Όταν οι αγρότες βγαίνουν στους δρόμους ξανά
Η επανάληψη που δεν είναι τυχαία
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις επιστρέφουν σχεδόν με την ίδια κανονικότητα κάθε χρόνο. Διαφορετικές κυβερνήσεις, διαφορετικές συγκυρίες, αλλά το ίδιο μοτίβο. Μπλόκα στους δρόμους, τρακτέρ στις εθνικές οδούς, διαπραγματεύσεις υπό πίεση. Η επανάληψη αυτή συχνά παρουσιάζεται ως «συγκυριακή ένταση», όμως η συχνότητά της υποδηλώνει κάτι βαθύτερο.
Όταν ένα κοινωνικό φαινόμενο επανεμφανίζεται με τέτοια συνέπεια, παύει να είναι εξαίρεση. Μετατρέπεται σε σύμπτωμα. Και τα συμπτώματα, όταν αγνοούνται, δεν εξαφανίζονται. Επανέρχονται εντονότερα.
Η αγροτική οικονομία σε μόνιμη αστάθεια
Η ελληνική αγροτική παραγωγή λειτουργεί εδώ και χρόνια σε ένα περιβάλλον διαρκούς αβεβαιότητας. Το κόστος παραγωγής αυξάνεται, οι τιμές πώλησης συχνά συμπιέζονται και οι εξωτερικές πιέσεις, από τις διεθνείς αγορές έως τις κλιματικές μεταβολές, περιορίζουν τα περιθώρια αντοχής.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι κινητοποιήσεις δεν είναι απλώς διεκδίκηση. Είναι ένδειξη ότι το σύστημα δεν προσφέρει σταθερότητα. Όταν η επιβίωση εξαρτάται από επιδοτήσεις, εξαιρέσεις και προσωρινές ρυθμίσεις, η ανασφάλεια γίνεται μόνιμη κατάσταση.
Η απόσταση ανάμεσα στην πολιτική και το χωράφι
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η απόσταση ανάμεσα στις πολιτικές αποφάσεις και την πραγματικότητα της αγροτικής ζωής. Οι σχεδιασμοί συχνά βασίζονται σε μακροοικονομικά δεδομένα και ευρωπαϊκά πλαίσια, αλλά η εφαρμογή τους προσκρούει στην καθημερινότητα του παραγωγού.
Όταν οι αποφάσεις δεν συνοδεύονται από πρακτική στήριξη και προσαρμογή στις τοπικές συνθήκες, δημιουργείται αίσθηση αποσύνδεσης. Η κινητοποίηση τότε γίνεται ο μόνος τρόπος να ακουστεί η φωνή της περιφέρειας.
Η διαμαρτυρία ως μορφή επικοινωνίας
Για πολλούς αγρότες, οι κινητοποιήσεις δεν είναι επιλογή πρώτης γραμμής. Είναι ύστατο μέσο. Όταν οι θεσμικές οδοί επικοινωνίας θεωρούνται ανεπαρκείς ή αργές, ο δρόμος μετατρέπεται σε βήμα διαλόγου.
Αυτή η μορφή επικοινωνίας είναι θορυβώδης, αλλά αποκαλυπτική. Δείχνει ότι η σχέση εμπιστοσύνης έχει διαβρωθεί. Και όταν η εμπιστοσύνη φθείρεται, η σύγκρουση γίνεται επαναλαμβανόμενη.
Ένα πρώτο συμπέρασμα
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις δεν ξεκινούν από ένα αίτημα. Ξεκινούν από ένα αίσθημα διαρκούς πίεσης. Όσο αυτό το αίσθημα παραμένει, οι δρόμοι θα γεμίζουν ξανά.
Η κατανόηση αυτού του φαινομένου δεν απαιτεί συναισθηματική φόρτιση, αλλά δομική ανάλυση. Και αυτή η ανάλυση είναι που ανοίγει τον δρόμο για ουσιαστικές λύσεις.
