Οι ΗΠΑ ξαναγράφουν τους κανόνες της παγκόσμιας ασφάλειας: γιατί το 2025 δεν μοιάζει με καμία προηγούμενη χρονιά

Οι ΗΠΑ ξαναγράφουν τους κανόνες της παγκόσμιας ασφάλειας: γιατί το 2025 δεν μοιάζει με καμία προηγούμενη χρονιά

Εισαγωγή

Το 2025 δεν ξεκινά ως μια ακόμη χρονιά γεωπολιτικής έντασης. Ξεκινά ως σημείο καμπής.

Οι αποφάσεις που λαμβάνονται στην Ουάσιγκτον δεν αφορούν μόνο την εσωτερική πολιτική των Ηνωμένων Πολιτειών. Επηρεάζουν συμμαχίες, επαναπροσδιορίζουν απειλές και αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η έννοια της παγκόσμιας ασφάλειας.

Για πρώτη φορά μετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι ΗΠΑ δείχνουν έτοιμες να επαναχαράξουν τους κανόνες, όχι ως διαχειριστής της τάξης, αλλά ως δύναμη που θέτει νέους όρους συμμετοχής σε αυτήν.

Μια διαφορετική ανάγνωση της «απειλής»

Η έννοια της απειλής έχει αλλάξει.

Δεν περιορίζεται πλέον σε κράτη, στρατούς ή πυρηνικά οπλοστάσια. Η αμερικανική στρατηγική ενσωματώνει πλέον:

• τη διακίνηση συνθετικών ναρκωτικών,

• τις κυβερνοεπιθέσεις,

• την ενεργειακή αστάθεια,

• τη χειραγώγηση πληθυσμών μέσω πληροφορίας.

Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει αυτά τα φαινόμενα όχι ως κοινωνικά ή εγκληματικά ζητήματα, αλλά ως ζητήματα εθνικής ασφάλειας. Αυτή η μετατόπιση δεν είναι ρητορική. Δημιουργεί νομικά και πολιτικά εργαλεία με πραγματικές συνέπειες.

Η επιστροφή της «σκληρής ισχύος»

Παρά τη ρητορική περί συνεργασίας, το 2025 σηματοδοτεί την επιστροφή της σκληρής ισχύος.

Οι ΗΠΑ επενδύουν ξανά σε:

• στρατιωτική αποτροπή,

• οικονομικές κυρώσεις μεγάλης κλίμακας,

• έλεγχο κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού,

• τεχνολογική υπεροχή.

Η λογική είναι ξεκάθαρη. Η ασφάλεια δεν διασφαλίζεται μόνο με συμφωνίες, αλλά με την ικανότητα επιβολής κόστους σε όσους αμφισβητούν το σύστημα.

Αυτό το δόγμα επηρεάζει άμεσα το ΝΑΤΟ, τις σχέσεις με την Κίνα και τη στάση απέναντι στη Ρωσία.

Το ΝΑΤΟ σε φάση επαναπροσδιορισμού

Η Συμμαχία δεν διαλύεται. Αλλά αλλάζει χαρακτήρα.

Οι ΗΠΑ ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή, περισσότερες δεσμεύσεις και λιγότερη πολιτική ασάφεια. Το μήνυμα προς τους Ευρωπαίους συμμάχους είναι σαφές: η ασφάλεια έχει κόστος και πρέπει να μοιραστεί.

Παράλληλα, το ΝΑΤΟ καλείται να αντιμετωπίσει απειλές που δεν χωρούν εύκολα σε στρατιωτικά δόγματα. Υβριδικός πόλεμος, κυβερνοεπιθέσεις και οικονομικός εκβιασμός μπαίνουν στο επίκεντρο.

Κίνα και Ρωσία: δύο διαφορετικά μέτωπα

Η Ουάσιγκτον δεν αντιμετωπίζει Πεκίνο και Μόσχα με τον ίδιο τρόπο.

