Πίνακας περιεχομένου
Το δίκτυο βίας πίσω από το καθεστώς της Τεχεράνης: ποιες οργανώσεις ίδρυσε, εξόπλισε ή χρηματοδότησε και γιατί η περιοχή δεν νιώθει ασφαλής
Το πρώτο που πρέπει να ξεκαθαριστεί: δεν μιλάμε για τον λαό του Ιράν, αλλά για το καθεστώς που κρύβεται πίσω από αυτόν
Όποιος θέλει να μιλήσει σοβαρά για τη Μέση Ανατολή οφείλει να κάνει από την αρχή μία καθαρή διάκριση: άλλο ο λαός του Ιράν και άλλο το καθεστώς που κυβερνά από την Τεχεράνη. Το Reuters έχει καταγράψει ότι το ίδιο αυτό σύστημα φοβάται κοινωνική έκρηξη, έχει κλιμακώσει την εσωτερική καταστολή, έχει περάσει σε μαζικές συλλήψεις και απειλεί ακόμη και με θανατική ποινή ή δήμευση περιουσιών όσους κατηγορούνται ότι «βοηθούν εχθρικά κράτη».
Παράλληλα, ο ΟΗΕ έχει προειδοποιήσει ότι η καταστολή έχει φτάσει σε πρωτοφανή επίπεδα, ενώ διεθνείς αναφορές μιλούν για χιλιάδες νεκρούς στις πιο βίαιες φάσεις των εσωτερικών crackdowns.
Γι’ αυτό και το σωστό ερώτημα δεν είναι αν «το Ιράν» είναι απειλή. Το σωστό ερώτημα είναι πώς το καθεστώς της Τεχεράνης μετέτρεψε επί δεκαετίες το χρήμα, την ιδεολογία, τους Φρουρούς της Επανάστασης και τη Δύναμη Κουντς σε ένα πλέγμα ένοπλων proxies που κρατά ολόκληρη την περιοχή σε κατάσταση μόνιμης έντασης. Εκεί βρίσκεται η ουσία και εκεί πρέπει να σταθεί κάθε σοβαρό άρθρο.
Σε αυτό το σημείο δένει φυσικά και το εσωτερικό πλαίσιο του Newsio από το ήδη δημοσιευμένο «Όχι δρόμοι, όχι σχολεία, όχι κοινωνική ανάσα: πώς το καθεστώς της Τεχεράνης απέκτησε πρόσβαση σε δισεκατομμύρια και τα μετέτρεψε σε μηχανισμό ισχύος, καταστολής και περιφερειακής αποσταθεροποίησης», γιατί το οικονομικό σκέλος και το σκέλος των proxies είναι στην πραγματικότητα δύο όψεις του ίδιου μηχανισμού.
Η κρίσιμη fact-check διόρθωση: δεν είναι ακριβές ότι όλες οι οργανώσεις «ιδρύθηκαν» από την Τεχεράνη
Αν θέλουμε ακρίβεια και όχι συνθηματολογία, πρέπει να το πούμε καθαρά. Δεν είναι επιστημονικά σωστό να γραφτεί ότι όλες οι ένοπλες οργανώσεις που συνδέονται με την Τεχεράνη ιδρύθηκαν από αυτήν.
Το ακριβές είναι πιο σύνθετο και πιο βαρύ: ορισμένες πράγματι ιδρύθηκαν από ή με άμεση καθοδήγηση των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ άλλες ήταν προϋπάρχουσες οργανώσεις ή τοπικά κινήματα που στη συνέχεια εξοπλίστηκαν, χρηματοδοτήθηκαν, εκπαιδεύτηκαν και εντάχθηκαν στο ευρύτερο «δίκτυο αντίστασης» που προβάλλει το καθεστώς.
Αυτή η διόρθωση δεν αδυνατίζει το επιχείρημα. Το κάνει πιο ισχυρό, γιατί το πατά πάνω σε τεκμηριωμένη πραγματικότητα.
