Πίνακας περιεχομένου
Η γεωπολιτική της ασφυξίας: το Ιράν, οι BRICS και η πολιορκία της Δύσης
Το Ιράν δεν μπορεί πια να διαβαστεί μόνο ως ένα περιφερειακό πρόβλημα της Μέσης Ανατολής. Αυτό το σχήμα είναι πλέον μικρότερο από την πραγματικότητα. Η Τεχεράνη παραμένει, βέβαια, πρωταγωνιστής στην περιφερειακή αποσταθεροποίηση, στην κρίση του Ορμούζ, στην οικονομία των proxies και στην πυραυλική αποτροπή.
Όμως η σημερινή της σημασία είναι μεγαλύτερη: λειτουργεί ως επιχειρησιακός επιταχυντής ενός ευρύτερου αντιδυτικού περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο Ρωσία, Κίνα και άλλα μη δυτικά κέντρα ισχύος δεν χρειάζεται να μοιράζονται μία κοινή ιδεολογία για να κερδίζουν από την ίδια δυτική κόπωση.
Το Reuters έχει καταγράψει την αυξανόμενη ρωσοϊρανική συνεργασία σε στρατιωτικό, πληροφοριακό και κυβερνο-τεχνικό επίπεδο, ενώ η Κίνα παραμένει κρίσιμος οικονομικός πνεύμονας για το ιρανικό πετρέλαιο και τη δυνατότητα του καθεστώτος να αντέχει πίεση.
Αυτός είναι και ο λόγος που το ζήτημα δεν εξαντλείται σε εύκολες φράσεις περί «κακών καθεστώτων» ή σε ηθικές αφηγήσεις.
Το Ιράν έχει μετατραπεί σε κομβικό κράτος της γεωπολιτικής ασφυξίας: πιέζει τον παγκόσμιο ενεργειακό λαιμό του Ορμούζ, προσφέρει στρατιωτική αξία σε εταίρους όπως η Ρωσία, αξιοποιεί το δίκτυο των proxies ως πολλαπλασιαστή ισχύος και ταυτόχρονα ζει κάτω από μια οικονομία που δεν καταρρέει αρκετά για να πέσει το καθεστώς, αλλά καταρρέει αρκετά για να συντηρεί χρόνια εσωτερική δυσφορία.
Το Reuters περιγράφει αυτή την πραγματικότητα ως βαθιά οικονομική συντριβή με φόβο νέας κοινωνικής έκρηξης, ενώ ταυτόχρονα η Τεχεράνη συνεχίζει να συνδέει την επιβίωσή της με σύγκρουση και έλεγχο, όχι με εξομάλυνση.
Γι’ αυτό το άρθρο πρέπει να διαβαστεί μαζί με τη βάση που έχει ήδη χτιστεί στο Newsio. Το Τραμπ, Νετανιάχου, Ευρώπη και Ιράν: γιατί η Δύση σπάει πάνω στον πόλεμο, την αλλαγή καθεστώτος και το μέλλον της Μέσης Ανατολής και η κρίσιμη καμπή ΗΠΑ–ΝΑΤΟ έχουν ήδη δείξει ότι η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να νικήσει στρατιωτικά τη Δύση. Της αρκεί να την κουράσει, να τη διχάσει και να την αναγκάσει να πληρώνει διαρκώς για την αστάθεια.
«Θάνατος στην Αμερική»: από επαναστατικό σύνθημα σε κρατική στρατηγική
Η πιο σοβαρή παρεξήγηση γύρω από την ιρανική πολιτική είναι ότι πολλοί στη Δύση αντιμετώπισαν για χρόνια το σύνθημα «Θάνατος στην Αμερική» σαν υπερθερμασμένη εσωτερική ρητορική, σαν ένα μουσειακό κατάλοιπο επαναστατικής θεατρικότητας.
Όμως το ίδιο το καθεστώς το μετέτρεψε σταδιακά σε σταθερή γλώσσα στρατηγικής αντιπαράθεσης. Δεν πρόκειται απλώς για σύνθημα δρόμου· είναι συμπύκνωση ενός μοντέλου εξουσίας που χτίστηκε πάνω στην ιδέα ότι η αμερικανική και δυτική επιρροή πρέπει να εκδιωχθεί από τη Μέση Ανατολή, να φθαρεί οικονομικά, να αμφισβητηθεί πολιτικά και να εξαναγκαστεί σε διαρκή αμυντική εγρήγορση.
Το Reuters, στο προφίλ του Αλί Χαμενεΐ μετά τον θάνατό του, υπενθύμισε ακριβώς ότι η σιδηρά του εξουσία στηρίχθηκε πάνω σε φλογερή εχθρότητα προς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ.
Αυτός ο στόχος δεν περιορίζεται στο στρατιωτικό πεδίο. Η αποδολαριοποίηση, η αμφισβήτηση της αμερικανικής ναυτικής κυριαρχίας, η παράκαμψη κυρώσεων, η αξιοποίηση μη δυτικών αγορών και η στήριξη σε παράλληλα χρηματοοικονομικά και εμπορικά δίκτυα αποτελούν μέρος του ίδιου λογικού συνεχούς.