Γιατί οι κινητοποιήσεις ξεσπούν σχεδόν πάντα την ίδια στιγμή
Η χρονική σύμπτωση που δεν είναι τυχαία
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις εμφανίζονται συχνά σε περιόδους που, θεωρητικά, η κοινωνία στρέφεται αλλού. Γιορτές, αργίες, αυξημένη κατανάλωση, πολιτική ηρεμία. Αυτή η χρονική σύμπτωση ερμηνεύεται συχνά ως «τακτική πίεσης», όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Για τον αγροτικό κόσμο, αυτές οι περίοδοι συμπίπτουν με τη συσσώρευση οικονομικών εκκρεμοτήτων. Κόστη που έχουν ήδη καταβληθεί, έσοδα που καθυστερούν, υποχρεώσεις που δεν μπορούν να μετατεθούν. Η ένταση δεν δημιουργείται ξαφνικά· απλώς γίνεται ορατή.
Οι οικονομικοί κύκλοι της υπαίθρου
Η αγροτική οικονομία λειτουργεί με κύκλους που δεν συμβαδίζουν πάντα με το ημερολόγιο της αστικής ζωής. Η περίοδος συγκομιδής, η αγορά εφοδίων, η αποπληρωμή δανείων και οι επιδοτήσεις δημιουργούν ένα χρονικό πλαίσιο συνεχούς πίεσης.
Όταν αυτοί οι κύκλοι δεν κλείνουν ομαλά, η ένταση συσσωρεύεται. Οι κινητοποιήσεις αποτελούν, σε μεγάλο βαθμό, έκφραση αυτής της συσσωρευμένης πίεσης και όχι στιγμιαία αντίδραση σε μία απόφαση ή ένα νομοσχέδιο.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, το αγροτικό εισόδημα και η βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση επηρεάζονται έντονα από το αυξανόμενο κόστος παραγωγής και τη μεταβλητότητα των αγορών, γεγονός που ενισχύει τη διαρκή οικονομική πίεση στον αγροτικό τομέα.
Η πολιτική διαχείριση και το αίσθημα επανάληψης
Από την πλευρά της πολιτείας, οι αγροτικές κινητοποιήσεις αντιμετωπίζονται συχνά ως επαναλαμβανόμενο πρόβλημα που «θα περάσει». Πρόσκαιρες λύσεις, διαβεβαιώσεις και διάλογος υπό πίεση συνθέτουν ένα γνώριμο σκηνικό.
Αυτό όμως ενισχύει το αίσθημα επανάληψης. Όταν οι λύσεις δεν αλλάζουν τη δομή του προβλήματος, η επόμενη κινητοποίηση θεωρείται σχεδόν δεδομένη. Η σύγκρουση παύει να είναι απρόβλεπτη και μετατρέπεται σε μέρος της κανονικότητας.
Η κόπωση και η απώλεια εμπιστοσύνης
Ένα από τα πιο κρίσιμα στοιχεία είναι η κόπωση. Όχι μόνο των αγροτών, αλλά και της κοινωνίας συνολικά. Η επανάληψη των ίδιων σκηνών οδηγεί σε εξοικείωση, ακόμη και αδιαφορία. Όμως αυτή η αδιαφορία δεν σημαίνει λύση. Σημαίνει ότι το πρόβλημα παραμένει άλυτο.
Η απώλεια εμπιστοσύνης λειτουργεί αμφίδρομα. Οι αγρότες αισθάνονται ότι δεν ακούγονται παρά μόνο όταν διακόπτουν την κανονικότητα. Η πολιτεία, από την άλλη, αντιμετωπίζει τις κινητοποιήσεις ως αναπόφευκτο εμπόδιο και όχι ως ένδειξη δομικής δυσλειτουργίας.
Όταν η σύγκρουση γίνεται μοτίβο
Σε αυτό το σημείο, οι αγροτικές κινητοποιήσεις παύουν να είναι γεγονός και γίνονται μοτίβο. Ένα προβλέψιμο μοτίβο σύγκρουσης που αναπαράγεται χωρίς ουσιαστική εξέλιξη. Και τα μοτίβα, όσο διαρκούν, δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν έχει ακόμη αντιμετωπιστεί στη ρίζα του.