Με άλλα λόγια, το σοβαρό συμπέρασμα δεν είναι «τα ίδρυσε όλα». Είναι ότι το καθεστώς της Τεχεράνης έστησε, συντήρησε και καθοδήγησε τον βασικό πυρήνα ενός περιφερειακού δικτύου βίας, με οργανώσεις διαφορετικής προέλευσης αλλά κοινό στρατηγικό προσανατολισμό: να υπηρετούν τη δική του επιρροή, να πιέζουν αντιπάλους του, να διατηρούν ασταθή τα σύνορα της περιοχής και να επιτρέπουν στο ίδιο να πολεμά συχνά με έμμεσο τρόπο.
Hezbollah: η πιο καθαρή περίπτωση οργάνωσης που ιδρύθηκε από τους Φρουρούς της Επανάστασης
Η Hezbollah στον Λίβανο είναι η πιο καθαρή και τεκμηριωμένη περίπτωση. Το Reuters αναφέρει ρητά ότι οι Φρουροί της Επανάστασης ίδρυσαν τη Hezbollah το 1982 για να εξαγάγουν την Ισλαμική Επανάσταση και να πολεμήσουν τις ισραηλινές δυνάμεις που είχαν εισβάλει στον Λίβανο.
Το ίδιο πρακτορείο σημειώνει ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να της δίνει όπλα και χρήματα, με αμερικανικές εκτιμήσεις να μιλούν για εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια ετησίως τα τελευταία χρόνια.
Το Reuters υπογραμμίζει επίσης ότι η Hezbollah δεν έμεινε μόνο λιβανική δύναμη: αποτέλεσε πηγή έμπνευσης, εκπαίδευσης και στήριξης για άλλα ιρανικά δίκτυα στην περιοχή.
Αυτό κάνει τη Hezbollah κάτι πολύ μεγαλύτερο από μία τοπική οργάνωση. Είναι το πιο επιτυχημένο, μακρόβιο και οργανωμένο εξωτερικό εργαλείο του καθεστώτος της Τεχεράνης. Δεν είναι μόνο στρατιωτικός βραχίονας στον Λίβανο. Είναι πρότυπο μοντέλο για το πώς ένα καθεστώς μπορεί να χτίσει ένα παρακρατικό-παραστρατιωτικό οικοσύστημα με ιδεολογική πειθαρχία, πολιτική επιρροή, κοινωνικές δομές και στρατιωτική ισχύ σε ένα ξένο κράτος.
Palestinian Islamic Jihad: όχι δημιούργημα της Τεχεράνης, αλλά σταθερά εξαρτημένος αποδέκτης ιρανικής στήριξης
Η Palestinian Islamic Jihad δεν ιδρύθηκε από την Τεχεράνη. Ιδρύθηκε στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τους Fathi Shiqaqi και Abdel-Aziz Odeh, όπως γράφει το Reuters. Όμως το ίδιο πρακτορείο σημειώνει καθαρά ότι η οργάνωση λαμβάνει κεφάλαια και όπλα από το Ιράν.
Το Reuters την περιγράφει επίσης ως παλαιστινιακή ένοπλη οργάνωση με ιρανική στήριξη, κάτι που εξηγεί γιατί η σχέση της με την Τεχεράνη είναι πιο δομική από μια απλή συγκυριακή συμπάθεια.
Αυτό έχει σημασία, γιατί δείχνει πώς λειτουργεί το καθεστώς της Τεχεράνης: δεν χρειάζεται να «ιδρύσει» μια οργάνωση για να την ενσωματώσει στο πλέγμα ισχύος του. Αρκεί να την εξοπλίσει, να τη χρηματοδοτήσει, να της δώσει πολιτικό βάθος και να την καταστήσει χρήσιμη μέσα σε ένα κοινό αντιδυτικό και αντιϊσραηλινό μέτωπο.
