Πίνακας περιεχομένου
Ιράν: τι γνωρίζουμε πραγματικά για τις καταγγελίες περί μαζικών εκτελέσεων μετά την παύση — τι έχει επιβεβαιωθεί και τι όχι
Το claim είναι βαρύ. Η επιβεβαίωση όμως δεν είναι ακόμα πλήρης.
Στα social media κυκλοφορεί έντονα ο ισχυρισμός ότι μετά την παύση έχουν εκτελεστεί εκατοντάδες διαδηλωτές ή αντικαθεστωτικοί στο Ιράν, ενώ χιλιάδες άλλοι έχουν συλληφθεί και το internet παραμένει ουσιαστικά κλειστό.
Το πρώτο και πιο σημαντικό που πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης είναι αυτό: το γενικό πλαίσιο της κλιμάκωσης της καταστολής επιβεβαιώνεται, αλλά οι πολύ υψηλοί συγκεκριμένοι αριθμοί που κυκλοφορούν στα social media δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί από μεγάλες ανεξάρτητες πηγές.
Με άλλα λόγια, δεν μιλάμε για ψεύτικο θέμα. Μιλάμε για πραγματική κρίση καταστολής. Εκεί που χρειάζεται πειθαρχία είναι στο πόσο ακριβώς έχει φτάσει ήδη αυτή η κλιμάκωση, ειδικά όταν εμφανίζονται συγκεκριμένοι αριθμοί χωρίς διασταύρωση από ισχυρές διεθνείς πηγές.
Τι έχει επιβεβαιωθεί χωρίς αστερίσκους
Υπάρχουν τέσσερα πράγματα που έχουν ήδη αρκετά ισχυρή βάση.
Πρώτον, το Ιράν έχει μπει σε βαθιά φάση εσωτερικής καταστολής. Reuters μετέδωσε ότι η ιρανική δικαιοσύνη προειδοποίησε για θανατική ποινή και δήμευση περιουσίας για όσους κατηγορούνται ότι βοηθούν «εχθρικά» κράτη ή λειτουργούν ως «agents of the enemy». Στο ίδιο ρεπορτάζ, καταγράφονται πάνω από 1.000 συλλήψεις μέσα σε έναν μήνα και περίπου 200 υποθέσεις που είχαν ήδη οδηγηθεί σε κατηγορητήρια.
Δεύτερον, έχουν υπάρξει συγκεκριμένες επιβεβαιωμένες εκτελέσεις. Reuters ανέφερε ότι ο Ali Fahim εκτελέστηκε στις αρχές Απριλίου, ενώ η Amnesty είχε ήδη προειδοποιήσει ότι κι άλλοι κατηγορούμενοι από την ίδια υπόθεση κινδύνευαν άμεσα με εκτέλεση, μετά από διαδικασίες που κατήγγειλε ως άδικες και συνδεδεμένες με βασανιστήρια.
Τρίτον, το internet blackout είναι πραγματικό και εξαιρετικά σοβαρό. Ο Guardian το χαρακτήρισε το μακρύτερο εθνικό shutdown από την εποχή της Αραβικής Άνοιξης, με το παγκόσμιο internet ουσιαστικά μπλοκαρισμένο και τους πολίτες να μένουν σε μεγάλο βαθμό παγιδευμένοι μέσα σε ελεγχόμενα κρατικά δίκτυα.
Η Wall Street Journal επίσης κατέγραψε ότι το blackout συνεχιζόταν ακόμη και μετά την ανακοίνωση της παύσης.
Τέταρτον, οι μηχανισμοί του ΟΗΕ έχουν ήδη προειδοποιήσει ότι οι Ιρανοί πολίτες βρίσκονται παγιδευμένοι ανάμεσα στις εχθροπραξίες και στην εσωτερική καταστολή. Το OHCHR μίλησε για βαθιά ανησυχητική επιδείνωση του περιβάλλοντος δικαιωμάτων, για αυθαίρετες συλλήψεις και για καταστολή σε εξαιρετικά βαριά κλίμακα.
Εκεί που αρχίζει η αβεβαιότητα: οι αριθμοί
Το σημείο που δεν έχει κλειδώσει είναι οι πολύ υψηλοί αριθμοί που εμφανίζονται σε αναρτήσεις, κυρίως από αντικαθεστωτικούς λογαριασμούς ή πολιτικά τοποθετημένες πηγές. Ο αριθμός 657 εκτελεσμένων μετά την παύση, όπως εμφανίζεται σε ορισμένα posts, δεν προκύπτει μέχρι στιγμής από Reuters, OHCHR ή Amnesty ως επιβεβαιωμένο fact. Αυτό δεν σημαίνει ότι είναι αναγκαστικά ψέμα. Σημαίνει ότι δεν έχει διασταυρωθεί ανεξάρτητα.