Η Ρωσία θεωρείται άμεση απειλή στα σύνορα της Ευρώπης. Η στρατηγική βασίζεται στην αποτροπή και την απομόνωση.

Η Κίνα, αντίθετα, αντιμετωπίζεται ως μακροπρόθεσμος συστημικός αντίπαλος. Η σύγκρουση δεν είναι μόνο στρατιωτική. Είναι οικονομική, τεχνολογική και ιδεολογική.

Το 2025 ενισχύει αυτή τη διάκριση και την ενσωματώνει σε όλες τις πτυχές της αμερικανικής πολιτικής.

Εσωτερική πολιτική και παγκόσμιες συνέπειες

Οι αλλαγές δεν μπορούν να αποσπαστούν από το εσωτερικό πολιτικό περιβάλλον των ΗΠΑ.

Η ασφάλεια γίνεται κεντρικό αφήγημα προς τους ψηφοφόρους. Συνδέεται με την οικονομία, τη μετανάστευση και τη δημόσια υγεία. Η πολιτική σκηνή πιέζει για απτές λύσεις και όχι αφηρημένες στρατηγικές.

Αυτό ωθεί τις κυβερνήσεις σε πιο αποφασιστικές κινήσεις, ακόμη κι αν αυτές δημιουργούν διεθνείς εντάσεις.

Τι σημαίνει αυτό για τον υπόλοιπο κόσμο

Οι μικρότερες χώρες καλούνται να προσαρμοστούν.

Η ουδετερότητα γίνεται πιο δύσκολη. Οι επιλογές αποκτούν βάρος και κόστος. Το διεθνές σύστημα κινείται προς μια νέα μορφή πολυπολικότητας, με λιγότερους κανόνες και περισσότερη ισχύ.

Οι αποφάσεις του 2025 δεν θα κριθούν άμεσα. Θα κριθούν από το αν δημιουργούν σταθερότητα ή αν ανοίγουν νέους κύκλους αντιπαράθεσης.

Συμπέρασμα

Το 2025 δεν είναι απλώς μια χρονιά αλλαγών. Είναι χρονιά αναδιαμόρφωσης.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες επανακαθορίζουν τι σημαίνει ασφάλεια, ποιος την εγγυάται και με ποιο κόστος. Ο κόσμος καλείται να προσαρμοστεί σε ένα περιβάλλον όπου οι κανόνες δεν θεωρούνται δεδομένοι.

Η παγκόσμια ασφάλεια μπαίνει σε νέα φάση. Και αυτή τη φορά, τίποτα δεν δείχνει προσωρινό.

Μέρος Β: Το πλαίσιο πίσω από τις αποφάσεις – γιατί το 2025 λειτουργεί ως «reset»

Από τη διαχείριση κρίσεων στη στρατηγική αναδιάταξη

Τα προηγούμενα χρόνια, οι ΗΠΑ λειτούργησαν κυρίως ως διαχειριστής κρίσεων.

Ουκρανία, Μέση Ανατολή, ενεργειακή αστάθεια, πανδημία.
Οι αποφάσεις είχαν χαρακτήρα αντίδρασης.

Το 2025 αλλάζει αυτή τη λογική. Η Ουάσιγκτον δεν απαντά απλώς σε γεγονότα. Προσπαθεί να προκαθορίσει το πεδίο στο οποίο αυτά θα εκδηλωθούν.

Αυτό εξηγεί γιατί βλέπουμε ταυτόχρονα κινήσεις σε:

• άμυνα,

• εμπόριο,

• τεχνολογία,

• δημόσια υγεία.

Όλα εντάσσονται σε ένα ενιαίο αφήγημα ασφάλειας.

Η ασφάλεια ως «ομπρέλα» πολιτικής

Η έννοια της εθνικής ασφάλειας λειτουργεί πλέον ως ομπρέλα.

