικά πιο σύνθετο από ένα απλό σύνθημα δρόμου.
Από την άλλη, θα ήταν εξίσου λάθος να το υποβαθμίσει κανείς σαν άδειο θέατρο χωρίς συνέπειες. Όταν βουλευτές, κρατικές τελετές και καθεστωτικοί μηχανισμοί επαναλαμβάνουν τέτοια γλώσσα, το μήνυμα προς το εσωτερικό είναι ότι η ιδεολογική σύγκρουση παραμένει ζωντανή και ότι η εξουσία δεν εγκαταλείπει το επαναστατικό της αφήγημα. Το μήνυμα προς το εξωτερικό είναι ότι η Τεχεράνη δεν θέλει να εμφανιστεί ως εξημερωμένη, ακόμη κι όταν πιέζεται στρατιωτικά ή διπλωματικά.
Γιατί αυτή η προπαγάνδα είναι τόσο χρήσιμη στο καθεστώς
Σε καθεστώτα που βασίζονται σε ιδεολογική συνοχή και μηχανισμούς ασφαλείας, η προπαγάνδα δεν είναι απλώς εργαλείο persuasion. Είναι εργαλείο οριοθέτησης της πραγματικότητας. Καθορίζει ποιος είναι ο εχθρός, ποιο συναίσθημα θεωρείται νόμιμο, ποια οργή είναι επιτρεπτή και ποια αμφισβήτηση θεωρείται προδοσία. Όταν η Βουλή ή οι δρόμοι γεμίζουν με «Θάνατος στην Αμερική», το καθεστώς δεν μιλά μόνο για την Αμερική. Μιλά και προς τον ίδιο τον ιρανικό λαό: «εμείς ορίζουμε ακόμη το ιδεολογικό πλαίσιο».
Αυτό γίνεται ακόμη πιο σημαντικό σε περιόδους εσωτερικής αμφιβολίας. Όταν η ηγεσία πιέζεται, όταν η οικονομία φθείρει την κοινωνική νομιμοποίηση και όταν οι μηχανισμοί ασφαλείας χρειάζονται νέα επιχειρήματα για τη σκληρότητα του συστήματος, η εξωτερική απειλή γίνεται κόλλα εσωτερικής συσπείρωσης.
Το Newsio έχει ήδη δείξει πόσο δύσκολη είναι η επαλήθευση μέσα στο Ιράν στο άρθρο «5.000 νεκροί στο Ιράν»: τι πραγματικά επιβεβαιώνεται, ποιοι αριθμοί κυκλοφορούν και γιατί η επαλήθευση είναι τόσο δύσκολη, όπου φαίνεται πώς το κράτος, η φήμη και η καταστολή παράγουν ένα περιβάλλον αλήθειας εξαιρετικά θολό.
Το ίδιο ισχύει και στη σχέση του καθεστώτος με την κοινωνία. Η αντι-αμερικανική ρητορική λειτουργεί σαν γέφυρα ανάμεσα στον ιδεολογικό πυρήνα, στους Φρουρούς της Επανάστασης και στους σκληροπυρηνικούς θεσμούς. Είναι γλώσσα που εξυπηρετεί ταυτόχρονα την εξωτερική εχθροπάθεια και την εσωτερική πειθάρχηση. Γι’ αυτό δεν σβήνει εύκολα, ακόμη κι όταν η πραγματικότητα της χώρας αλλάζει.
Πού αρχίζει η παραπληροφόρηση
Η πρώτη στρέβλωση είναι να παρουσιάζεται κάθε τέτοια εικόνα σαν ολοκαίνουργια απόδειξη ότι «τώρα το Ιράν περνά σε νέα ακραία φάση». Οι εικόνες μπορεί να είναι αληθινές, αλλά συχνά επανακυκλοφορούν χωρίς συμφραζόμενα ή με λάθος χρονολόγηση. Εδώ χρειάζεται ακρίβεια: το κάψιμο της σημαίας στη Βουλή είναι πραγματικό γεγονός, αλλά το γνωστό κοινοβουλευτικό επεισόδιο που έχει καταγραφεί ευρέως ανήκει στο 2018, ενώ τα συνθήματα στη Βουλή έχουν επίσης καταγραφεί το 2019.
Η δεύτερη στρέβλωση είναι η αντίθετη: να λέγεται ότι όλα αυτά είναι μόνο τηλεοπτικό θέατρο και δεν σημαίνουν τίποτα. Αυτό επίσης είναι λάθος. Η επανάληψη τέτοιων σκηνών επί χρόνια δείχνει ότι η Τεχεράνη τις θεωρεί χρήσιμες για τη διατήρηση του ιδεολογικού DNA του καθεστώτος. Ένα θέατρο που επαναλαμβάνεται, ενσωματώνεται στους θεσμούς και επιστρέφει σε κάθε μεγάλη κρίση παύει να είναι απλό θέατρο. Γίνεται μηχανισμός.
Η τρίτη στρέβλωση είναι να διαβάζεται το σύνθημα αποκομμένο από το σημερινό ιρανικό power structure. Δεν ακούγεται σε κενό. Ακούγεται σε ένα καθεστώς όπου οι σκληροπυρηνικοί μηχανισμοί, οι Φρουροί της Επανάστασης και το κληρικό σύστημα παραμένουν κεντρικοί. Για το ευρύτερο γεωπολιτικό πλαίσιο μέσα στο οποίο κινείται αυτή η κρατική γλώσσα, ο φυσικός εσωτερικός κόμβος είναι η κατηγορία Γεωπολιτική.
Τι πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης
Το πρώτο ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι το κάψιμο της αμερικανικής σημαίας και το σύνθημα «Θάνατος στην Αμερική» έχουν πράγματι καταγραφεί στη Βουλή και σε κρατικά ή ημικρατικά οργανωμένες κινητοποιήσεις στο Ιράν. Δεν είναι fabricated σκηνές. Είναι πραγματικό μέρος της καθεστωτικής πολιτικής γλώσσας.
Το δεύτερο είναι ότι δεν πρέπει να συγχέουμε την αυθεντικότητα της εικόνας με τη λάθος ερμηνεία της. Μια αληθινή σκηνή μπορεί να χρησιμοποιείται με παραπλανητικό timing, παραπλανητικό caption ή υπερβολικό συμπέρασμα. Η σοβαρή ανάγνωση δεν σταματά στο βίντεο ή στη φωτογραφία. Ξεκινά από εκεί.
Το τρίτο είναι ότι η προπαγάνδα στο Ιράν δεν είναι περιφερειακό φολκλόρ. Είναι μηχανισμός εξουσίας. Και γι’ αυτό η εικόνα της φλεγόμενης σημαίας δεν μιλά μόνο για την Αμερική. Μιλά για τον τρόπο με τον οποίο το καθεστώς συντηρεί την ιδεολογική του νομιμοποίηση, ορίζει εχθρούς και κρατά σε εγρήγορση το εσωτερικό του ακροατήριο.