Και ακριβώς εκεί η PIJ μετατρέπεται από τοπικός παίκτης σε κρίσιμο γρανάζι της περιφερειακής στρατηγικής της Τεχεράνης.
Hamas: όχι «παιδί» της Τεχεράνης, αλλά στρατηγικός σύμμαχος που έχει λάβει χρόνια στρατιωτικής και οικονομικής στήριξης
Και η Hamas δεν ιδρύθηκε από την Τεχεράνη. Αυτό πρέπει να μένει καθαρό. Ωστόσο, το Reuters έχει γράψει ότι η Hamas μίλησε δημόσια για το ότι η Τεχεράνη «πληρώνει το τίμημα» για τη μακρόχρονη στήριξη που παρείχε σε ένοπλες οργανώσεις της Γάζας. Το ίδιο άρθρο αναφέρει ότι στελέχη της Hamas έχουν επανειλημμένα ευχαριστήσει το Ιράν για τη στρατιωτική και οικονομική στήριξη στον αγώνα της οργάνωσης κατά του Ισραήλ.
Αυτός ο δεσμός κάνει τη Hamas διαφορετική από τη Hezbollah, αλλά όχι άσχετη με το δίκτυο της Τεχεράνης. Η σχέση είναι περισσότερο στρατηγική και επιχειρησιακή παρά οργανική από γεννήσεως. Όμως στο αποτέλεσμα αυτό που βλέπει η περιοχή είναι το ίδιο: το καθεστώς της Τεχεράνης επενδύει σε ένοπλες οργανώσεις που μπορούν να κρατούν ανοιχτά μέτωπα, να πιέζουν αντιπάλους του και να μεταφέρουν το κόστος της έντασης πολύ πέρα από τα ιρανικά σύνορα.
Οι Χούθι: το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα τοπικού κινήματος που μετατράπηκε σε περιφερειακό μοχλό πίεσης
Οι Χούθι στην Υεμένη είναι μια άλλη κατηγορία. Το Reuters εξηγεί ότι πρόκειται για στρατιωτικό, πολιτικό και θρησκευτικό κίνημα με βάση τη βόρεια Υεμένη, το οποίο έχτισε στενότερους δεσμούς με το Ιράν μετά τις αναταράξεις της Αραβικής Άνοιξης.
Σε άλλα Reuters κείμενα αναφέρεται ότι ο αμερικανικός μηχανισμός θεωρεί πως οι Φρουροί της Επανάστασης βοηθούν στον σχεδιασμό και την εκτέλεση επιθέσεων με πυραύλους και drones, ενώ η σαουδαραβική συμμαχία κατηγορεί επί χρόνια το Ιράν ότι εξοπλίζει, εκπαιδεύει και χρηματοδοτεί τους Χούθι. Οι ίδιοι οι Χούθι αρνούνται ότι είναι απλό proxy, αλλά η επιχειρησιακή και στρατηγική τους σύγκλιση με την Τεχεράνη είναι δεδομένη.
Η σημασία τους είναι τεράστια. Οι Χούθι έδωσαν στο καθεστώς της Τεχεράνης τη δυνατότητα να επηρεάζει όχι μόνο μια τοπική σύγκρουση στην Υεμένη, αλλά και κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες όπως η Ερυθρά Θάλασσα και το Bab al-Mandab. Με αυτόν τον τρόπο, ένα καθεστώς που πιέζεται εσωτερικά και διεθνώς μπορεί να εξάγει κρίση σε παγκόσμιο επίπεδο, απειλώντας εμπόριο, ασφάλεια και ενεργειακές διαδρομές.
