Πίνακας περιεχομένου
Όταν πρώην διευθυντής της CIA ζητά την 25η Τροπολογία για τον Τραμπ: τι ακριβώς ειπώθηκε, τι προβλέπει το Σύνταγμα και γιατί η παρέμβαση είναι τόσο βαριά
Η δήλωση του πρώην διευθυντή της CIA Τζον Μπρέναν ότι η 25η Τροπολογία «γράφτηκε με ανθρώπους σαν τον Ντόναλντ Τραμπ στο μυαλό» δεν είναι μια ακόμη συνηθισμένη κομματική υπερβολή.
Είναι μια παρέμβαση με βαρύ θεσμικό φορτίο, γιατί δεν προέρχεται από τυχαίο σχολιαστή ή τηλεοπτικό πάνελ, αλλά από πρόσωπο που βρέθηκε στην κορυφή του αμερικανικού μηχανισμού εθνικής ασφάλειας και μίλησε δημόσια για ζήτημα καταλληλότητας ενός εν ενεργεία προέδρου να παραμείνει αρχηγός των ενόπλων δυνάμεων και κάτοχος της πυρηνικής εξουσίας.
Η παρέμβαση ήρθε μετά τις δηλώσεις του Τραμπ για το Ιράν, ανάμεσά τους και η φράση ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα σβήσει απόψε», φράση που καταγράφηκε από το Reuters και προκάλεσε αμέσως διεθνείς και εσωτερικές αντιδράσεις.
Το κρίσιμο εδώ είναι να μπει από την αρχή η σωστή ορολογία. Αυτό που έθεσε ο Μπρέναν δεν είναι ζήτημα impeachment με τη στενή αμερικανική έννοια της παραπομπής για συγκεκριμένα αδικήματα. Είναι ζήτημα 25ης Τροπολογίας, δηλαδή ζήτημα ενδεχόμενης ανικανότητας προέδρου να ασκεί τα καθήκοντά του.
Η διαφορά είναι θεμελιώδης. Η παραπομπή αφορά πολιτικο-νομική διαδικασία από τη Βουλή και τη Γερουσία. Η 25η Τροπολογία αφορά μηχανισμό μεταβίβασης ή αφαίρεσης εξουσίας όταν ο πρόεδρος θεωρείται ανίκανος να ασκήσει το αξίωμά του. Αυτό από μόνο του δείχνει πόσο σοβαρή είναι η γλώσσα που χρησιμοποιείται τώρα γύρω από τον Τραμπ.
Η ουσία, λοιπόν, δεν είναι απλώς ότι ένας πρώην αξιωματούχος επιτέθηκε στον Τραμπ. Η ουσία είναι ότι άνοιξε ξανά το πιο βαρύ θεσμικό ερώτημα της αμερικανικής δημοκρατίας: πότε η ακραία ρητορική, η φαινομενική απώλεια κρίσης ή η επικίνδυνη άσκηση εξουσίας παύουν να είναι μόνο πολιτικό πρόβλημα και γίνονται συνταγματικό πρόβλημα.
Τι είπε ακριβώς ο Μπρέναν και γιατί η φράση του έχει τόσο μεγάλο βάρος
Σύμφωνα με την κάλυψη του Guardian, ο Μπρέναν υποστήριξε ότι η 25η Τροπολογία «was written with Donald Trumps in mind», συνδέοντας ευθέως τη φρασεολογία του Τραμπ για «εξάλειψη ολόκληρου πολιτισμού» με ζήτημα καταλληλότητας για τη θέση του προέδρου. Η λογική του δεν ήταν απλώς ότι ο Τραμπ μίλησε άσχημα ή απερίσκεπτα.
Ήταν ότι τέτοια ρητορική, όταν προέρχεται από πρόσωπο που έχει τον έλεγχο των αμερικανικών στρατιωτικών δυνατοτήτων και της πυρηνικής αποτροπής, δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται σαν μια ακόμη υπερβολή καμπάνιας ή σαν ακόμα ένα επιθετικό post.
Αυτό είναι και το πιο φορτισμένο σημείο της υπόθεσης. Στις ΗΠΑ, η συζήτηση για την 25η Τροπολογία δεν ανοίγει εύκολα, γιατί προϋποθέτει κάτι σχεδόν πυρηνικό σε πολιτικούς όρους: ότι το πρόβλημα δεν είναι πια απλώς η πολιτική γραμμή ενός προέδρου, αλλά η ίδια η ικανότητά του να παραμένει στη θέση.
Όταν ένας πρώην διευθυντής της CIA μπαίνει σε αυτή τη γλώσσα, δεν παράγει απλώς είδηση. Ρίχνει στο τραπέζι μια θεσμική κατηγορία από τις πιο ακραίες που μπορεί να ειπωθούν κατά εν ενεργεία Αμερικανού προέδρου.
