Πίνακας περιεχομένου
Το καθεστώς δεν μιλά σαν δύναμη που θέλει ειρήνη
Η πιο καθαρή φράση για να ξεκινήσει κανείς αυτή την ανάλυση είναι και η πιο δύσκολη για όσους θέλουν να βαφτίζουν τις εξελίξεις πιο ήπιες απ’ όσο είναι: το καθεστώς της Τεχεράνης δεν μιλά σαν δύναμη που θέλει ειρήνη. Δεν μιλά σαν πλευρά που ετοιμάζει σοβαρή αποκλιμάκωση.
Δεν μιλά σαν ηγεσία που προσπαθεί να ρίξει τους τόνους για να σταθεροποιήσει την περιοχή. Μιλά σαν μηχανισμός εξουσίας που προσπαθεί να πουλήσει νίκη, να κρατήσει όρθιο το εσωτερικό του αφήγημα και να μεταφέρει την κρίση στην επόμενη φάση με τους δικούς του όρους.
Αυτό είναι το κεντρικό σημείο του άρθρου και πάνω σε αυτό πρέπει να χτιστεί όλη η εικόνα. Γιατί αν ξεκινήσει κανείς από λάθος αφετηρία, αν δηλαδή θεωρήσει ότι η δίβδομη παύση είναι από μόνη της ένδειξη ειρηνικής βούλησης, τότε θα παρερμηνεύσει σχεδόν τα πάντα που ακολουθούν.
Η παρούσα φάση δεν θυμίζει ειρήνη. Θυμίζει εύθραυστη αναστολή της άμεσης φωτιάς, με την Ουάσιγκτον να κρατά στρατιωτική παρουσία και ανοιχτή απειλή επανέναρξης πίεσης, ενώ η Τεχεράνη προσπαθεί ταυτόχρονα να διαπραγματεύεται, να ελέγχει το Ορμούζ και να προβάλλει προς τα μέσα αφήγημα αντοχής και “θριάμβου”.
Το Reuters μετέδωσε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ είπε πως οι αμερικανικές δυνάμεις θα μείνουν γύρω από το Ιράν μέχρι να υπάρξει συμμόρφωση, ενώ η ιρανική πλευρά συνδέει τις συνομιλίες με όρους και προϋποθέσεις.
Η δίβδομη παύση δεν αρκεί για να μιλήσεις για ειρήνη
Στον δημόσιο διάλογο, ειδικά όταν οι εξελίξεις τρέχουν, υπάρχει πάντα ο πειρασμός να δοθεί σε μια προσωρινή παύση μεγαλύτερο βάρος απ’ όσο πραγματικά έχει. Αυτό ακριβώς συμβαίνει και τώρα. Ο τίτλος της “εκεχειρίας” ακούγεται καθησυχαστικός, αλλά η πραγματική δομή της κρίσης παραμένει ενεργή.
Για να μιλήσει κανείς σοβαρά για ειρήνη, χρειάζονται τουλάχιστον τρία πράγματα: σταθερότητα όρων, σαφή διάθεση αποκλιμάκωσης και επιστροφή σε πιο φυσιολογικές συνθήκες στα πεδία όπου κρίθηκε η σύγκρουση. Εδώ δεν έχουμε τίποτα από αυτά σε καθαρή μορφή.
Έχουμε μια αμερικανική πλευρά που λέει ότι κρατά τον στρατό της στη θέση του μέχρι να υπάρξει συμμόρφωση, ένα Ιράν που προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο του αφηγήματος και ένα Ορμούζ που παραμένει πυρήνας διεθνούς ανησυχίας.
Αυτό σημαίνει ότι η παύση είναι πραγματική ως γεγονός, αλλά δεν είναι από μόνη της απόδειξη ειρηνικής πρόθεσης. Είναι διάστημα στρατηγικής χρήσης του χρόνου. Και κάθε πλευρά προσπαθεί να το αξιοποιήσει αλλιώς.
Το καθεστώς γιορτάζει “νίκη” γιατί χρειάζεται να το κάνει
Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας της προπαγάνδας. Το καθεστώς της Τεχεράνης δεν πανηγυρίζει επειδή η πραγματικότητα το δικαίωσε καθαρά. Πανηγυρίζει επειδή χρειάζεται να πείσει ότι δεν ηττήθηκε.
Σε κάθε αυταρχικό σύστημα, η εικόνα έχει σχεδόν την ίδια αξία με το ίδιο το γεγονός. Μερικές φορές έχει και μεγαλύτερη. Αν η ηγεσία ή το καθεστώς δώσουν έστω και για λίγο την εντύπωση αδυναμίας, τότε η εσωτερική συνοχή αρχίζει να φθείρεται. Γι’ αυτό και η επιβίωση πρέπει να ντυθεί ως “αντοχή”, η προσωρινή παύση ως “επιτυχία” και η αποφυγή του αμέσως χειρότερου ως “θρίαμβος”.