Το ιρακινό πλέγμα: Kataib Hezbollah, Asaib Ahl al-Haq, Harakat al-Nujaba και Badr
Εκεί όπου το δίκτυο της Τεχεράνης γίνεται πραγματικά πολυεπίπεδο είναι το Ιράκ. Το Reuters έχει περιγράψει με σαφήνεια πώς η Τεχεράνη ξόδεψε δεκαετίες και δισεκατομμύρια για να καλλιεργήσει ξένους proxy μαχητές και παραστρατιωτικά σχήματα στο Ιράκ. Στον πυρήνα αυτού του πλέγματος βρίσκονται οργανώσεις όπως η Kataib Hezbollah, η Asaib Ahl al-Haq, η Harakat Hezbollah al-Nujaba και η Badr Organization.
Για την Kataib Hezbollah, το Reuters γράφει ότι σχηματίστηκε το 2003, είναι μία από τις πιο επικίνδυνες ιρανικά υποστηριζόμενες πολιτοφυλακές στο Ιράκ, έλαβε εκπαίδευση από τη Hezbollah του Λιβάνου και για χρόνια στόχευε αμερικανικές δυνάμεις. Η ίδια η Reuters υπενθυμίζει ότι η Ουάσινγκτον την χαρακτήρισε ξένη τρομοκρατική οργάνωση το 2009.
Για την Asaib Ahl al-Haq, το Reuters αναφέρει ότι η αμερικανική διπλωματία τη θεωρεί εκτενώς χρηματοδοτούμενη και εκπαιδευόμενη από τη Δύναμη Κουντς των Φρουρών της Επανάστασης και ότι από τη δημιουργία της το 2006 έχει αναλάβει την ευθύνη για χιλιάδες επιθέσεις κατά αμερικανικών και συμμαχικών δυνάμεων.
Για την Harakat Hezbollah al-Nujaba, το Reuters την έχει περιγράψει ως ριζοσπαστική πολιτοφυλακή υποστηριζόμενη από το Ιράν, με την Ουάσινγκτον να την στοχοποιεί με κυρώσεις ήδη από το 2019. Άλλο Reuters ρεπορτάζ τη χαρακτηρίζει οργάνωση πιστή στο Ιράν, ενταγμένη στο σχέδιο της Τεχεράνης να δημιουργήσει χερσαία γραμμή επιρροής από το Ιράκ προς τη Δαμασκό.
Για την Badr Organization, το Reuters σημειώνει ότι ιδρύθηκε το 1982 και ότι ο ηγέτης της Hadi al-Amiri θεωρείται ευρέως «ο άνθρωπος της Τεχεράνης» στο Ιράκ. Άλλη Έρευνα του Ρόυτερς περιγράφει τη Badr ως μια από τις βασικές ιρανικά υποστηριζόμενες σιιτικές ένοπλες δυνάμεις που αναδείχθηκαν σε κρίσιμη στρατιωτική ισχύ μετά την κατάρρευση του ιρακινού στρατού απέναντι στο ISIS.
Γιατί η περιοχή δεν νιώθει ασφαλής: επειδή το καθεστώς της Τεχεράνης έκανε τους proxies στρατηγικό του μοντέλο
Το πρόβλημα για τους γείτονες δεν είναι μόνο ότι υπάρχουν ένοπλες οργανώσεις με δεσμούς προς την Τεχεράνη. Το πρόβλημα είναι ότι το καθεστώς της Τεχεράνης έκανε αυτά τα δίκτυα μέρος του στρατηγικού του DNA. Το Reuters μιλά για «πλήρες φάσμα απειλών» που περιλαμβάνει πυραύλους, drones, terror proxies και αποκλεισμούς θαλάσσιων οδών.
Σε ξεχωριστή κάλυψη, οι χώρες του Κόλπου μίλησαν στον ΟΗΕ για υπαρξιακή απειλή από επιθέσεις σε υποδομές τους, ενώ η ίδια η συζήτηση στις αραβικές πρωτεύουσες έχει μετακινηθεί από τη διαχείριση της κρίσης στην ανάγκη αποδυνάμωσης των ιρανικών δυνατοτήτων και των proxies του καθεστώτος.