Η κατανόηση αυτής της επαναληπτικότητας είναι κρίσιμη. Όχι για να αποδοθούν ευθύνες, αλλά για να αναγνωριστεί ότι το ζήτημα δεν λύνεται με διαχείριση κρίσεων, αλλά με αλλαγή πλαισίου.
Όταν το σύμπτωμα ζητά αλλαγή πλαισίου
Το πρόβλημα δεν λύνεται με εκτόνωση
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις συνήθως καταλήγουν σε έναν γνώριμο κύκλο: ένταση, διάλογος, προσωρινές ρυθμίσεις, αποκλιμάκωση. Αυτός ο κύκλος, όμως, δεν συνιστά λύση. Αποτελεί διαχείριση της στιγμής. Όσο οι παρεμβάσεις περιορίζονται στην εκτόνωση της πίεσης, το πρόβλημα επιστρέφει με την ίδια ή μεγαλύτερη ένταση.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να «περάσει» η κινητοποίηση, αλλά να αλλάξει το πλαίσιο μέσα στο οποίο γεννιέται. Και αυτό απαιτεί στρατηγική, όχι αντανακλαστικά.
Από τη διαχείριση κρίσεων στη σταθερότητα
Η αγροτική οικονομία δεν αντέχει να λειτουργεί με όρους έκτακτης ανάγκης. Χρειάζεται προβλεψιμότητα, μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και σαφείς κανόνες που δεν αλλάζουν κάθε χρόνο. Χωρίς αυτά, κάθε εξωτερικός κραδασμός —ενεργειακός, κλιματικός, διεθνής— μετατρέπεται σε υπαρξιακή απειλή για τον παραγωγό.
Η σταθερότητα δεν σημαίνει ακινησία. Σημαίνει ότι οι αλλαγές προαναγγέλλονται, εξηγούνται και εφαρμόζονται με τρόπο που επιτρέπει προσαρμογή. Εκεί κρίνεται η αξιοπιστία της πολιτικής.
Η εμπιστοσύνη ως θεμέλιο
Καμία πολιτική δεν λειτουργεί χωρίς εμπιστοσύνη. Όταν ο αγρότης πιστεύει ότι οι κανόνες θα αλλάξουν αιφνιδιαστικά ή ότι οι δεσμεύσεις δεν θα τηρηθούν, η κινητοποίηση γίνεται εργαλείο αυτοπροστασίας. Όχι ιδεολογική πράξη, αλλά αμυντική στάση.
Η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης απαιτεί συνέπεια στον χρόνο. Όχι μόνο οικονομικά μέτρα, αλλά και ειλικρινή επικοινωνία, αναγνώριση των περιορισμών και σαφή οδικό χάρτη. Χωρίς αυτά, ο διάλογος παραμένει επιφανειακός.
Ένας δείκτης ευρύτερης ανισορροπίας
Οι αγροτικές κινητοποιήσεις δεν αφορούν μόνο τον πρωτογενή τομέα. Λειτουργούν ως δείκτης μιας ευρύτερης ανισορροπίας μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, σχεδιασμού και εφαρμογής, πολιτικής απόφασης και καθημερινής ζωής. Όταν αυτή η ανισορροπία διευρύνεται, οι συγκρούσεις γίνονται αναπόφευκτες.
Η κατανόηση αυτού του ρόλου είναι κρίσιμη. Όχι για να δικαιολογηθούν τα πάντα, αλλά για να γίνει σαφές ότι το πρόβλημα δεν είναι απομονωμένο.
Ένα στοίχημα που παραμένει ανοιχτό
Το στοίχημα των αγροτικών κινητοποιήσεων δεν είναι αν θα υπάρξει η επόμενη φορά. Είναι αν θα υπάρξει κάτι διαφορετικό την επόμενη φορά. Αν το σύστημα θα συνεχίσει να αντιδρά ή αν θα αρχίσει να προλαμβάνει.
Όσο αυτό το στοίχημα μένει ανοιχτό, οι κινητοποιήσεις θα επιστρέφουν. Όχι επειδή κάποιοι το επιδιώκουν, αλλά επειδή το σύμπτωμα επιμένει όσο η αιτία παραμένει.