Reuters κατέγραψε ότι το Ιράν βγήκε από τη φάση αυτή τραυματισμένο αλλά με διατηρημένη επιρροή μέσω του Ορμούζ, όχι ως καθαρός νικητής που επέβαλε συνολικούς όρους στην άλλη πλευρά. Αυτό είναι πολύ διαφορετικό από το να λες ότι “νίκησε”.
Και εδώ έρχεται το ερώτημα που πονά περισσότερο το καθεστωτικό αφήγημα: αν η νίκη είναι τόσο μεγάλη, πού είναι ο ηγέτης να τη μοιραστεί; Γιατί όταν η προπαγάνδα μιλά πιο δυνατά από την ίδια την εξουσία, τότε το αφήγημα αρχίζει να μοιάζει περισσότερο με επιχείρηση συντήρησης του καθεστώτος παρά με αληθινή αυτοπεποίθηση. Διεθνής κάλυψη έχει ήδη επισημάνει ασάφεια γύρω από τη δημόσια εικόνα της ανώτατης ηγεσίας, ενώ παράλληλα η καθεστωτική ρητορική φουσκώνει το αίσθημα “νίκης”.
Ο ηγέτης άφαντος, «νίκη» παντού
Αυτός ο συνδυασμός είναι ίσως το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο όλης της στιγμής. Από τη μία πλευρά υπάρχει πληθωρισμός συνθημάτων, θριαμβολογίας, συμβολισμών και φιλοκαθεστωτικού περιεχομένου. Από την άλλη, η ίδια η κορυφή του συστήματος δεν παράγει την καθαρή, σταθερή και αδιαμφισβήτητη εικόνα που θα περίμενε κανείς σε μια πράγματι μεγάλη ιστορική νίκη.
Αυτό δεν είναι απλώς επικοινωνιακή παρατήρηση. Είναι πολιτική ένδειξη. Γιατί τα σταθερά καθεστώτα δεν χρειάζονται να φωνάζουν τόσο πολύ όταν πράγματι έχουν νικήσει. Η νίκη τους αποπνέει βεβαιότητα. Εδώ, αντίθετα, η βεβαιότητα φαίνεται να χρειάζεται ενίσχυση από τον θόρυβο.
Η πιο τίμια διατύπωση είναι η εξής: η προπαγάνδα προσπαθεί να τρέξει πιο γρήγορα από την πραγματικότητα. Και αυτό από μόνο του είναι είδηση.
Ο αμερικανικός στρατός δεν μπαίνει σε “ειρηνική αδράνεια”
Την ίδια στιγμή, η αμερικανική στάση δεν υποστηρίζει καθόλου το αφήγημα ότι η Τεχεράνη ανάγκασε την Ουάσιγκτον σε αποχώρηση ή ψυχολογική υποχώρηση. Αντίθετα, οι δημόσιες αμερικανικές δηλώσεις δείχνουν ότι οι ΗΠΑ βλέπουν τη δίβδομη παύση ως χρόνο υπό όρους, όχι ως τελικό κλείσιμο.
Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα μείνουν γύρω από το Ιράν μέχρι να υπάρξει συμμόρφωση. Αυτό σημαίνει ότι το αμερικανικό μήνυμα δεν είναι “η δουλειά τελείωσε”. Είναι “κρατάμε το πεδίο, κρατάμε την πίεση και περιμένουμε να δούμε την επόμενη κίνηση της Τεχεράνης”.
Αν το πούμε όσο πιο καθαρά γίνεται: ο αμερικανικός στρατός δεν αποχώρησε για ειρήνη· παραμένει ως μηχανισμός αποτροπής και ως ανοιχτή υπενθύμιση ότι η κρίση δεν έχει κλείσει.
Αυτό το σημείο δένει φυσικά και με προηγούμενες εσωτερικές αναλύσεις του site, όπως το «Ο Τραμπ δεν αγόρασε ειρήνη — αγόρασε χρόνο από θέση ισχύος» και το «Η στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν». Το νήμα είναι το ίδιο: ο χρόνος εδώ δεν είναι κενός. Είναι στρατηγικό εργαλείο.
Το Ορμούζ παραμένει ο πραγματικός δείκτης αλήθειας
Το πιο πρακτικό και ίσως το πιο αδιάψευστο τεστ για το αν υπάρχει αληθινή αποκλιμάκωση δεν βρίσκεται στα συνθήματα. Βρίσκεται στο Στενό του Ορμούζ.
Αν υπήρχε ουσιαστική ειρηνική στροφή, θα βλέπαμε πιο καθαρή ομαλοποίηση της ναυσιπλοΐας, ταχύτερη αποκατάσταση εμπιστοσύνης και λιγότερη πολιτική εργαλειοποίηση του περάσματος. Αντί γι’ αυτό, οι αναφορές δείχνουν περιορισμένη διέλευση, συνέχιση της αβεβαιότητας και ακόμη και συζήτηση για tolls, που ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός έχει χαρακτηρίσει επικίνδυνο προηγούμενο.
