Πίνακας περιεχομένου
Το καθεστώς της Τεχεράνης μιλά για 6 δισ. δολάρια και «νίκη» — αλλά η Ουάσιγκτον διαψεύδει και οι συνομιλίες μόλις άρχισαν
Η μεγάλη εικόνα: όχι ειρήνη, αλλά σύγκρουση γύρω από το ίδιο το αφήγημα
Αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή δεν είναι μόνο μια δύσκολη διαπραγμάτευση. Είναι και μια μάχη για το ποιος θα ορίσει πρώτος την πραγματικότητα. Η ιρανική πλευρά και τα φιλοκαθεστωτικά μέσα προβάλλουν προς τα μέσα και προς τα έξω το μήνυμα ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν πίσω, ότι παγωμένα ιρανικά κεφάλαια αποδεσμεύονται και ότι το καθεστώς πέτυχε μια ακόμα πολιτική νίκη.
Η αμερικανική πλευρά, όμως, δίνει μια πολύ διαφορετική εικόνα: διαψεύδει ότι υπάρχει συμφωνία για τα χρήματα και μπαίνει στις συνομιλίες μιλώντας όχι σαν δύναμη που παραδίδεται, αλλά σαν δύναμη που κρατά ακόμα την πίεση στα χέρια της.
Αυτό είναι και το πρώτο πράγμα που πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης. Δεν βρισκόμαστε σε μια ήρεμη φάση αποκλιμάκωσης, όπου όλα έχουν μπει σε γραμμή συνεννόησης. Βρισκόμαστε σε μια φάση όπου η ίδια η έννοια της «προόδου» αμφισβητείται από την πρώτη κιόλας μέρα των συνομιλιών.
Η Τεχεράνη προσπαθεί να παρουσιάσει ως σχεδόν τελειωμένο αυτό που η Ουάσιγκτον αρνείται ότι έχει καν συμφωνηθεί. Και αυτό από μόνο του λέει πάρα πολλά για τη φύση του παρόντος γύρου.
Τι ακριβώς ισχυρίζεται η Τεχεράνη για τα 6 δισ. δολάρια
Το Reuters μετέδωσε ότι ανώτερος Ιρανός αξιωματούχος υποστήριξε πως οι Ηνωμένες Πολιτείες συμφώνησαν να αποδεσμεύσουν ιρανικά κεφάλαια παγωμένα στο Κατάρ και σε άλλες ξένες τράπεζες.
Δεύτερη ιρανική πηγή προσδιόρισε το ποσό στα 6 δισ. δολάρια, δηλαδή στα γνωστά κεφάλαια από πωλήσεις ιρανικού πετρελαίου προς τη Νότια Κορέα, τα οποία είχαν μεταφερθεί στο Κατάρ σε προηγούμενη φάση, αλλά η πρόσβασή τους είχε παγώσει εκ νέου υπό αυστηρούς περιορισμούς.
Από την πλευρά της Τεχεράνης, αυτό το αφήγημα δεν είναι καθόλου τυχαίο. Αν το καθεστώς μπορέσει να πείσει το εσωτερικό του κοινό ότι οι ΗΠΑ αναγκάζονται να ξεπαγώσουν δισεκατομμύρια δολάρια και ότι οι συνομιλίες άρχισαν υπό ιρανικούς όρους, τότε αποκτά ένα πανίσχυρο υλικό πολιτικής κατανάλωσης.
Δεν χρειάζεται καν να έχει ολοκληρωθεί η διαπραγμάτευση. Αρκεί να καλλιεργηθεί η εντύπωση ότι η Τεχεράνη απέσπασε παραχωρήσεις πριν καν στεγνώσει το μελάνι της πρώτης συνάντησης.
Τι λέει η Ουάσιγκτον: ανοιχτή διάψευση
Το ίδιο ρεπορτάζ του Reuters καταγράφει ότι Αμερικανός αξιωματούχος διέψευσε καθαρά πως υπάρχει τέτοια συμφωνία για αποδέσμευση των κεφαλαίων. Δηλαδή, δεν έχουμε δύο πλευρές που περιγράφουν διαφορετικά την ίδια τελική συμφωνία. Έχουμε μία πλευρά που προβάλλει μια μεγάλη παραχώρηση ως δεδομένη και την άλλη που λέει ανοιχτά ότι αυτό δεν ισχύει.
Αυτό είναι πολύ κρίσιμο. Γιατί αν από το πρώτο κιόλας βήμα των συνομιλιών η μία πλευρά επιχειρεί να μετατρέψει σε πολιτικό τρόπαιο κάτι που η άλλη αρνείται, τότε μιλάμε ήδη για διαπραγμάτευση μέσα σε περιβάλλον βαθιάς δυσπιστίας.
