Πίνακας περιεχομένου
Ιράν: η κοινωνία βράζει, αλλά η μεγάλη νέα εξέγερση δεν έχει ακόμη εμφανιστεί
Το πιο τίμιο και χρήσιμο πράγμα που μπορεί να ειπωθεί σήμερα για το Ιράν είναι αυτό: η κοινωνική οργή είναι υπαρκτή, βαθιά και πολιτικά εκρηκτική, όμως αυτή την εβδομάδα δεν έχουν επιβεβαιωθεί νέα μαζικά, οργανωμένα, πανεθνικά αντικαθεστωτικά ξεσπάσματα στους δρόμους.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το καθεστώς είναι σταθερό με την ουσιαστική έννοια. Σημαίνει ότι, προς το παρόν, ο φόβος, η καταστολή, ο πόλεμος και η αδιαφάνεια στην κορυφή της εξουσίας εξακολουθούν να μπλοκάρουν τη μετάφραση της οργής σε νέα ανοιχτή εξέγερση.
Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη, γιατί στο παγκόσμιο πληροφοριακό χάος των τελευταίων ημερών κυκλοφορούν δύο εξίσου λανθασμένες αφηγήσεις. Η πρώτη λέει ότι «ο λαός ξεσηκώθηκε ήδη και το καθεστώς πέφτει». Η δεύτερη λέει ότι «τίποτα δεν κινείται στην ιρανική κοινωνία και όλοι στοιχίζονται πίσω από το σύστημα».
Καμία από τις δύο δεν αποδίδει σωστά την πραγματικότητα. Το σωστότερο συμπέρασμα είναι πιο αυστηρό: υπάρχει επιβεβαιωμένη βαθιά αντι-κυβερνητική δυσαρέσκεια και πολύ πρόσφατο ιστορικό αιματηρής εξέγερσης, αλλά αυτή την εβδομάδα δεν έχει τεκμηριωθεί νέα μαζική πανεθνική ανατροπή στους δρόμους.
Τι έχει επιβεβαιωθεί για αυτή την εβδομάδα
Αν μείνουμε μόνο στα ισχυρότερα διαθέσιμα δεδομένα, η εικόνα είναι συγκεκριμένη. Το Reuters κατέγραψε ότι αμερικανικές υπηρεσίες δεν θεωρούν το ιρανικό καθεστώς σε άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης, ενώ το ίδιο reporting σημειώνει πως ούτε οι ένοπλες αντιπολιτευόμενες δυνάμεις ούτε τα κοινωνικά δίκτυα διαμαρτυρίας έχουν μετατραπεί αυτή τη στιγμή σε συνεκτική δύναμη ανατροπής.
Αυτό από μόνο του δεν αθωώνει το καθεστώς. Δείχνει όμως ότι η ανατροπή δεν έχει ακόμη πάρει τη μορφή νέου οργανωμένου λαϊκού κύματος αυτή την εβδομάδα.
Το AP ήταν εξίσου σαφές στις αρχές Μαρτίου: υπήρξαν πανηγυρισμοί από κομμάτια της ιρανικής κοινωνίας μετά τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ, όμως η συνολική εικόνα παρέμεινε αυτή μιας κοινωνίας διχασμένης, φοβισμένης και βαριά τραυματισμένης από την προηγούμενη καταστολή.
Άνθρωποι που είχαν λάβει μέρος σε διαδηλώσεις δήλωναν ότι οι δυνάμεις ασφαλείας παραμένουν υπερβολικά ισχυρές και ότι το κόστος μιας νέας ανοιχτής κινητοποίησης είναι τεράστιο. Με άλλα λόγια, η διάθεση αντίστασης υπάρχει, αλλά δεν έχει μετατραπεί ακόμη σε νέα, ευδιάκριτη, εθνική εξέγερση.
Αυτό είναι και το σημείο όπου χρειάζεται πειθαρχία η γλώσσα του άρθρου. Δεν γράφουμε ότι «ο λαός κοιμάται». Δεν γράφουμε ότι «η επανάσταση τρέχει». Γράφουμε ότι το ιρανικό κοινωνικό σώμα παραμένει δυσαρεστημένο, τραυματισμένο και σε πολλούς τομείς εχθρικό προς το καθεστώς, αλλά ότι η νέα ανοιχτή έκρηξη δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί ως γεγονός αυτής της εβδομάδας.
Για το πώς το Newsio χειρίζεται αυστηρά τέτοιες περιπτώσεις επαλήθευσης, ταιριάζει φυσικά το εσωτερικό background «5.000 νεκροί στο Ιράν»: τι πραγματικά επιβεβαιώνεται, ποιοι αριθμοί κυκλοφορούν και γιατί η επαλήθευση είναι τόσο δύσκολη.
