Πίνακας περιεχομένου
Ο Τραμπ αγοράζει χρόνο από θέση ισχύος: τι διακυβεύεται στις επόμενες οκτώ ημέρες και τι μπορεί να πάει στραβά
Αν κάποιος θέλει να διαβάσει την πραγματικότητα χωρίς συνθήματα, το πρώτο πράγμα που πρέπει να ξεκαθαρίσει είναι αυτό: η δίβδομη παύση ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν δεν μοιάζει με ειρήνη. Μοιάζει με στρατηγικό χρόνο που αγόρασε η Ουάσιγκτον από θέση ισχύος.
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε την εξέλιξη ως αμερικανική επιτυχία, ενώ η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία ξεκαθάρισε ότι οι δυνάμεις των ΗΠΑ θα παραμείνουν στην περιοχή και ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να ξαναρχίσουν αν η Τεχεράνη δεν συμμορφωθεί με τους όρους της συμφωνίας. Αυτό δεν είναι εικόνα χαλάρωσης. Είναι εικόνα ελεγχόμενης παύσης με ανοιχτή απειλή επανόδου στην πίεση.
Το δεύτερο που πρέπει να ειπωθεί καθαρά είναι ότι η κρίση δεν είναι μόνο διμερής. Δεν συγκρούονται απλώς δύο κράτη στο επίπεδο ενός στιγμιαίου παζαριού. Συγκρούονται συστήματα ισχύος, περιφερειακές γραμμές επιρροής, ενεργειακές αρτηρίες και διαφορετικές αντιλήψεις για το πώς επιβάλλεται η τάξη σε μια περιοχή που έχει γίνει κρίσιμο τεστ για το διεθνές κύρος, την αποτροπή και τη σταθερότητα των αγορών.
Το ίδιο το Reuters περιγράφει την παρούσα φάση ως εύθραυστη, με ανοιχτές διαφωνίες για το Ορμούζ, τον πυρηνικό φάκελο και το τι ακριβώς θεωρείται «πραγματική συμφωνία».
Τι έχει συμβεί μέχρι τώρα, χωρίς καλλωπισμούς
Η αμερικανική πλευρά λέει ότι πέτυχε σημαντικούς στρατιωτικούς στόχους και μιλά με τον αέρα του νικητή. Η ιρανική πλευρά δεν δείχνει εμπιστοσύνη, δεν αποδέχεται απλή ταπείνωση και προσπαθεί να κρατήσει τουλάχιστον έναν κρίσιμο μοχλό ισχύος: το Στενό του Ορμούζ. Ταυτόχρονα, οι συνομιλίες προχωρούν μέσα σε βαθιά αμοιβαία καχυποψία, ενώ η Ουάσιγκτον ζητά ασφαλές άνοιγμα του περάσματος χωρίς περιορισμούς και tolls. Η κρίση, λοιπόν, δεν έκλεισε. Απλώς μετακινήθηκε από τη γλώσσα της άμεσης κλιμάκωσης στη γλώσσα της ελεγχόμενης πίεσης.
Αυτό εξηγεί και γιατί η πιο σωστή φράση δεν είναι «βρέθηκε λύση». Η πιο σωστή φράση είναι «βρέθηκε προσωρινή παύση». Το Reuters αναφέρει ότι ο Τραμπ θέλει οι αμερικανικές δυνάμεις να μείνουν στην περιοχή ώσπου να υπάρξει «πραγματική» συμμόρφωση της Τεχεράνης. Αν η άλλη πλευρά δεν κινηθεί όπως ζητά η Ουάσιγκτον, η αμερικανική ηγεσία απειλεί ανοιχτά με επιστροφή στη βία. Άρα το pause δεν είναι κλείσιμο του φακέλου. Είναι χρόνος υπό όρους.
Γιατί το Ορμούζ είναι το πραγματικό θερμόμετρο
Το κεντρικό πεδίο αυτής της κρίσης δεν είναι μια αίθουσα διαπραγματεύσεων. Είναι το Στενό του Ορμούζ. Εκεί φαίνεται αν η παύση είναι ζωντανή ή αν είναι μόνο πολιτικός τίτλος. Η Ουάσιγκτον πιέζει για άμεσο άνοιγμα χωρίς περιορισμούς, ενώ η Τεχεράνη επιχείρησε να μετατρέψει το πέρασμα σε εργαλείο πολιτικής και οικονομικής ισχύος, ακόμη και με ιδέες για tolls ή ελεγχόμενη διέλευση. Η Reuters σημειώνει ότι περίπου το 20% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου αργού και LNG περνά από το Ορμούζ, κάτι που δίνει στο στενό δυσανάλογο βάρος για αγορές, ναυτιλία και ενεργειακή ασφάλεια.
Όπως επισημαίνει και η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA) για τη Μέση Ανατολή και τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, το Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα περιφερειακό πέρασμα, αλλά κρίσιμο σημείο πίεσης για την ενεργειακή ασφάλεια και τη σταθερότητα της παγκόσμιας οικονομίας.