Κάτω από αυτήν χωρούν:

• περιορισμοί στο εμπόριο,

• έλεγχοι επενδύσεων,

• αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική,

• διπλωματικές πιέσεις σε τρίτες χώρες.

Αυτό δεν είναι τυχαίο. Η ασφάλεια επιτρέπει πολιτικές που σε άλλη περίπτωση θα προκαλούσαν ισχυρές αντιδράσεις.

Όταν ένα ζήτημα βαφτίζεται «ασφάλεια», αλλάζει το θεσμικό και νομικό του βάρος.

Το μάθημα της παγκοσμιοποίησης

Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών άφησε σαφή αποτύπωμα.

Οι ΗΠΑ κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ανεξέλεγκτη παγκοσμιοποίηση δημιούργησε ευπάθειες:

• εξάρτηση από κρίσιμες πρώτες ύλες,

• ευάλωτες αλυσίδες εφοδιασμού,

• τεχνολογική διαρροή.

Το 2025 επιχειρεί να διορθώσει αυτά τα «λάθη» χωρίς πλήρη αποσύνδεση από τον κόσμο. Η στρατηγική δεν είναι απομόνωση, αλλά επιλεκτική συνεργασία.

Γιατί αυτό έχει απήχηση στο αμερικανικό κοινό

Η αλλαγή στρατηγικής δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική.

Ακουμπά καθημερινά ζητήματα:

• τιμές ενέργειας,

• θέσεις εργασίας,

• ασφάλεια συνόρων,

• δημόσια υγεία.

Το μήνυμα είναι απλό και πολιτικά αποτελεσματικό:
η παγκόσμια ασφάλεια συνδέεται άμεσα με την ποιότητα ζωής στο εσωτερικό.

Αυτό εξηγεί γιατί η ρητορική βρίσκει απήχηση πέρα από κομματικές γραμμές.

Οι αντιφάσεις του νέου δόγματος

Η στρατηγική, ωστόσο, δεν είναι χωρίς αντιφάσεις.

Η επιβολή ισχύος μπορεί να δημιουργήσει:

• αντιδράσεις από συμμάχους,

• νέες συμμαχίες μεταξύ αντιπάλων,

• κλιμάκωση αντί αποκλιμάκωσης.

Παράλληλα, η διεύρυνση της έννοιας της ασφάλειας εγείρει ερωτήματα για τα όρια κρατικής παρέμβασης.

Το 2025 ανοίγει αυτές τις συζητήσεις, αλλά δεν δίνει ακόμη απαντήσεις.

Ένα σύστημα σε μετάβαση

Το διεθνές σύστημα δεν καταρρέει. Μετασχηματίζεται.

Οι ΗΠΑ επιχειρούν να καθοδηγήσουν αυτή τη μετάβαση, γνωρίζοντας ότι η πλήρης κυριαρχία ανήκει στο παρελθόν. Στόχος δεν είναι η απόλυτη υπεροχή, αλλά ο έλεγχος των κρίσιμων κόμβων ισχύος.

Αυτό καθιστά την επόμενη περίοδο λιγότερο προβλέψιμη, αλλά όχι απαραίτητα πιο ασταθή.

Με τι θα κριθεί τελικά το 2025

Η χρονιά δεν θα κριθεί από δηλώσεις ή ανακοινώσεις.

Θα κριθεί από:

• το αν οι συμμαχίες αντέξουν,

• το αν οι εντάσεις ελεγχθούν,

• το αν η ασφάλεια μεταφραστεί σε πραγματική σταθερότητα.

Το 2025 λειτουργεί ως δοκιμή. Όχι μόνο για τις ΗΠΑ, αλλά για ολόκληρο το διεθνές σύστημα.

Μέρος Γ: Η μεγάλη εικόνα – τι μένει όταν καταλαγιάσει ο θόρυβος

Δεν αλλάζουν απλώς πολιτικές, αλλά ο τρόπος σκέψης

Αν κάτι ξεχωρίζει το 2025, δεν είναι μία απόφαση ή ένα δόγμα.

