Οι αυξήσεις που δεν φαίνονται με την πρώτη ματιά
Οι περισσότεροι καταναλωτές νιώθουν ότι «κάτι δεν βγαίνει» στο τέλος του μήνα, ακόμη κι αν δεν έχουν αλλάξει συνήθειες. Η εξήγηση συχνά βρίσκεται στις λεγόμενες «σιωπηλές» αυξήσεις: μικρές μεταβολές σε τιμές, ποσότητες ή χρεώσεις που περνούν απαρατήρητες, αλλά σωρευτικά αδειάζουν το πορτοφόλι. Στο άρθρο αυτό χαρτογραφούμε πού εμφανίζονται πιο συχνά και τι μπορεί να κάνει πρακτικά ο καταναλωτής.
Δεν πρόκειται πάντα για εμφανείς ανατιμήσεις στο ράφι. Σε πολλές περιπτώσεις, το κόστος αυξάνεται έμμεσα, μέσα από αλλαγές στη συσκευασία, σε πρόσθετες χρεώσεις ή σε υπηρεσίες που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν δεδομένες.
Το φαινόμενο της «μικρότερης συσκευασίας» στην ίδια τιμή
Ένα από τα πιο διαδεδομένα παραδείγματα είναι η μείωση της ποσότητας ενός προϊόντος χωρίς αντίστοιχη μείωση τιμής — πρακτική που διεθνώς είναι γνωστή ως «shrinkflation». Ο καταναλωτής βλέπει παρόμοια συσκευασία και παρόμοια τιμή, αλλά αγοράζει λιγότερο προϊόν.
Το αποτέλεσμα φαίνεται καθαρά στο καλάθι του σούπερ μάρκετ: περισσότερες αγορές για να καλυφθούν οι ίδιες ανάγκες. Για το πώς επηρεάζει συνολικά η ακρίβεια τα νοικοκυριά, μπορείς να δεις και το σχετικό θέμα του Newsio για το γιατί ακριβαίνει η καθημερινότητα και πώς διαμορφώνεται το κόστος ζωής.
Μικρές χρεώσεις που πολλαπλασιάζονται
Οι «σιωπηλές» αυξήσεις δεν περιορίζονται στα τρόφιμα. Εμφανίζονται έντονα και σε υπηρεσίες:
Συνδρομές και ψηφιακές υπηρεσίες
Πολλές πλατφόρμες αυξάνουν σταδιακά το κόστος συνδρομής ή εισάγουν νέες βαθμίδες χρέωσης. Μικρές διαφορές λίγων ευρώ τον μήνα γίνονται σημαντικές σε ετήσια βάση.
Τραπεζικές και διοικητικές χρεώσεις
Χρεώσεις για υπηρεσίες που παλαιότερα ήταν δωρεάν — όπως ενημερώσεις, εκτυπώσεις ή διαχείριση λογαριασμών — αυξάνουν το συνολικό κόστος χωρίς να γίνονται άμεσα αντιληπτές.
Μεταφορές και καθημερινές υπηρεσίες
Επιπλέον τέλη, προσαυξήσεις καυσίμων ή αλλαγές σε τιμοκαταλόγους επηρεάζουν τις μετακινήσεις και τις μικρές καθημερινές δαπάνες. Σε συνδυασμό με γενικότερες πιέσεις στην οικονομία, αυτές οι μεταβολές ενισχύουν το αίσθημα ότι το εισόδημα δεν επαρκεί, όπως αναλύεται και στο ρεπορτάζ του Newsio για τις πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Η ψυχολογία του «μικρού ποσού»
Οι μικρές αυξήσεις συχνά περνούν πιο εύκολα γιατί δεν προκαλούν άμεσο σοκ. Ένα ή δύο ευρώ παραπάνω δεν φαίνονται σημαντικά τη στιγμή της αγοράς. Όμως, όταν επαναλαμβάνονται σε δεκάδες προϊόντα και υπηρεσίες, το άθροισμα γίνεται βαρύ.
Τι μπορεί να κάνει ο καταναλωτής
Η αντιμετώπιση των «σιωπηλών» αυξήσεων δεν είναι εύκολη, αλλά υπάρχουν πρακτικά βήματα:
-
Έλεγχος τιμής ανά μονάδα μέτρησης (κιλό, λίτρο κ.λπ.) και όχι μόνο της τελικής τιμής.
-
Σύγκριση συσκευασιών και ποσοτήτων πριν από την αγορά.
-
Τακτική επανεξέταση συνδρομών και υπηρεσιών που ανανεώνονται αυτόματα.
-
Καταγραφή βασικών εξόδων για να εντοπίζονται σταδιακές αυξήσεις.
Η προστασία του καταναλωτή και η διαφάνεια στις τιμές αποτελούν αντικείμενο και ευρωπαϊκών πολιτικών για την ενημέρωση των πολιτών, όπως προκύπτει από τις σχετικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα δικαιώματα των καταναλωτών.
Το βασικό συμπέρασμα
Οι «σιωπηλές» αυξήσεις δεν γίνονται με μια μεγάλη ανακοίνωση. Έρχονται σταδιακά, σε μικρές δόσεις. Η ενημέρωση, η σύγκριση τιμών και η προσοχή στις λεπτομέρειες είναι τα βασικά εργαλεία για να περιοριστεί η επίδρασή τους στο οικογενειακό εισόδημα.