Για τον αναγνώστη του Newsio, αυτό το μοτίβο δεν είναι ξαφνικό. Έχει ήδη αποτυπωθεί στο προηγούμενο κείμενο για το τι σημαίνει πραγματικά ένα claim περί “κλεισίματος” στο Ορμούζ και στην ανάλυση για τα πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές και το χτύπημα πλοίου στο στενό. Το κρίσιμο τώρα είναι ότι το Ορμούζ παραμένει ασταθές ακόμη και μέσα στην παύση. Αυτό σημαίνει ότι η καρδιά της κρίσης εξακολουθεί να χτυπά.
Τι διακυβεύεται στις επόμενες οκτώ ημέρες
Το πρώτο μεγάλο διακύβευμα είναι αν οι επόμενες οκτώ ημέρες θα λειτουργήσουν ως γέφυρα προς πιο σταθερή αποκλιμάκωση ή ως διάδρομος προς νέο γύρο σύγκρουσης. Δεν έχουμε ενδείξεις ώριμης ειρήνης. Έχουμε ενδείξεις εύθραυστης παύσης με αντιφατικές ερμηνείες. Η αμερικανική πλευρά λέει ότι θέλει συμμόρφωση. Η ιρανική πλευρά επιμένει σε δικαιώματα και όρους.
Το Ισραήλ συνεχίζει επιχειρήσεις στον Λίβανο, κάτι που κάνει την Τεχεράνη να μιλά για υπονόμευση της παύσης. Αυτό το μείγμα αρκεί από μόνο του για να ξανατινάξει την ισορροπία στον αέρα.
Το δεύτερο διακύβευμα είναι η μετατροπή της στρατιωτικής υπεροχής σε πολιτικό αποτέλεσμα. Αυτό είναι ίσως ο κεντρικός στόχος του Τραμπ. Δεν φαίνεται να ενδιαφέρεται να παρουσιάσει έναν ισότιμο ιστορικό συμβιβασμό. Φαίνεται να θέλει να δείξει ότι η αμερικανική πίεση απέδωσε και ότι ο χρόνος τώρα δουλεύει υπέρ της Ουάσιγκτον, όχι υπέρ της Τεχεράνης.
Η θέση αυτή ενισχύεται από τη δημόσια αμερικανική γραμμή για παραμονή δυνάμεων στην περιοχή, συνέχιση της αποτροπής και δυνατότητα επιστροφής σε χτύπημα αν η άλλη πλευρά δεν συμμορφωθεί.
Το τρίτο διακύβευμα είναι η παγκόσμια οικονομία. Οι αγορές αντέδρασαν με ανακούφιση στην ανακοίνωση της παύσης, αλλά αυτή η ανακούφιση δεν είναι το ίδιο με σταθερότητα. Το Reuters και άλλες πηγές περιγράφουν ακόμη σημαντική αβεβαιότητα γύρω από τη ναυσιπλοΐα, ενώ το πετρέλαιο και οι ενεργειακές μετοχές κινούνται πάνω στο νήμα της γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες οκτώ ημέρες δεν θα κρίνουν μόνο τη διπλωματία· θα κρίνουν και το αν το σοκ θα ξαναγυρίσει σε καύσιμα, ναύλα, ασφάλιστρα και πληθωρισμό. Για αυτό αξίζει να διαβαστεί παράλληλα και το Newsio explainer για το πώς οι πόλεμοι μετακινούν τις τιμές καυσίμων και τι πρέπει πραγματικά να κοιτά ο κόσμος.
Τι μπορεί να πάει στραβά
Το πρώτο σενάριο αποσταθεροποίησης είναι η σύγκρουση ερμηνειών. Αν Ουάσιγκτον και Τεχεράνη εννοούν διαφορετικά πράγματα όταν λένε «συμφωνία», τότε η ίδια η παύση κουβαλά ήδη μέσα της τον μηχανισμό ρήξης. Η αμερικανική επιμονή για πλήρη συμμόρφωση και η ιρανική επιμονή σε δικαιώματα και ελέγχους είναι το πιο κλασικό καύσιμο για νέα έκρηξη μέσα σε λίγες ημέρες.
Το δεύτερο σενάριο είναι ένα επεισόδιο στο Ορμούζ. Δεν χρειάζεται καθολικό κλείσιμο του στενού για να ξαναρχίσει ο πανικός. Αρκεί μια προσβολή πλοίου, μια ναρκοθέτηση, μια επιλεκτική παρεμπόδιση ή μια νέα απαίτηση ελέγχου που θα τινάξει στον αέρα την εύθραυστη εμπιστοσύνη των ναυτιλιακών. Όσο το Ιράν κρατά το στενό ως πρακτικό εργαλείο πίεσης, αυτός ο κίνδυνος δεν έχει φύγει.
Το τρίτο σενάριο είναι ο Λίβανος. Οι επιδρομές του Ισραήλ και η διαφωνία για το αν ο Λίβανος περιλαμβάνεται ή όχι στο πνεύμα της παύσης μπορούν να καταστρέψουν το ήδη ασταθές περιβάλλον συνομιλιών. Αν το Ιράν θεωρήσει ότι η άλλη πλευρά χρησιμοποιεί το pause για να πιέζει αλλού, τότε θα έχει επιπλέον κίνητρο να σκληρύνει τη στάση του αντί να χαλαρώσει.