Αυτή είναι η μεγάλη εικόνα που συχνά λείπει από τη δημόσια συζήτηση. Δεν μιλάμε για μεμονωμένα επεισόδια. Μιλάμε για μια στρατηγική αρχιτεκτονική, όπου το καθεστώς της Τεχεράνης χρησιμοποιεί ένοπλα δίκτυα για να ασκεί πίεση χωρίς να εμφανίζεται πάντα πρώτο στο προσκήνιο, να διατηρεί άρνηση ευθύνης όταν το χρειάζεται και να μετατρέπει την αστάθεια σε εργαλείο επιβίωσης.
Γι’ αυτό η αίσθηση ανασφάλειας στη Μέση Ανατολή δεν είναι ψυχολογική υπερβολή. Είναι λογική συνέπεια του τρόπου που έχει στηθεί αυτό το σύστημα.
Εδώ ταιριάζει φυσικά και ένα δεύτερο εσωτερικό δέσιμο με τη σελίδα Γεωπολιτική του Newsio, γιατί όποιος θέλει να καταλάβει αυτό το πλέγμα δεν διαβάζει ένα μόνο κομμάτι. Χρειάζεται συνολική χαρτογράφηση των ισορροπιών, των συμμαχιών και των ένοπλων δικτύων.
Το πιο δυνατό external reference για το άρθρο
Αν θέλεις ένα εξωτερικό authority link που να στηρίζει ολόκληρο το άρθρο, το καλύτερο είναι η ερευνητική χαρτογράφηση του Reuters για το ιρακινό πλέγμα: Iran spent years fostering proxies in Iraq. Now, many aren’t eager to join the war. Δεν είναι το μόνο χρήσιμο κείμενο, αλλά είναι από τα πιο γεμάτα, γιατί δένει τα χρήματα, τους μηχανισμούς, τα ονόματα και τη στρατηγική λογική του καθεστώτος σε ένα συνεκτικό πλαίσιο.
Τι πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης
Πρώτον, δεν είναι ακριβές ότι όλες οι ένοπλες οργανώσεις της περιοχής «ιδρύθηκαν» από την Τεχεράνη. Είναι όμως ακριβές ότι το καθεστώς της Τεχεράνης ίδρυσε ορισμένες, όπως τη Hezbollah, και χρηματοδότησε, εξόπλισε ή εκπαίδευσε πολλές άλλες, όπως την PIJ, τη Hamas, τους Χούθι και σειρά ιρακινών πολιτοφυλακών.
Δεύτερον, αυτό το δίκτυο δεν είναι απλή ιδεολογική συγγένεια. Είναι εργαλείο ισχύος. Το καθεστώς το χρησιμοποίησε για να επηρεάζει πολέμους, να πιέζει αντιπάλους, να μεταφέρει κόστος στη ναυτιλία και στις αγορές, να κρατά σε ανασφάλεια γειτονικές χώρες και να πολεμά συχνά με έμμεσο τρόπο.
Τρίτον, ο λαός του Ιράν δεν πρέπει να συγχέεται με αυτή τη στρατηγική. Τα στοιχεία δείχνουν ότι το ίδιο το καθεστώς τον καταπιέζει, τον φοβάται και τον χρησιμοποιεί ως ασπίδα νομιμοποίησης, ενώ ταυτόχρονα επενδύει σε ένοπλα δίκτυα έξω από τα σύνορα.
Και τέταρτον, η πιο καθαρή αλήθεια είναι αυτή: δεν παράγεται σταθερή ειρήνη όταν ένα καθεστώς έχει χτίσει την επιρροή του πάνω στη βία, στους proxies και στη διαρκή απειλή. Εκεί δεν έχουμε «παρεξήγηση» της περιοχής. Έχουμε ένα δομικό πρόβλημα ασφάλειας που οι γείτονες το ζουν ήδη ως καθημερινό ρίσκο.