Σε αυτό το σημείο ταιριάζει οργανικά και το εσωτερικό Newsio κείμενο Τραμπ, Νετανιάχου, Ευρώπη και Ιράν: γιατί η Δύση σπάει πάνω στον πόλεμο, την αλλαγή καθεστώτος και το μέλλον της Μέσης Ανατολής, γιατί εκεί φαίνεται ήδη ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η εξωτερική πολιτική του Τραμπ, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το προσωπικό του ύφος ισχύος μετατρέπεται σε παράγοντα ρήγματος μέσα στη Δύση.
Τι είναι πραγματικά η 25η Τροπολογία
Η 25η Τροπολογία του αμερικανικού Συντάγματος ρυθμίζει τη διαδοχή και την αδυναμία του προέδρου. Το πιο κρίσιμο τμήμα εδώ είναι το Section 4, που προβλέπει ότι ο αντιπρόεδρος μαζί με πλειοψηφία των βασικών υπουργών ή άλλο σώμα που θα έχει ορίσει το Κογκρέσο μπορούν να δηλώσουν ότι ο πρόεδρος είναι ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Τότε ο αντιπρόεδρος γίνεται ασκών καθήκοντα προέδρου. Αν ο πρόεδρος αμφισβητήσει αυτή την απόφαση, η τελική κρίση μπορεί να φτάσει στο Κογκρέσο. Αυτά τα στοιχεία προκύπτουν από το Constitution Annotated του Κογκρέσου, δηλαδή από επίσημη συνταγματική πηγή.
Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη ακρίβεια. Η 25η Τροπολογία δεν σχεδιάστηκε για να λειτουργεί ως εργαλείο ιδεολογικής διαφωνίας ούτε ως συντόμευση όταν η αντιπολίτευση δεν αντέχει έναν πρόεδρο. Σχεδιάστηκε για περιπτώσεις ανικανότητας, φυσικής ή ψυχικής, ή για συνθήκες στις οποίες ο πρόεδρος δεν μπορεί να ασκήσει υπεύθυνα το αξίωμα.
Γι’ αυτό η επίκλησή της κατά του Τραμπ έχει τόσο ισχυρό υπονοούμενο: όσοι τη ζητούν λένε ουσιαστικά ότι δεν μιλούν πια απλώς για «κακή πολιτική», αλλά για «επικίνδυνη ακαταλληλότητα».
Αυτή η συνταγματική διάσταση είναι που ανεβάζει το ζήτημα πολύ πάνω από μια ακόμη επιθετική αντιπαράθεση στην Ουάσιγκτον. Διότι όταν το θέμα γίνεται η ίδια η ικανότητα του προέδρου να κρατά τα κλειδιά της στρατιωτικής εξουσίας, τότε η κρίση αγγίζει τον πυρήνα της αμερικανικής κρατικής σταθερότητας.
Η φράση για τον «αφανισμό ενός ολόκληρου πολιτισμού» και γιατί θεωρήθηκε σημείο καμπής
Το Reuters κατέγραψε την απειλητική φράση του Τραμπ στις 7 Απριλίου 2026, όταν είπε ότι «Ολόκληρος πολιτισμός θα σβήσει απόψε» αν το Ιράν δεν κάνει συμφωνία μέχρι το δικό του deadline. Ανεξάρτητα από το πώς επιλέγει κανείς να ερμηνεύσει την πρόθεση, η φράση αυτή δεν έμεινε στην κοινή πολιτική υπερβολή.
Έγινε σχεδόν αμέσως αντικείμενο καταγγελίας ως επικίνδυνη, ανεύθυνη και δυνητικά αποσταθεροποιητική ρητορική, ιδίως επειδή ειπώθηκε από πρόεδρο σε περίοδο στρατιωτικής και γεωπολιτικής κρίσης. Ακόμη και ο Πάπας Λέων την χαρακτήρισε «truly unacceptable», σύμφωνα με το Reuters.
Αυτό είναι το σημείο όπου η υπόθεση παύει να είναι απλή επικοινωνιακή καταιγίδα. Στις ΗΠΑ υπάρχει μεγάλη ανοχή στην σκληρή ρητορική ισχύος. Αλλά όταν πρόεδρος μιλά με τρόπο που ακούγεται σαν απειλή αφανισμού ενός ολόκληρου πολιτισμικού και κοινωνικού κόσμου, τότε το ζήτημα δεν είναι μόνο διπλωματικό.
Γίνεται και εσωτερικά θεσμικό. Οι επικριτές του λένε ότι δεν μπορεί ένας πρόεδρος να χρησιμοποιεί τέτοια γλώσσα και μετά να περιμένει ότι όλοι θα τη διαβάσουν απλώς ως διαπραγματευτική πίεση.