Αυτό είναι κρίσιμο. Ένα σοβαρό μέσο δεν βαφτίζει γεγονός έναν αριθμό επειδή ταιριάζει στην ευρύτερη εικόνα. Και εδώ η ευρύτερη εικόνα είναι πράγματι τρομακτική. Όμως άλλο πράγμα η διαπιστωμένη κλιμάκωση της καταστολής και άλλο πράγμα η αποδοχή ενός συγκεκριμένου αριθμού χωρίς δεύτερη και τρίτη επιβεβαίωση.
Γιατί τα social media φουσκώνουν τόσο γρήγορα τέτοιους ισχυρισμούς
Σε περιόδους blackout, βίαιης καταστολής και περιορισμένης ορατότητας από ανεξάρτητα μέσα, τα social media γεμίζουν γρήγορα με claims που είναι πιθανά, συμβατά με το γενικό κλίμα, αλλά όχι πάντα πλήρως τεκμηριωμένα. Αυτό δεν συμβαίνει μόνο από πρόθεση παραπληροφόρησης. Συμβαίνει και επειδή το περιβάλλον είναι θολό, οι πολίτες προσπαθούν να μεταδώσουν ό,τι βλέπουν ή ακούνε, και οι αντικαθεστωτικές πηγές επιχειρούν να σπάσουν το πέπλο σιωπής όσο πιο δυνατά μπορούν.
Το αποτέλεσμα είναι ότι το κοινό έρχεται αντιμέτωπο με δύο επίπεδα αλήθειας:
η κεντρική αλήθεια ότι η καταστολή εντείνεται, και η μη κλειδωμένη λεπτομέρεια για το ακριβές μέγεθος της καταστροφής.
Τι μπορούμε να πούμε τώρα με ακρίβεια
Αυτή τη στιγμή, η πιο ακριβής και τίμια γραμμή είναι η εξής:
Ναι, υπάρχουν σοβαρές και αξιόπιστες ενδείξεις ότι το ιρανικό καθεστώς έχει κλιμακώσει την καταστολή, με εκτελέσεις, μαζικές συλλήψεις, expedited proceedings και παρατεταμένο internet blackout. Όμως οι πολύ υψηλοί αριθμοί που κυκλοφορούν στα social media για εκτελέσεις “μετά την παύση” δεν έχουν μέχρι στιγμής επιβεβαιωθεί από μεγάλες ανεξάρτητες πηγές.
Το καθεστώς επιταχύνει τη βία, όχι την ειρήνη
Αν κάτι βγαίνει καθαρά από όλα τα παραπάνω, είναι ότι το καθεστώς της Τεχεράνης δεν συμπεριφέρεται σαν δύναμη που αποκλιμακώνει στο εσωτερικό της. Ακριβώς το αντίθετο. Όσο η εξωτερική πίεση μεγαλώνει, τόσο περισσότερο το καθεστώς δείχνει διάθεση να σκληρύνει απέναντι στην ίδια του την κοινωνία.
Αυτό δένει οργανικά και με προηγούμενα Newsio άρθρα όπως το «Χαμενεΐ: καταστολή και εκτελέσεις υπό την εξουσία του» και το «Το καθεστώς δεν μιλά σαν δύναμη που θέλει ειρήνη, αλλά σαν δύναμη που θέλει νίκη — ακόμη κι όταν χάνει». Η λογική είναι η ίδια: η εξωτερική κρίση δεν μαλακώνει το καθεστώς. Συχνά το σκληραίνει.
Και το πιο δυνατό external reference για αυτή την εικόνα παραμένει η προειδοποίηση του OHCHR για Ιρανούς πολίτες παγιδευμένους ανάμεσα στις εχθροπραξίες και στην καταστολή.
Το συμπέρασμα που πρέπει να μείνει
Το σωστό δεν είναι να πούμε «δεν ξέρουμε τίποτα».
Το σωστό είναι να πούμε:
Ξέρουμε ήδη αρκετά για να πούμε ότι η καταστολή στο Ιράν έχει κλιμακωθεί σοβαρά. Δεν ξέρουμε ακόμη αρκετά για να υιοθετήσουμε ως κλειδωμένο γεγονός κάθε αριθμό που κυκλοφορεί online.
Αυτό σημαίνει ότι η δημοσιογραφική ευθύνη εδώ δεν είναι να χαμηλώσει την ένταση του θέματος. Είναι να ξεχωρίσει το κλειδωμένο από το πιθανό, το επιβεβαιωμένο από το ανεπιβεβαίωτο, χωρίς να χαρίσει ούτε ίχνος νομιμοποίησης στο καθεστώς που παράγει όλη αυτή τη βία.
Και αυτή είναι ίσως η πιο τίμια πρόταση του άρθρου:
Περιμένουμε επιβεβαίωση για τους αριθμούς. Δεν περιμένουμε για να αναγνωρίσουμε την καταστολή. Αυτή είναι ήδη εδώ.