Γιατί η εικόνα μοιάζει πιο ήσυχη απ’ όσο είναι πραγματικά
Το γεγονός ότι δεν βλέπουμε τώρα νέα μαζική εξέγερση δεν σημαίνει ότι η κοινωνία έχει συμβιβαστεί. Σημαίνει ότι το καθεστώς εξακολουθεί να διαθέτει τρεις εξαιρετικά ισχυρούς φραγμούς. Ο πρώτος είναι η μνήμη της αιματηρής καταστολής του Ιανουαρίου. Reuters και AP κατέγραψαν τότε μια από τις σκληρότερες εσωτερικές αναμετρήσεις των τελευταίων ετών, με δεκάδες επιβεβαιωμένους νεκρούς στα πρώτα στάδια και χιλιάδες νεκρούς ή θύματα κατά τις ευρύτερες εκτιμήσεις των επόμενων εβδομάδων, ανάλογα με την πηγή και τη μεθοδολογία.
Όταν μια κοινωνία έχει πληρώσει τόσο βαρύ τίμημα, δεν ξαναβγαίνει μαζικά στον δρόμο με την ίδια ευκολία.
Ο δεύτερος φραγμός είναι ο ίδιος ο πόλεμος. Σε τέτοιες συνθήκες, ακόμη και πολίτες που μισούν το καθεστώς μπορεί να παγώσουν πολιτικά, είτε επειδή φοβούνται αποσταθεροποίηση τύπου Ιράκ είτε επειδή το αίσθημα εξωτερικής πολιορκίας θολώνει την εσωτερική αντιπαράθεση.
Αυτό δεν μετατρέπει τους αντικαθεστωτικούς σε υποστηρικτές του συστήματος. Τους κάνει όμως πιο επιφυλακτικούς, πιο φοβισμένους και λιγότερο διαθέσιμους να μπουν αμέσως σε ανοιχτό ρίσκο.
Ο τρίτος φραγμός είναι η αδιαφάνεια της ίδιας της εξουσίας. Το Ιράν σήμερα δεν μοιάζει με κράτος που εκπέμπει καθαρή ηγετική εικόνα. Μοιάζει περισσότερο με σύστημα όπου τυπική ηγεσία, Φρουροί της Επανάστασης, κληρικοί και μηχανισμοί ασφαλείας αλληλοκαλύπτονται. Αυτό κάνει πιο δύσκολη και την κοινωνική αντίδραση, γιατί πολλοί πολίτες δεν βλέπουν μπροστά τους μόνο έναν ηγέτη να ανατρέψουν, αλλά ένα ολόκληρο πλέγμα ισχύος.
Για να διαβαστεί σωστά αυτή η πτυχή, βοηθά και το εσωτερικό Newsio background Ιράν: διαδοχή Χαμενεΐ — τι σημαίνει αν περάσει στον γιο του.
Τι λένε οι πιο σοβαρές πηγές για την κοινωνική διάθεση
Το πιο ενδιαφέρον ίσως στοιχείο δεν είναι τι έγινε στους δρόμους, αλλά τι λένε οι ίδιες οι πηγές για το κλίμα μέσα στην κοινωνία.
Το AP περιέγραψε ένα Ιράν όπου μεγάλα τμήματα του πληθυσμού χαίρονται με τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ ή θέλουν βαθιά αλλαγή, αλλά την ίδια στιγμή φοβούνται ότι μια άτακτη κατάρρευση ή ένας παρατεταμένος εξωτερικός πόλεμος θα βυθίσουν τη χώρα στο χάος.
Το Reuters κατέγραψε επίσης ότι πολλοί Ιρανοί αισθάνονται προδομένοι, όχι επειδή συμφιλιώθηκαν με το καθεστώς, αλλά επειδή οι υποσχέσεις για αλλαγή δεν μεταφράστηκαν σε πραγματικό δρόμο απελευθέρωσης και αντίθετα η βία μεγάλωσε.
Αυτή είναι ίσως η πιο ουσιαστική εικόνα για ένα παγκόσμιο κοινό: το Ιράν δεν είναι μια κοινωνία παθητική ούτε μια κοινωνία ενωμένη πίσω από τους κυβερνώντες. Είναι μια κοινωνία ταυτόχρονα εξαντλημένη, τρομοκρατημένη, οργισμένη και διχασμένη. Και τέτοιες κοινωνίες δεν παράγουν πάντα αμέσως εξέγερση στην επιφάνεια.