Εδώ συνδέεται και το προηγούμενο Newsio άρθρο Ο Τραμπ κλιμακώνει στο Ορμούζ: τι σημαίνει πραγματικά το αμερικανικό μπλοκάρισμα, γιατί αποτυπώνει το επιχειρησιακό περιβάλλον μέσα στο οποίο ειπώθηκαν αυτές οι φράσεις. Όταν η ρητορική έρχεται δίπλα σε πραγματική στρατιωτική κλιμάκωση, το βάρος της πολλαπλασιάζεται.
Γιατί η παρέμβαση Μπρέναν δεν είναι μόνο αντιτραμπική ρητορική
Ο Τζον Μπρέναν είναι πολιτικά πολωτικό πρόσωπο και διαχρονικός αντίπαλος του Τραμπ. Αυτό είναι αλήθεια και δεν πρέπει να κρυφτεί. Αλλά αυτό δεν ακυρώνει το γεγονός ότι η δική του ιδιότητα φορτίζει διαφορετικά τη δήλωση. Άλλο να μιλά ένας τηλεοπτικός σχολιαστής, άλλο ένας πρώην επικεφαλής της CIA.
Ο Μπρέναν έρχεται από τον πυρήνα του αμερικανικού statecraft, από τον κόσμο που σκέφτεται σε όρους εθνικής ασφάλειας, command chain, πυρηνικής αποτροπής και θεσμικού κινδύνου.
Όταν τέτοιο πρόσωπο λέει δημόσια ότι η 25η Τροπολογία γράφτηκε με πρόσωπα σαν τον Τραμπ στο μυαλό, δεν παράγει απλώς headline. Στέλνει σήμα συναγερμού προς την πολιτική και κρατική τάξη.
Και αυτό είναι που πρέπει να διαβαστεί προσεκτικά. Η παρέμβαση δεν αφορά μόνο τη μία φράση για τον πολιτισμό. Αφορά ένα σωρευτικό μοτίβο συμπεριφοράς: απρόβλεπτη κλιμάκωση, θεατρική απειλή ολικής καταστροφής, αίσθηση προσωπικής μεγαλομανίας και διαχείριση της στρατιωτικής ισχύος σαν να είναι προέκταση προσωπικού branding. Αυτήν ακριβώς τη λογική περιέγραψε ο Μπρέναν.
Μπορεί πράγματι να ενεργοποιηθεί η 25η Τροπολογία;
Θεσμικά, ναι. Πολιτικά, αυτή τη στιγμή, μοιάζει εξαιρετικά δύσκολο. Και εδώ πρέπει να είμαστε πολύ καθαροί. Για να κινηθεί το Section 4 δεν αρκούν δημοσιεύματα, αντιπολιτευτικές κραυγές ή καταγγελίες πρώην αξιωματούχων.
Χρειάζεται ο αντιπρόεδρος και πλειοψηφία του υπουργικού συμβουλίου ή άλλο εξουσιοδοτημένο σώμα. Αυτό σημαίνει ότι η ουσιαστική δύναμη δεν βρίσκεται στους επικριτές του Τραμπ έξω από το Λευκό Οίκο, αλλά μέσα στον δικό του πυρήνα εξουσίας. Οι ίδιες οι αναφορές σημειώνουν ότι κάτι τέτοιο παραμένει πολύ απίθανο όσο ο Τραμπ διατηρεί ισχυρό εσωτερικό έλεγχο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η υπόθεση είναι πολιτικά αδιάφορη. Το αντίθετο. Η μεγάλη σημασία της δεν είναι απαραίτητα ότι αύριο το πρωί θα κινηθεί ο μηχανισμός.
Η μεγάλη σημασία της είναι ότι η συζήτηση για την καταλληλότητα του προέδρου επανέρχεται με γλώσσα ακραίου θεσμικού βάρους και μάλιστα όχι μόνο από Δημοκρατικούς βουλευτές ή media, αλλά και από πρόσωπα με βαρύ αποτύπωμα στην εθνική ασφάλεια.
Τι λέει αυτή η υπόθεση για την κατάσταση της αμερικανικής δημοκρατίας
Η υπόθεση δεν αφορά μόνο τον Τραμπ. Αφορά και τις ίδιες τις ΗΠΑ. Δείχνει μια χώρα στην οποία οι μηχανισμοί αυτοπροστασίας της δημοκρατίας συζητούνται ολοένα και πιο συχνά όχι ως θεωρητικά εργαλεία έκτακτης ανάγκης αλλά ως ζωντανές πολιτικές πιθανότητες. Αυτό είναι τεράστιο σημάδι φθοράς.