Είναι η αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η ίδια η ασφάλεια.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν αντιμετωπίζουν πια τον κόσμο ως ένα σύνολο ξεχωριστών κρίσεων. Τον αντιμετωπίζουν ως ένα ενιαίο, αλληλένδετο σύστημα κινδύνων. Αυτό οδηγεί σε πολιτικές που ξεφεύγουν από τα παραδοσιακά όρια της εξωτερικής πολιτικής.

Η ασφάλεια γίνεται φίλτρο μέσα από το οποίο περνούν όλες οι μεγάλες αποφάσεις.

Η εποχή της «αυτόματης σταθερότητας» έχει τελειώσει

Για δεκαετίες, η διεθνής τάξη λειτουργούσε με μια βασική υπόθεση:
ότι η ισορροπία θα διατηρείται σχεδόν αυτόματα.

Το 2025 καταρρίπτει αυτή την ιδέα.

Η σταθερότητα δεν θεωρείται πλέον δεδομένη. Πρέπει να κατασκευαστεί, να προστατευθεί και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να επιβληθεί. Αυτό αλλάζει τόσο τη διπλωματία όσο και τη χρήση ισχύος.

Οι κανόνες υπάρχουν ακόμη, αλλά δεν εφαρμόζονται μηχανικά.

Τι σημαίνει αυτό για συμμάχους και αντιπάλους

Οι σύμμαχοι καλούνται να πάρουν πιο καθαρές θέσεις.

Η εποχή των ίσων αποστάσεων περιορίζεται. Οι στρατηγικές ασάφειες κοστίζουν περισσότερο. Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι θα στοιχηθούν απόλυτα, αλλά ότι οι επιλογές αποκτούν συνέπειες.

Για τους αντιπάλους, το μήνυμα είναι διπλό:

• η ανοχή μειώνεται,

• αλλά ταυτόχρονα ανοίγουν δίαυλοι ελεγχόμενης συνύπαρξης.

Η αντιπαράθεση δεν αποκλείει τη συνεννόηση. Τη θέτει σε πιο αυστηρό πλαίσιο.

Ο κόσμος μετά το 2025

Το πιο πιθανό σενάριο δεν είναι η κατάρρευση ούτε η επιστροφή σε έναν ψυχροπολεμικό διπολισμό.

Είναι ένας κόσμος:

• πιο κατακερματισμένος,

• με περισσότερα κέντρα ισχύος,

• λιγότερο προβλέψιμος,

• αλλά και πιο ειλικρινής ως προς τα όριά του.

Οι μεγάλες δυνάμεις δεν κρύβουν πλέον τις προθέσεις τους πίσω από γενικόλογες διακηρύξεις.

Ένα στοίχημα με ανοιχτό αποτέλεσμα

Το στοίχημα του 2025 είναι σαφές.

Αν η νέα προσέγγιση οδηγήσει σε μεγαλύτερη διαφάνεια, ισορροπία και έλεγχο των κρίσεων, τότε θα μιλάμε για μια αναγκαία προσαρμογή.

Αν όμως μετατραπεί σε εργαλείο γενικευμένης πίεσης και πόλωσης, το κόστος θα είναι συλλογικό.

Η ιστορία δεν έχει ακόμη αποφανθεί.

Τελικό συμπέρασμα

Το 2025 δεν υπόσχεται ασφάλεια. Υπόσχεται επιλογές.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέτουν νέους όρους στο διεθνές σύστημα και καλούν τους υπόλοιπους να αποφασίσουν πώς θα κινηθούν μέσα σε αυτό.

Ο κόσμος μπαίνει σε μια φάση όπου η ισχύς, η πολιτική και η ευθύνη συνδέονται πιο άμεσα από ποτέ. Και αυτό, είτε αρέσει είτε όχι, θα καθορίσει τη δεκαετία που έρχεται.