Αυτό είναι το αληθινό πρόσωπο της κρίσης. Όσο το Ορμούζ δεν επιστρέφει σε σαφή κανονικότητα, η κρίση είναι ζωντανή.
Γι’ αυτό και το άρθρο πρέπει να συνδεθεί οργανικά με τα εσωτερικά Newsio κείμενα «Στενό του Ορμούζ: “Κλείσιμο” και διεθνείς επιπτώσεις», «Ορμούζ: πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και χτύπημα πλοίου» και «Καύσιμα: γιατί ανεβαίνουν απότομα οι διεθνείς τιμές λόγω συγκρούσεων».
Και το πιο δυνατό external authority link για το σημείο αυτό παραμένει απολύτως λογικό να είναι η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) για τη Μέση Ανατολή και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, ακριβώς επειδή δείχνει γιατί το Ορμούζ δεν είναι περιφερειακή λεπτομέρεια αλλά νευραλγικός κόμβος του παγκόσμιου συστήματος.
Ο λαός του Ιράν δεν είναι το καθεστώς
Αυτό είναι το ηθικό κέντρο του άρθρου και δεν πρέπει να χαθεί.
Ο λαός του Ιράν δεν είναι το ίδιο πράγμα με τη φιλοκαθεστωτική σκηνοθεσία, με τα κρατικά συνθήματα ή με τους μηχανισμούς καταστολής που κυβερνούν τη χώρα. Δεν είναι ο ίδιος με εκείνους που ελέγχουν την πληροφορία, που διαμορφώνουν το φόβο και που επενδύουν στην προπαγάνδα για να μείνουν ζωντανοί πολιτικά.
Αυτό έχει τεράστια σημασία γιατί ένα αυταρχικό σύστημα προσπαθεί πάντα να μιλήσει στο όνομα του έθνους, του λαού και της πατρίδας. Όμως το να μιλάς στο όνομα ενός λαού δεν σημαίνει ότι είσαι ο λαός.
Η διεθνής εικόνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα στο Ιράν είναι βαρύτατη, ιδίως απέναντι σε γυναίκες και κορίτσια, στην ελευθερία έκφρασης και στο δικαίωμα διαφωνίας. Amnesty International αναφέρει συστημικές διακρίσεις, καταστολή της ειρηνικής διαμαρτυρίας και έντονη πίεση απέναντι στις γυναίκες.
Για το Newsio, αυτό σημαίνει ότι η γραμμή πρέπει να είναι απόλυτα καθαρή: δεν μπερδεύουμε ποτέ τους ανθρώπους με το καθεστώς που τους κυβερνά.
Η ελευθερία της επικοινωνίας είναι το κρυφό κέντρο της σύγκρουσης
Υπάρχει και ένα βαθύτερο επίπεδο, πιο ανθρώπινο και πιο θεμελιώδες.
Στις ελεύθερες κοινωνίες, η επικοινωνία είναι σχεδόν αυτονόητη. Ένα κινητό στην τσέπη, πρόσβαση στην πληροφορία, δυνατότητα να δεις, να ακούσεις, να μιλήσεις, να στείλεις εικόνα, να κάνεις λάθος χωρίς να φοβάσαι ότι η εξουσία θα σε συντρίψει. Αυτό που για πολλούς μοιάζει καθημερινότητα, για έναν λαό κάτω από αυταρχικό έλεγχο είναι βαθιά πολιτικό προνόμιο.
Στο Ιράν, η πληροφορία δεν κυκλοφορεί ελεύθερα όπως τη θέλει ο λαός. Κυκλοφορεί όπως τη φιλτράρει η εξουσία. Ακόμη κι αν η τεχνολογία δίνει σε κάποιους δρόμους παράκαμψης, το βασικό καθεστωτικό πρόβλημα παραμένει: το σύστημα φοβάται την ελεύθερη πληροφορία, γιατί η ελεύθερη πληροφορία διαλύει τα ψεύτικα μονοπώλια της πραγματικότητας.
Αυτός είναι και ο λόγος που η προπαγάνδα χρειάζεται τόσο πολύ να μιλά πιο δυνατά από τα γεγονότα.
Το συμπέρασμα που μένει
Αν όλα αυτά πρέπει να ειπωθούν με μία φράση, η φράση είναι αυτή:
Το καθεστώς δεν μιλά σαν δύναμη που θέλει ειρήνη. Μιλά σαν δύναμη που προσπαθεί να πουλήσει νίκη, να κρατήσει το εσωτερικό του αφήγημα όρθιο και να μεταφέρει την κρίση στην επόμενη φάση με τους δικούς της όρους.
Και αν αυτό πρέπει να γίνει ακόμη πιο κοφτερό:
Ο ηγέτης άφαντος, «νίκη» παντού, Ορμούζ ακόμη υπό πίεση. Αυτό δεν είναι ειρήνη. Είναι μια εύθραυστη παύση όπου η προπαγάνδα τρέχει πιο γρήγορα από την πραγματικότητα.