Και όταν αυτή η δυσπιστία συνδυάζεται με Χορμούζ, παγωμένα assets, περιφερειακές συγκρούσεις και πίεση στο εσωτερικό του Ιράν, η απόσταση από μια σταθερή συμφωνία παραμένει πολύ μεγάλη.
Οι συνομιλίες άρχισαν — αλλά όχι σε κλίμα ηρεμίας
Η πιο σωστή διατύπωση δεν είναι ότι «οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν αρχίσει ακόμη». Έχουν αρχίσει. Reuters, AP και Guardian καταγράφουν ότι ανώτεροι Αμερικανοί και Ιρανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν στο Ισλαμαμπάντ, σε έναν γύρο συνομιλιών που ήδη θεωρείται ιστορικός λόγω του επιπέδου και της βαρύτητας των θεμάτων. Όμως το ότι άρχισαν δεν σημαίνει ότι προχώρησαν ομαλά. Ούτε σημαίνει ότι μπήκαν σε τροχιά οριστικής διευθέτησης.
Αντιθέτως, το κλίμα που περιγράφεται είναι συγκρουσιακό, πυκνό και φορτωμένο με όρους. Το Ιράν συνδέει τη συμμετοχή του με θέματα όπως τα παγωμένα κεφάλαια, το Λίβανο και η ευρύτερη μεταπολεμική διευθέτηση. Οι ΗΠΑ μπαίνουν στις συνομιλίες με κεντρικό ζήτημα το άνοιγμα του Χορμούζ, την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και τη συμμόρφωση της ιρανικής πλευράς. Αυτό δεν είναι κλίμα ειρήνης. Είναι κλίμα αναμέτρησης με διπλωματικά μέσα.
Το καθεστώς προσπαθεί να πουλήσει «νίκη» πριν υπάρξει αποτέλεσμα
Εδώ βρίσκεται ο πραγματικός πυρήνας της υπόθεσης. Το καθεστώς της Τεχεράνης δεν περιμένει να κλείσει κάτι για να το παρουσιάσει ως επιτυχία. Προσπαθεί να κατασκευάσει από τώρα το αφήγημα της νίκης.
Αυτό φαίνεται τόσο από το claim περί 6 δισ. δολαρίων όσο και από τη γενικότερη ρητορική ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έρχονται τώρα στις συζητήσεις υπό πίεση, με την ιρανική πλευρά να εμφανίζεται ως δύναμη που άντεξε, επέβαλε κόστος και απέσπασε ανταλλάγματα.
Όμως η πραγματικότητα παραμένει πολύ πιο σκληρή από την προπαγάνδα. Η αμερικανική πλευρά όχι μόνο δεν αποδέχεται δημόσια τη φερόμενη παραχώρηση, αλλά ο Τραμπ δηλώνει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν ήδη αρχίσει να «καθαρίζουν» το Στενό του Ορμούζ και συνεχίζει να μιλά με όρους ισχύος και επιβολής, όχι με όρους παραίτησης ή υποχώρησης.
Αυτό ακριβώς πρέπει να ειπωθεί καθαρά στον κόσμο: το καθεστώς της Τεχεράνης προσπαθεί να παρουσιάσει ως πολιτική νίκη κάτι που ακόμη δεν έχει επιβεβαιωθεί από την άλλη πλευρά και που βρίσκεται μέσα σε διαπραγμάτευση υψηλού ρίσκου, όχι σε κλειδωμένη συμφωνία.
Γιατί το θέμα των 6 δισ. είναι τόσο βαρύ πολιτικά
Τα 6 δισ. δολάρια δεν είναι απλώς ένας οικονομικός τίτλος. Είναι βαθιά πολιτικό σύμβολο. Αν η Τεχεράνη πείσει ότι κατάφερε να αποσπάσει αυτά τα χρήματα ως αποτέλεσμα πίεσης ή «αντίστασης», τότε θα το χρησιμοποιήσει ως επιχείρημα στο εσωτερικό της χώρας ότι η στρατηγική της δικαιώνεται. Και αυτό, για ένα καθεστώς που έχει ανάγκη από αφήγημα αντοχής, είναι τεράστιο.