Η Τεχεράνη δεν πιστεύει ότι μπορεί να νικήσει την Αμερική συμμετρικά. Πιστεύει όμως ότι μπορεί να κάνει ακριβότερη την αμερικανική παρουσία, πιο ρευστή τη δυτική συνοχή και πιο αβέβαιη την παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα όταν αυτό περνά μέσα από κρίσιμα σημεία όπως το Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ: η αγχόνη του παγκόσμιου εμπορίου
Το Ορμούζ δεν είναι απλώς ένα γεωγραφικό πέρασμα. Είναι ο λαιμός μπουκαλιού της παγκόσμιας ενεργειακής τάξης. Το Reuters και το AP έχουν επανειλημμένα επιβεβαιώσει ότι περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και αερίου περνά από εκεί, γεγονός που μετατρέπει κάθε ιρανική κίνηση στο Στενό σε παγκόσμιο γεγονός.
Όταν η Τεχεράνη περιορίζει, ναρκοθετεί, ελέγχει, απειλεί, χρεώνει ή καθυστερεί τη ναυσιπλοΐα, δεν χτυπά απλώς έναν θαλάσσιο διάδρομο. Χτυπά κατευθείαν την παγκόσμια τιμολόγηση του ρίσκου.
Εδώ χρειάζεται όμως πολύ καθαρή γλώσσα. Δεν υπάρχει επαρκώς τεκμηριωμένη δημόσια απόδειξη ότι το Ιράν αφήνει «ανενόχλητα» όλα τα πλοία φίλων BRICS ενώ μπλοκάρει μόνο τη Δύση. Αυτό θα ήταν υπεραπλούστευση.
Υπάρχει, όμως, ένα πιο σκληρό και τεκμηριωμένο γεγονός: η Κίνα είναι ο βασικός αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και επηρεάζεται άμεσα από κάθε μπλοκάρισμα ή περιορισμό ιρανικών εξαγωγών, ενώ κατά την πρόσφατη κρίση υπήρξαν αναφορές για επιλεκτική διέλευση με τέλη και για διαφοροποιημένη μεταχείριση στη ζώνη του Ορμούζ.
Το AP μίλησε για επιλεκτική διέλευση και υψηλά fees, ενώ το Reuters κατέγραψε ότι η Κίνα ήταν ο κύριος εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου πριν από τον πόλεμο και γι’ αυτό αντέδρασε έντονα στο αμερικανικό μπλοκάρισμα ιρανικών λιμανιών.
Το σωστό συμπέρασμα, λοιπόν, δεν είναι να υιοθετήσουμε απλοϊκά το σχήμα «οι φίλοι περνούν, οι εχθροί πνίγονται».
Το σωστό συμπέρασμα είναι πιο γεωπολιτικό: το Ιράν χρησιμοποιεί τη γεωγραφία του Ορμούζ για να παράγει ασυμμετρία, να ανεβάζει το κόστος στους αντιπάλους του, να ενισχύει τη σημασία του στους εταίρους του και να μετατρέπει τον θαλάσσιο χώρο σε εργαλείο πίεσης.
Αυτό ακριβώς είναι το βρώμικο παιχνίδι του Ορμούζ. Δεν απαιτεί απόλυτο έλεγχο· απαιτεί αρκετό φόβο. Για το οικονομικό και στρατηγικό βάθος αυτής της κρίσης, δένει οργανικά και το Newsio άρθρο Στενό του Ορμούζ: θα ωφελούσε τις ΗΠΑ και την οικονομία μια κατάληψη ή μπλοκάρισμα;.
Οι BRICS: περισσότερο από οικονομία, αλλά όχι στρατιωτική συμμαχία
Το επόμενο κρίσιμο σημείο θέλει ωριμότητα, γιατί εδώ η δημόσια συζήτηση συχνά ξεφεύγει. Οι BRICS δεν είναι στρατιωτική συμμαχία τύπου ΝΑΤΟ. Δεν είναι ενιαίο μέτωπο πολέμου, ούτε κλειστό μπλοκ πειθαρχημένης γεωπολιτικής.
Το Reuters υπενθύμισε το 2025 ότι οι ίδιοι οι υπουργοί Εξωτερικών των BRICS απέτυχαν να καταλήξουν ακόμη και σε κοινό ανακοινωθέν, κάτι που δείχνει υπαρκτές εσωτερικές ρωγμές και αποκλίσεις.
Αλλά ακριβώς εδώ κρύβεται το λάθος της Δύσης όταν τους υποτιμά. Το ότι οι BRICS δεν είναι στρατιωτική συμμαχία δεν σημαίνει ότι είναι ασήμαντοι για την αντιδυτική αναδιάταξη. Σημαίνει ότι λειτουργούν ως πολιτικός, οικονομικός και θεσμικός χώρος μέσα στον οποίο χώρες όπως το Ιράν βρίσκουν μεγαλύτερο οξυγόνο, περισσότερη διπλωματική νομιμοποίηση και περισσότερα περιθώρια να διαφεύγουν της πλήρους δυτικής απομόνωσης.