Μια ώριμη δημοκρατία δεν μπαίνει εύκολα σε συζήτηση για το αν ο εν ενεργεία πρόεδρος είναι τόσο ακατάλληλος ώστε να πρέπει να ενεργοποιηθεί ο μηχανισμός ανικανότητας. Όταν αυτό αρχίζει να ακούγεται όλο και λιγότερο αδιανόητο, η ίδια η πολιτική κανονικότητα έχει ήδη διαρραγεί.
Αυτό ακριβώς φωτίζει και το εσωτερικό Newsio άρθρο Η κρίσιμη καμπή ΗΠΑ–ΝΑΤΟ: τι ραγίζει ανάμεσα στην Ουάσινγκτον και την Ευρώπη. Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο αν οι σύμμαχοι διαφωνούν με την τακτική του Τραμπ. Είναι ότι αρχίζουν να βλέπουν μια αμερικανική προεδρία η οποία δημιουργεί ταυτόχρονα διεθνή και εσωτερική θεσμική αβεβαιότητα.
Το πιο επικίνδυνο στοιχείο: ο συνδυασμός προσωπικού ύφους και πραγματικής ισχύος
Πολλοί υποστηρικτές του Τραμπ θα πουν ότι όλα αυτά είναι υπερβολές, ότι ο Τραμπ μιλά πάντα σκληρά και ότι η πολιτική του γλώσσα δεν πρέπει να διαβάζεται κυριολεκτικά. Αλλά ακριβώς εκεί βρίσκεται ο αντίλογος των επικριτών του.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ δεν είναι influencer, σχολιαστής ή προεκλογικός ρήτορας χωρίς θεσμική ευθύνη. Είναι ο άνθρωπος που ελέγχει την αμερικανική στρατιωτική μηχανή. Όσο πιο ακραία γίνεται η φρασεολογία του, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να ζητά από το σύστημα να τη θεωρεί απλώς “στυλ”.
Αυτό είναι ίσως το πιο φορτισμένο σημείο όλης της συζήτησης. Η Αμερική έχει μάθει να ζει με τον Τραμπ ως θεαματικό, απρόβλεπτο και επιθετικό ηγέτη.
Η γραμμή όμως ανάμεσα στο «πολιτικά ακραίος» και στο «θεσμικά επικίνδυνος» γίνεται όλο και πιο δύσκολο να αγνοηθεί όταν ο ίδιος συνδέει απειλές ολοκληρωτικής καταστροφής με υπαρκτές στρατιωτικές κινήσεις. Εκεί το ζήτημα δεν είναι πια αν αρέσει ή δεν αρέσει το ύφος του. Είναι αν το ύφος αυτό μπορεί να συνυπάρχει με υπεύθυνη άσκηση της εξουσίας.
Το μεγάλο συμπέρασμα
Η παρέμβαση του Μπρέναν δεν σημαίνει ότι η 25η Τροπολογία ενεργοποιείται αύριο. Δεν σημαίνει καν ότι υπάρχουν αυτή τη στιγμή οι εσωτερικοί θεσμικοί συσχετισμοί για κάτι τέτοιο. Σημαίνει όμως κάτι πολύ σοβαρότερο από μια ακόμη αντιπολιτευτική δήλωση: ότι η συζήτηση για τον Τραμπ έχει περάσει ξανά από το επίπεδο της πολιτικής καταγγελίας στο επίπεδο της συνταγματικής ανησυχίας.
Και αυτό έχει βαρύτητα όχι μόνο για την Αμερική αλλά και για όλο το διεθνές σύστημα. Όταν τίθεται δημόσια το ερώτημα αν ο πρόεδρος των ΗΠΑ είναι τόσο επικίνδυνος ή τόσο ακατάλληλος ώστε να μπει στο τραπέζι η 25η Τροπολογία, δεν μιλάμε πια για μια απλή εσωτερική διαμάχη. Μιλάμε για μια κρίση εμπιστοσύνης στο ίδιο το κέντρο της δυτικής ισχύος.
Το ασφαλές συμπέρασμα για τον αναγνώστη είναι ένα: ο Μπρέναν δεν ζήτησε απλώς «να φύγει ο Τραμπ». Είπε ουσιαστικά ότι το αμερικανικό Σύνταγμα διαθέτει ακριβώς για τέτοιες περιπτώσεις έναν μηχανισμό έκτακτης προστασίας της Δημοκρατίας — και ότι ο Τραμπ, με τη ρητορική και τη συμπεριφορά του, έφτασε ξανά το σύστημα στο σημείο να συζητά αν αυτός ο μηχανισμός πρέπει έστω να τεθεί στη δημόσια ατζέντα. Αυτό από μόνο του είναι τεράστια είδηση.
