«Στοπ» στο Smart Policing της ΕΛ.ΑΣ.: τι αποφάσισε η ΑΠΔΠΧ για τα βιομετρικά, τι σημαίνει για τους ελέγχους και τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης
Υπάρχουν ειδήσεις που δεν αφορούν μόνο «τεχνολογία». Αφορούν την καθημερινότητα: τι μπορεί να γίνει σε έναν τυπικό αστυνομικό έλεγχο, ποια δεδομένα συλλέγονται, ποιος τα βλέπει, για πόσο χρόνο αποθηκεύονται και με ποια νομική βάση.
Αυτός είναι ο λόγος που η πρόσφατη εξέλιξη γύρω από το σύστημα «Smart Policing» της Ελληνικής Αστυνομίας έχει ενδιαφέρον για πολύ κόσμο. Η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔΠΧ), σύμφωνα με δημοσιευμένες αναφορές για την Απόφαση 45/2025, προειδοποιεί την ΕΛ.ΑΣ. Να μην ενεργοποιήσει τη λειτουργία του συστήματος, στον βαθμό που η χρήση του θα οδηγούσε σε μη σύννομη επεξεργασία προσωπικών δεδομένων, ιδίως βιομετρικών.
Παρακάτω, τι σημαίνει αυτό στην πράξη, τι δεν σημαίνει, και τι πρέπει να γνωρίζει ο πολίτης χωρίς πανικό και χωρίς υπερβολές.
Τι είναι το «Smart Policing» και γιατί έγινε θέμα
Με απλά λόγια, το «Smart Policing» περιγράφεται ως μια προσπάθεια να χρησιμοποιηθούν φορητές συσκευές (τύπου smartphone/handheld) σε αστυνομικούς ελέγχους, ώστε να γίνεται ταχύτερη ταυτοποίηση και άντληση πληροφοριών σε «ενιαίο περιβάλλον» εφαρμογών.
Στην πράξη, το σημείο τριβής δεν είναι ότι «η αστυνομία χρησιμοποιεί τεχνολογία». Το σημείο τριβής είναι ποια τεχνολογία και με ποια κατηγορία δεδομένων. Όταν μιλάμε για βιομετρικά δεδομένα (π.χ. δακτυλικά αποτυπώματα ή εικόνες προσώπου που χρησιμοποιούνται για ταυτοποίηση), τότε μιλάμε για δεδομένα υψηλού κινδύνου για τα δικαιώματα και τις ελευθερίες του ανθρώπου.
Γι’ αυτό και η ΑΠΔΠΧ, όπως αποτυπώνεται σε αναλύσεις της υπόθεσης, έκρινε ότι η χρήση τέτοιων λειτουργιών δεν πατά σε επαρκές και ειδικό νομοθετικό έρεισμα υπό το ισχύον πλαίσιο.
Τι αλλάζει για τον πολίτη σε έναν έλεγχο
Είναι σημαντικό να μη γίνει σύγχυση.
Αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι «σταματούν οι έλεγχοι»
Η αστυνομία εξακολουθεί να έχει αρμοδιότητες ελέγχου ταυτότητας και ελέγχου εγγράφων/στοιχείων, όπου αυτό προβλέπεται από το νόμο.
Αυτό σημαίνει ότι μπαίνουν όρια στη «βιομετρική ταυτοποίηση στον δρόμο»
Το μήνυμα της ΑΠΔΠΧ, όπως περιγράφεται, είναι ότι η χρήση εργαλείων που οδηγούν σε βιομετρική ταυτοποίηση στο πεδίο, χωρίς ειδική και σαφή νομοθετική βάση, είναι μη σύννομη. Η διαφορά είναι θεμελιώδης: άλλο «ελέγχω έγγραφα», άλλο «σε σαρώνω βιομετρικά».
Τι να κάνει ο πολίτης πρακτικά, με ψυχραιμία
Το πιο χρήσιμο σε τέτοια θέματα είναι ένας «κανόνας συμπεριφοράς» που προστατεύει δικαιώματα χωρίς να ανεβάζει ένταση.
1) Μείνε ήρεμος και ζήτησε διευκρίνιση με καθαρή γλώσσα
Μια φράση που βοηθά είναι:
«Μπορείτε να μου πείτε ποια ακριβώς δεδομένα συλλέγονται και για ποιο σκοπό;»
2) Ρώτησε αν γίνεται βιομετρική λήψη ή βιομετρική ταυτοποίηση
Με απλά λόγια:
«Γίνεται λήψη δακτυλικών αποτυπωμάτων ή φωτογράφιση για ταυτοποίηση;»
3) Ρώτησε αν υπάρχει ενημέρωση για την επεξεργασία δεδομένων
Η ενημέρωση του πολίτη (το “ποιος-τι-γιατί-πόσο”) είναι βασικό στοιχείο της νομιμότητας στην επεξεργασία δεδομένων. Αν δεν υπάρχει ξεκάθαρη ενημέρωση, αυτό από μόνο του είναι «καμπανάκι».
4) Κράτησε σημειώσεις με τρόπο διακριτικό
Ημερομηνία, ώρα, σημείο, υπηρεσία/όργανο (όσο μπορείς), και τι ακριβώς ζητήθηκε. Δεν είναι για αντιπαράθεση. Είναι για να έχεις ακρίβεια, αν χρειαστεί.
5) Αν θεωρείς ότι παραβιάστηκαν δικαιώματα, κινήσου θεσμικά
Το ασφαλέστερο και πιο καθαρό μονοπάτι είναι η θεσμική οδός: ενημέρωση/καταγγελία στην ΑΠΔΠΧ ή αναζήτηση νομικής συμβουλής, ανάλογα με την περίπτωση. Στόχος δεν είναι «η ένταση». Στόχος είναι η λογοδοσία.
Γιατί η είδηση αφορά όλους, όχι μόνο «τους τεχνολογικούς»
Η τεχνολογία στην αστυνόμευση είναι αναπόφευκτη. Το ερώτημα είναι αν λειτουργεί με:
-
σαφή νόμο,
-
αναγκαιότητα και αναλογικότητα,
-
διαφάνεια,
-
εγγυήσεις,
-
και πραγματικό έλεγχο.
Όταν αυτά δεν υπάρχουν, το κόστος δεν είναι «θεωρητικό». Είναι κοινωνικό: χάνεται εμπιστοσύνη, δημιουργούνται φόβοι και η καθημερινότητα φορτίζεται.
Αντίθετα, όταν υπάρχουν καθαρές εγγυήσεις, προστατεύονται και οι πολίτες και οι θεσμοί, και η αστυνόμευση γίνεται αποτελεσματική χωρίς να γίνεται «σκιά» πάνω από δικαιώματα.
Συμπέρασμα
Η είδηση για το «φρένο» στο Smart Policing, όπως αποτυπώνεται σε δημοσιευμένες αναλύσεις της Απόφασης 45/2025, δεν είναι «πόλεμος κατά της τεχνολογίας». Είναι υπενθύμιση ενός απλού κανόνα: όταν το κράτος αγγίζει βιομετρικά δεδομένα, χρειάζεται ειδική, σαφή και ισχυρή νομική βάση, και όχι γκρίζες ζώνες.
Και αυτό, τελικά, αφορά όλους μας.
