Η στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν: ποιοι άξονες πίεσης θα βρεθούν στο επίκεντρο και πού μπορεί να οδηγηθεί η κλιμάκωση

Η στρατηγική των ΗΠΑ απέναντι στο Ιράν: ποιοι άξονες πίεσης θα βρεθούν στο επίκεντρο και πού μπορεί να οδηγηθεί η κλιμάκωση

Η σοβαρή ανάλυση μιας τέτοιας κρίσης δεν γράφεται σαν κατάλογος χτυπημάτων. Δεν έχει αξία να αντιμετωπίζεται ο πόλεμος σαν τεχνικό manual στόχων. Η πραγματική ερώτηση είναι άλλη: τι ακριβώς θα επιχειρούσαν να σπάσουν οι Ηνωμένες Πολιτείες αν αποφάσιζαν να προχωρήσουν σε βαθύτερη κλιμάκωση απέναντι στην Τεχεράνη;

Το σημερινό δημόσιο fact pattern δείχνει ότι η Ουάσιγκτον συνδυάζει ήδη στρατιωτική πίεση με πολιτικό τελεσίγραφο, ενώ η Τεχεράνη απορρίπτει μια απλή προσωρινή κατάπαυση πυρός και ζητά παύση πληγμάτων, εγγυήσεις και αποζημιώσεις πριν από οποιαδήποτε μόνιμη διευθέτηση.

Αυτό σημαίνει ότι η αμερικανική στρατηγική, αν σκληρύνει περισσότερο, δεν θα έχει ως μοναδικό σκοπό την τιμωρία. Θα έχει τριπλό σκοπό: να αποδείξει ότι οι αμερικανικές απειλές δεν είναι κενές, να περιορίσει την ικανότητα του Ιράν να ασκεί περιφερειακό εκβιασμό και να δημιουργήσει συνθήκες στις οποίες το καθεστώς θα αναγκαστεί να διαπραγματευτεί από ασθενέστερη θέση. Η ίδια η Reuters κατέγραψε ότι η αμερικανική πίεση συνδέεται με δύο βασικές απαιτήσεις: εγκατάλειψη της πυρηνικής πορείας και επαναλειτουργία του Ορμούζ.

Ο πρώτος άξονας: να σπάσει η ικανότητα εκβιασμού μέσω του Ορμούζ

Αν υπάρχει ένας χώρος όπου η κρίση αποκτά αμέσως παγκόσμιο βάρος, αυτός είναι τα Στενά του Ορμούζ. Δεν είναι μόνο συμβολικό πέρασμα. Είναι κρίσιμος ενεργειακός λαιμός του παγκόσμιου συστήματος. Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας σημειώνει ότι περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου και προϊόντων την ημέρα πέρασαν από εκεί το 2025, με περιορισμένες δυνατότητες παράκαμψης. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει το Ορμούζ όχι απλώς ως ναυτικό πρόβλημα αλλά ως στρατηγικό πεδίο αποτροπής.

Για τον αναγνώστη του Newsio, αυτή η λογική έχει ήδη αναλυθεί καθαρά στο άρθρο για τα Στενά του Ορμούζ και τις διεθνείς επιπτώσεις και στο κείμενο για το χτύπημα πλοίου και τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές στο Ορμούζ. Αν η Ουάσιγκτον προχωρήσει, ο πρώτος άξονας πίεσης θα είναι να αφαιρέσει από την Τεχεράνη την αίσθηση ότι μπορεί να κρατά όμηρο τη ναυσιπλοΐα και την ενέργεια χωρίς βαρύ κόστος. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα άμεση γενικευμένη καταστροφή. Σημαίνει όμως ότι η αμερικανική σκέψη θα περιστραφεί γύρω από το πώς θα περιοριστεί η δυνατότητα ιρανικού θαλάσσιου εκβιασμού.

Ο δεύτερος άξονας: να μειωθεί η επιχειρησιακή αντοχή του καθεστώτος

Η δεύτερη διάσταση δεν αφορά μόνο πλοία, πυραύλους ή μία εντυπωσιακή νύχτα. Αφορά την ικανότητα του καθεστώτος να συνεχίσει να λειτουργεί, να συντονίζει, να μεταφέρει πίεση και να δείχνει ότι παραμένει κυρίαρχο. Η Reuters ανέφερε ήδη ότι οι αμερικανικές επιθέσεις στο Χαργκ στόχευσαν στρατιωτικούς στόχους και απέφυγαν ζωτικής σημασίας πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, κάτι που δείχνει πως, τουλάχιστον έως τώρα, η Ουάσιγκτον διατηρεί διάκριση ανάμεσα σε πίεση κατά επιχειρησιακών δυνατοτήτων και σε πλήρη επίθεση στον συνολικό οικονομικό ιστό του Ιράν.