Ταυτόχρονα, για την αμερικανική πλευρά, η δημόσια εικόνα ότι «δίνει» χρήματα χωρίς σκληρούς όρους ή πριν κλείσει σοβαρή συμφωνία είναι εξαιρετικά τοξική πολιτικά. Γι’ αυτό και η διάψευση της Ουάσιγκτον ήρθε τόσο γρήγορα. Εδώ δεν διακυβεύεται μόνο ένα ποσό. Διακυβεύεται ποιος εμφανίζεται να έχει το πάνω χέρι πριν καν τελειώσει η διαπραγμάτευση.
Το Χορμούζ παραμένει το πραγματικό τεστ
Αν θέλει κανείς να δει πού θα κριθεί η αλήθεια περισσότερο από τα συνθήματα, πρέπει να κοιτάξει το Στενό του Ορμούζ. Οι συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ γίνονται με το Χορμούζ στο κέντρο. Reuters, AP και Guardian το παρουσιάζουν ως βασικό πεδίο σύγκρουσης και διαπραγμάτευσης, ενώ ο Τραμπ ισχυρίζεται πως αμερικανικές δυνάμεις εργάζονται ήδη για την επαναλειτουργία του.
Όσο το Χορμούζ παραμένει υπό απειλή, με ναρκοθέτηση, περιορισμούς ή εργαλειοποίηση από την ιρανική πλευρά, η «ειρήνη» δεν είναι αληθινή κανονικότητα. Είναι εύθραυστη ανάπαυλα. Γι’ αυτό και το άρθρο συνδέεται οργανικά με προηγούμενες ελληνικές αναλύσεις του Newsio, όπως το «Στενό του Ορμούζ: “Κλείσιμο” και διεθνείς επιπτώσεις», το «Ορμούζ: πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και χτύπημα πλοίου» και το «Καύσιμα: γιατί ανεβαίνουν απότομα οι διεθνείς τιμές λόγω συγκρούσεων».
Και το πιο δυνατό external authority link για αυτή τη διάσταση παραμένει η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) για τη Μέση Ανατολή και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, ακριβώς επειδή εξηγεί γιατί κάθε αστάθεια στο Χορμούζ χτυπά κατευθείαν ενέργεια, ναυτιλία και παγκόσμια οικονομία.
Η αμερικανική πλευρά βλέπει ανοιχτά κίνδυνο τακτικισμών
Η ανησυχία ότι η Τεχεράνη θα προσπαθήσει να παίξει με το κοινό και με τη διαπραγμάτευση δεν είναι μόνο εντύπωση. Ο Guardian μετέδωσε ότι ο JD Vance προειδοποίησε δημοσίως το Ιράν να μην επιχειρήσει να «παίξει» τις Ηνωμένες Πολιτείες στις συνομιλίες.
Αυτή η διατύπωση έχει τεράστιο βάρος, γιατί δείχνει ότι και η Ουάσιγκτον διαβάζει το σκηνικό όχι ως καθαρή κίνηση ειρήνης, αλλά ως διαδικασία όπου η ιρανική πλευρά μπορεί να επιχειρήσει πολιτικό και επικοινωνιακό τακτικισμό.
Άρα η εικόνα είναι πιο καθαρή απ’ όσο προσπαθούν να την κάνουν θολή:
η Τεχεράνη μιλά για νίκη,
η Ουάσιγκτον μιλά για πίεση και συμμόρφωση,
και οι συνομιλίες κινούνται πάνω σε ναρκοθετημένο έδαφος, κυριολεκτικά και μεταφορικά.
Τι πρέπει να κρατήσει ο αναγνώστης
Η πιο καθαρή γραμμή για τον κόσμο είναι αυτή:
Τα μέσα του καθεστώτος μιλούν για 6 δισ. δολάρια και “νίκη”, αλλά η Ουάσιγκτον διαψεύδει ότι υπάρχει τέτοια συμφωνία. Οι συνομιλίες έχουν αρχίσει, όμως όχι σε κλίμα ειρήνης — σε κλίμα βαθιάς δυσπιστίας, με την Τεχεράνη να προσπαθεί να πουλήσει αφήγημα θριάμβου πριν υπάρξει πραγματικό αποτέλεσμα.
Και αυτό οδηγεί στο ουσιαστικό συμπέρασμα:
Το καθεστώς προσπαθεί να παίξει με το κοινό και να μετατρέψει την ίδια την αβεβαιότητα των συνομιλιών σε επικοινωνιακή νίκη. Όμως η αλήθεια είναι ότι τίποτα δεν έχει κλειδώσει ακόμη — και όσο οι διαψεύσεις, το Χορμούζ και η στρατιωτική πίεση παραμένουν στο τραπέζι, η “νίκη” της Τεχεράνης είναι περισσότερο αφήγημα παρά πραγματικότητα.