Παράγουν συχνά μια πιο επικίνδυνη κατάσταση: υπόγεια απονομιμοποίηση, η οποία μπορεί να μείνει βουβή για λίγο και να επιστρέψει αργότερα πιο βίαιη ή πιο μαζική.
Η μεγάλη παγίδα: να μπερδεύεις την απουσία εξέγερσης με την απουσία κρίσης
Εδώ βρίσκεται και το μεγαλύτερο analytical λάθος. Η απουσία επιβεβαιωμένης νέας μαζικής εξέγερσης αυτή την εβδομάδα δεν σημαίνει ότι η κρίση έχει κλείσει υπέρ του καθεστώτος. Σημαίνει μόνο ότι η κρίση δεν έχει πάρει ακόμη αυτή τη μορφή. Οι ίδιες οι πηγές που λένε ότι δεν υπάρχει τώρα εσωτερική κατάρρευση, αναγνωρίζουν ότι η κοινωνική δυσαρέσκεια παραμένει βαθιά και ότι το καθεστώς συνεχίζει να στηρίζεται σε βαριά καταστολή και σε πολύ ισχυρούς μηχανισμούς ασφαλείας.
Με άλλα λόγια, ο δρόμος δεν έχει ακόμα γεμίσει όπως θα περίμεναν όσοι προεξοφλούσαν άμεση ανατροπή. Αλλά αυτό δεν μετατρέπει αυτομάτως το ιρανικό καθεστώς σε σύστημα με αληθινή κοινωνική σταθερότητα. Το κάνει σύστημα που προς το παρόν κρατιέται. Και αυτή η διάκριση έχει τεράστια σημασία για το πώς γράφεται σοβαρά το θέμα.
Τι σημαίνει αυτό για τον υπόλοιπο κόσμο
Για ένα διεθνές κοινό, η μεγαλύτερη χρησιμότητα αυτού του συμπεράσματος είναι ότι αποφεύγει δύο επικίνδυνες αυταπάτες. Η πρώτη είναι η αυταπάτη της άμεσης κατάρρευσης: ότι λίγες μέρες πίεσης αρκούν για να ρίξουν ένα σύστημα που έχει επιβιώσει επί δεκαετίες στηριγμένο σε βία, ιδεολογία και βαθύ κράτος ασφαλείας.
Η δεύτερη είναι η αυταπάτη της ανθεκτικότητας: ότι επειδή το σύστημα δεν έπεσε αμέσως, άρα είναι πραγματικά σταθερό. Καμία από τις δύο δεν είναι ασφαλής ανάγνωση.
Αυτός είναι και ο λόγος που το θέμα αφορά ολόκληρο τον κόσμο. Η σταθερότητα ή η αποσταθεροποίηση του Ιράν δεν επηρεάζει μόνο τους Ιρανούς. Αγγίζει ενέργεια, ναυτιλία, στρατιωτικές ισορροπίες, προσφυγικές ροές, σχέσεις Δύσης–Μέσης Ανατολής και τη συνολική αντοχή της περιφερειακής τάξης.
Για αυτό το σημείο στέκει και ένα εξωτερικό authority στήριγμα: το Reuters reporting για την αμερικανική εκτίμηση ότι το καθεστώς δεν βρίσκεται ακόμη σε άμεσο κίνδυνο κατάρρευσης, παρά τη βαθιά κρίση και τις εσωτερικές αντιφάσεις του.
Τι πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης
Το πρώτο ασφαλές συμπέρασμα είναι ότι αυτή την εβδομάδα δεν έχουν επιβεβαιωθεί νέα μαζικά, οργανωμένα, πανεθνικά αντικαθεστωτικά ξεσπάσματα στο Ιράν. Αυτό είναι το σημαντικό fact-based όριο της ανάλυσης.
Το δεύτερο είναι ότι η κοινωνική οργή παραμένει βαθιά, υπαρκτή και πολιτικά επικίνδυνη για το καθεστώς. Το ότι δεν μεταφράστηκε τώρα σε νέο μεγάλο ξέσπασμα δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε. Σημαίνει ότι προς το παρόν μπλοκάρεται από φόβο, καταστολή, πόλεμο και αδιαφανή δομή εξουσίας.
Το τρίτο είναι ότι το σωστό άρθρο για το Ιράν σήμερα δεν είναι ούτε «το καθεστώς πέφτει» ούτε «το καθεστώς άντεξε». Το σωστό άρθρο είναι ότι η κοινωνία βράζει, αλλά η νέα μαζική εξέγερση δεν έχει ακόμη εμφανιστεί. Και αυτό από μόνο του λέει ήδη πάρα πολλά για τη φύση της κρίσης.