Το τέταρτο σενάριο είναι η παραπληροφόρηση. Όταν οι επίσημες γραμμές είναι θολές, τα κενά καλύπτονται από προπαγάνδα, υπερβολή και ψηφιακή χειραγώγηση. Το AP έχει ήδη αναφέρει ότι φιλοϊρανικές ομάδες έχουν χρησιμοποιήσει ακόμη και AI περιεχόμενο για να ενισχύσουν online την εικόνα ισχύος και «νίκης». Σε τέτοιες συνθήκες, η πληροφορία γίνεται και η ίδια πεδίο μάχης.
Το εσωτερικό αφήγημα του καθεστώτος και το πρόβλημα της αλήθειας
Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία αυτής της ιστορίας είναι ότι η πληροφορία μέσα στο Ιράν δεν κυκλοφορεί ελεύθερα. Μεγάλες δυτικές πηγές έχουν αναφέρει παρατεταμένα blackouts και βαριά φίλτρα στο διαδίκτυο.
Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα που φτάνει στον μέσο πολίτη διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από το καθεστώς και τον μηχανισμό προπαγάνδας του. Όταν, λοιπόν, εμφανίζονται εικόνες εορτασμών ή θριαμβολογίας, δεν πρέπει να διαβάζονται αυτόματα ως καθρέφτης της συνολικής κοινωνίας. Πρέπει να διαβάζονται και ως αποτέλεσμα του τρόπου με τον οποίο επιτρέπεται να ρέει η πληροφορία.
Εδώ χρειάζεται και μια ηθική πειθαρχία: άλλο ο ιρανικός λαός και άλλο το καθεστώς. Το καθεστώς προσπαθεί να πουλήσει αντοχή, να διασώσει τη νομιμοποίησή του και να κρατήσει τις εσωτερικές ισορροπίες. Ο λαός, όμως, δεν είναι το καθεστώς. Αυτός ο διαχωρισμός είναι κρίσιμος, και το Newsio τον έχει ήδη εξηγήσει και σε προηγούμενα άρθρα όπως το «Χαμενεΐ, σκιώδες κράτος και δυναστεία φόβου». Η αλήθεια, αν θέλει να είναι χρήσιμη, πρέπει να μιλά για ανθρώπους χωρίς να χαρίζει γλώσσα νομιμοποίησης στο σύστημα που τους κρατά.
Η αμερικανική υπεροχή δεν σημαίνει αυτόματα τελικό κλείσιμο
Είναι απολύτως σωστό να ειπωθεί ότι η Ουάσιγκτον κινείται από θέση σαφούς ισχύος. Δεν είναι σωστό να ειπωθεί ότι όλα τελείωσαν. Η στρατιωτική υπεροχή δεν παράγει αυτόματα μόνιμη πολιτική λύση. Μπορεί να επιβάλει pause. Μπορεί να δημιουργήσει καλύτερους όρους. Μπορεί να σπρώξει τον αντίπαλο σε πιο αδύναμη θέση. Αλλά αν η άλλη πλευρά κρατά ακόμη μοχλούς όπως το Ορμούζ και αν το περιφερειακό περιβάλλον παραμένει ενεργό, τότε η κρίση δεν σβήνει· αλλάζει φάση.
Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενες οκτώ ημέρες είναι πιο επικίνδυνες απ’ όσο φαίνονται. Όχι γιατί το χειρότερο είναι βέβαιο. Αλλά γιατί πολλές πλευρές μπορεί να πιστεύουν ότι έχουν κίνητρο να χρησιμοποιήσουν το διάστημα αυτό για δική τους βελτίωση θέσης: η Ουάσιγκτον για αποτροπή και πίεση, η Τεχεράνη για επιβίωση και αφήγημα, το Ισραήλ για συνέχιση των δικών του μετώπων, και τρίτοι παίκτες για γεωπολιτική εκμετάλλευση.
Το καθαρό συμπέρασμα
Το Newsio δεν χτίστηκε για να πουλά πανικό. Χτίστηκε για να εξηγεί τον κόσμο όπως είναι. Και αυτή τη στιγμή ο κόσμος είναι αυτός:
Δεν έχουμε ειρήνη.
Δεν έχουμε σταθερότητα.
Δεν έχουμε τελικό deal.
Έχουμε μια προσωρινή παύση που βολεύει στρατηγικά περισσότερο τον ισχυρότερο παίκτη του πεδίου. Έχουμε ένα Ιράν τραυματισμένο αλλά όχι άδειο από εργαλεία. Έχουμε ένα Ορμούζ που παραμένει το κέντρο βάρους της παγκόσμιας αγωνίας. Και έχουμε οκτώ ημέρες στις οποίες θα φανεί αν η Ουάσιγκτον μπορεί να μετατρέψει την υπεροχή της σε πιο σταθερό πολιτικό αποτέλεσμα ή αν ο πόλεμος θα αναβαθμιστεί ξανά, με νέο κόστος για την περιοχή και όλο τον κόσμο.