Αυτό είναι κρίσιμο. Διότι αποκαλύπτει ότι ο πιθανός αμερικανικός σχεδιασμός δεν χρειάζεται να ξεκινήσει από το «μέγιστο». Μπορεί να κινηθεί πρώτα σε εκείνα τα επίπεδα που μειώνουν τη δυνατότητα του καθεστώτος να συντονίζει άρνηση, αντίποινα και περιφερειακή πίεση. Με άλλα λόγια, η λογική δεν θα είναι απαραιτήτως «να γονατίσει η χώρα», αλλά «να μειωθεί η δυνατότητα του καθεστώτος να λειτουργεί σαν αποτελεσματικός μηχανισμός στρατηγικού εκβιασμού». Αυτή η διάκριση είναι δημοσιογραφικά πιο ακριβής από την εύκολη κραυγή περί άμεσης ολοκληρωτικής αναμέτρησης.

Ο τρίτος άξονας: να μεταφερθεί το κόστος από την Ουάσιγκτον στην Τεχεράνη

Κάθε υπερδύναμη που απειλεί δημόσια χρειάζεται να δείξει ότι το κόστος της ανυπακοής είναι μεγαλύτερο για τον αντίπαλο από το κόστος της συνέχισης της κρίσης για την ίδια. Αυτό είναι το κεντρικό στρατηγικό πρόβλημα.

Αν η Τεχεράνη θεωρεί ότι μπορεί να αντέξει, να καθυστερεί, να κρατά κλειστό το Ορμούζ ή να απειλεί συμμάχους και κρίσιμες υποδομές, τότε η αμερικανική αποτροπή αποδυναμώνεται. Αν όμως πειστεί ότι η κάθε επόμενη ημέρα βαραίνει περισσότερο τη δική της θέση, τότε το πολιτικό ισοζύγιο αλλάζει.

Εδώ ακριβώς εντάσσεται και ο πολιτικός παράγοντας του καθεστώτος. Στο Newsio έχει ήδη εξηγηθεί, μέσα από το άρθρο για το γράμμα Πεζεσκιάν προς τους Αμερικανούς και τη διπλή γλώσσα του καθεστώτος, ότι η Τεχεράνη προσπαθεί συχνά να μιλά με δύο γλώσσες ταυτόχρονα: καθησυχασμό προς τα έξω, σκληρή δομή ισχύος προς τα μέσα. Η Ουάσιγκτον το γνωρίζει αυτό. Γι’ αυτό ο πιθανός σχεδιασμός της θα στοχεύει όχι μόνο στη στρατιωτική πίεση, αλλά και στη διάβρωση της βεβαιότητας του καθεστώτος ότι μπορεί να συνεχίσει να παίζει διπλό παιχνίδι χωρίς βαρύτερες συνέπειες.

Ο τέταρτος άξονας: κρίσιμες υποδομές, αλλά ως πεδίο πίεσης και όχι ως εύκολο θέαμα

Το πιο επικίνδυνο σημείο σε αυτή την κρίση είναι ότι ο πόλεμος απειλεί να μεταφερθεί από τις παραδοσιακές στρατιωτικές δυνατότητες στις κρίσιμες υποδομές. Αυτό δεν είναι θεωρητικό. Η Reuters κατέγραψε κλιμάκωση ιρανικής συνδεδεμένης κυβερνοδραστηριότητας κατά κρίσιμων αμερικανικών υποδομών, ενώ το ίδιο το δημόσιο πλαίσιο της κρίσης δείχνει ότι η συζήτηση έχει ήδη περάσει από τα όπλα στα συστήματα που κρατούν όρθια μια κοινωνία.

Το Newsio έχει ήδη αναδείξει αυτή τη μετάβαση στο άρθρο Από τους πυραύλους στο νερό: νέα φάση στον πόλεμο Ιράν–Ισραήλ. Αυτό έχει μεγάλη σημασία για το πώς πρέπει να διαβαστεί και η αμερικανική στρατηγική. Αν η Ουάσιγκτον θεωρήσει ότι η κρίση δεν λύνεται μόνο με κλασικά πλήγματα, τότε η σκέψη της θα στραφεί σε άξονες που περιορίζουν τη δυνατότητα της Τεχεράνης να απειλεί την καθημερινή λειτουργία περιφερειακών συστημάτων. Εκεί η λέξη-κλειδί δεν είναι «θέαμα». Είναι «παράλυση». Και αυτή είναι η πιο ανησυχητική μορφή σύγχρονης κλιμάκωσης.

Ο πέμπτος άξονας: να μη δοθεί στην Τεχεράνη εύκολο αφήγημα εθνικής συσπείρωσης

Εδώ βρίσκεται ένα από τα μεγαλύτερα όρια της αμερικανικής ισχύος. Αν η πίεση παρουσιαστεί διεθνώς και εσωτερικά στο Ιράν ως αδιαφοροποίητη επίθεση κατά της χώρας συνολικά, η Τεχεράνη μπορεί να εκμεταλλευτεί το σοκ για να αναζητήσει εθνική συσπείρωση και να μετατρέψει την απειλή σε εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης.

Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που η διαφορά ανάμεσα σε πίεση κατά του καθεστώτος και πίεση που γίνεται αντιληπτή ως τυφλή τιμωρία ολόκληρης κοινωνίας έχει τόσο μεγάλη βαρύτητα.

Για αυτό και η πιο ρεαλιστική αμερικανική στρατηγική, εφόσον κλιμακωθεί, θα προσπαθήσει να εμφανιστεί ως πίεση κατά της μηχανής ισχύος του καθεστώτος και όχι κατά του ιρανικού λαού. Το Newsio έχει ήδη χτίσει αυτό το πλαίσιο στο κείμενο για το καθεστώς της Τεχεράνης, τα δισεκατομμύρια, την καταστολή και την περιφερειακή αποσταθεροποίηση. Η ουσία είναι απλή: στρατηγικά, η Ουάσιγκτον έχει συμφέρον να αποδυναμώσει το καθεστώς χωρίς να του χαρίσει εύκολο αφήγημα επιβίωσης.

Ποιο είναι το πιθανότερο επιχειρησιακό μοτίβο

Με βάση όσα είναι δημόσια γνωστά τώρα, το πιθανότερο δεν είναι μία και μόνη απόλυτη κίνηση, αλλά μια αλληλουχία πίεσης. Πρώτα, συνέχιση ή διεύρυνση της στρατιωτικής πίεσης εκεί όπου η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι περιορίζεται η ικανότητα της Τεχεράνης να διατηρεί τη σημερινή στάση.

Δεύτερον, έντονη πολιτική πίεση για το Ορμούζ. Τρίτον, διατήρηση ανοικτής της διπλωματικής πόρτας ώστε κάθε ενδεχόμενη υποχώρηση της Τεχεράνης να παρουσιαστεί ως αποτέλεσμα αμερικανικής ισχύος και όχι αμερικανικής υπαναχώρησης. Η παρέμβαση του Πακιστάν για παράταση δύο εβδομάδων δείχνει ότι το διπλωματικό σκέλος παραμένει ενεργό ακόμη και μέσα στην κλιμάκωση.

Αυτό σημαίνει ότι ο αναγνώστης πρέπει να αποφεύγει και τις δύο υπεραπλουστεύσεις: ούτε «τίποτα δεν θα γίνει», ούτε «απόψε τελειώνουν όλα». Το πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι ότι η Ουάσιγκτον, αν θελήσει να ανεβάσει κι άλλο την πίεση, θα το κάνει με τρόπο που να σπάει σταδιακά άξονες ισχύος της Τεχεράνης και να αφήνει στην άλλη πλευρά όλο και χειρότερο δίλημμα. Αυτό είναι πιο επικίνδυνο από μια μόνο εικόνα μεγάλης έκρηξης, ακριβώς επειδή μπορεί να οδηγήσει σε πιο μακρά και πιο δομική σύγκρουση.

Τι πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης

Το κεντρικό συμπέρασμα δεν είναι ότι υπάρχει κάποιος «μυστικός κατάλογος» που αρκεί να διαβαστεί για να εξηγηθεί η αμερικανική στρατηγική. Το κεντρικό συμπέρασμα είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, αν κλιμακώσουν περαιτέρω, θα επιδιώξουν να χτυπήσουν όχι τυχαία αλλά λειτουργικά: εκεί όπου θεωρούν ότι μειώνεται η ικανότητα της Τεχεράνης να εκβιάζει μέσω του Ορμούζ, να αντέχει επιχειρησιακά, να απειλεί κρίσιμα συστήματα και να παρουσιάζει την αδιαλλαξία της ως πολιτικά βιώσιμη. Αυτή είναι η λογική που εξηγεί πολύ περισσότερα από οποιαδήποτε επιφανειακή συζήτηση περί «μεγάλων στόχων».

Αν η νύχτα γίνει πράγματι μεγάλη, δεν θα είναι μόνο επειδή θα πέσουν περισσότερα πυρά. Θα είναι επειδή μπορεί να περάσουμε σε μια νέα φάση όπου η κρίση θα αφορά ταυτόχρονα αποτροπή, ναυσιπλοΐα, ενέργεια, κυβερνοχώρο, πολιτική επιβίωση και την ίδια την ικανότητα των κρατών να κρατούν όρθια τα συστήματά τους. Εκεί βρίσκεται ο πραγματικός πυρήνας της αμερικανικής στρατηγικής πίεσης και εκεί βρίσκεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος για την περιοχή και τον κόσμο. Για το ενεργειακό υπόβαθρο αυτής της εικόνας, η ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας για τα Στενά του Ορμούζ παραμένει από τις πιο καθαρές εξωτερικές αναφορές.