Το Reuters έδειξε ακόμη και μέσα στην κρίση του Ορμούζ ότι η Ρωσία ήδη προσπαθεί να χρησιμοποιήσει τους BRICS ως πλατφόρμα για κοινά αποθέματα τροφίμων και ευρύτερο συντονισμό απέναντι στους κραδασμούς της Μέσης Ανατολής.
Αυτό σημαίνει ότι οι BRICS, για την Τεχεράνη, είναι πολύ περισσότερο από οικονομική βιτρίνα. Είναι περιβάλλον μέσα στο οποίο η ιρανική επιβίωση παύει να φαίνεται ως μεμονωμένη υπόθεση και εντάσσεται σε μια ευρύτερη μη δυτική υποδομή αντοχής.
Γι’ αυτό και το άρθρο σου πρέπει να το λέει καθαρά: η συμμαχία των BRICS δεν είναι «στρατός του Ιράν», αλλά είναι ένας από τους λόγους που το Ιράν δεν αισθάνεται πλέον τόσο μόνο όσο παλιότερα.
Drones, Su-35 και η ρωσοϊρανική ανταλλαγή ισχύος
Εδώ μπαίνουμε σε κάτι απολύτως απτό. Η Ρωσία και το Ιράν δεν περιορίζονται πια σε πολιτική αλληλοκάλυψη. Το Reuters ανέφερε το 2025 ότι ανώτατος διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης επιβεβαίωσε πως το Ιράν αγόρασε ρωσικά Sukhoi-35, κάτι που έδωσε για πρώτη φορά επίσημη ιρανική επιβεβαίωση σε μια συνεργασία που συζητούνταν καιρό.
Παράλληλα, είναι ήδη ευρέως καταγεγραμμένο ότι ιρανικά drones τύπου Shahed χρησιμοποιήθηκαν από τη Ρωσία στην Ουκρανία, με τον πόλεμο να λειτουργεί ως πεδίο πρακτικής δοκιμής, τεχνολογικής αναβάθμισης και ανταλλαγής επιχειρησιακής εμπειρίας.
Αυτό δεν είναι τυπική εμπορική συναλλαγή όπλων. Είναι ανταλλαγή στρατηγικής αξίας. Το Ιράν δίνει φθηνό, αποτελεσματικό και αναλώσιμο εργαλείο πολέμου στη Ρωσία. Η Ρωσία δίνει στην Τεχεράνη μεγαλύτερο βάθος αεροπορικής και τεχνολογικής ισχύος.
Και το σημαντικότερο: και οι δύο μαθαίνουν μέσα από πραγματική σύγκρουση. Αυτή είναι η ουσία της νέας πολεμικής οικονομίας του αυταρχικού μπλοκ. Δεν είναι μόνο αγοραπωλησία. Είναι κοινή επιτάχυνση ικανοτήτων. Για να δεθεί αυτό ακόμη πιο καθαρά με το ευρύτερο πλαίσιο, βοηθά και το εσωτερικό Newsio άρθρο Ο τετραπλός άξονας και η πολιορκία της Δύσης, γιατί εκεί αναλύεται ακριβώς η αλυσίδα Ρωσίας–Κίνας–Ιράν–Βόρειας Κορέας ως γεωπολιτική της φθοράς.
Η «ομπρέλα» της Κίνας
Αν η Ρωσία δίνει στρατιωτική αναβάθμιση, η Κίνα δίνει ανάσα. Και αυτό είναι εξίσου σημαντικό. Η Κίνα υπήρξε ο βασικός εισαγωγέας ιρανικού πετρελαίου πριν από την τελευταία πολεμική φάση, ενώ το Reuters κατέγραψε και νέες αμερικανικές κυρώσεις κατά κινεζικών εισαγωγέων ιρανικού πετρελαίου ήδη από το 2025.
Αυτό δείχνει ότι η Ουάσιγκτον γνωρίζει πολύ καλά πως χωρίς κινεζικό απορροφητήρα η οικονομική αντοχή του Ιράν θα ήταν πολύ μικρότερη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η Κίνα θέλει να γίνει στρατιωτικός σύμμαχος της Τεχεράνης ή να πολεμήσει για λογαριασμό της. Σημαίνει όμως ότι λειτουργεί ως οικονομική και διπλωματική ομπρέλα. Προσφέρει αγορά, χρόνο, διαπραγματευτικό αέρα και έμμεσα προστασία απέναντι στην απόλυτη δυτική απομόνωση.
Όταν η Κίνα δηλώνει ότι το αμερικανικό μπλοκάρισμα στο Ορμούζ είναι αντίθετο στα διεθνή συμφέροντα, δεν υπερασπίζεται μόνο την αφηρημένη σταθερότητα. Υπερασπίζεται και τη δική της ενεργειακή σχέση με το ιρανικό σύστημα.
Καθεστώς εναντίον λαού: η εσωτερική πολιορκία του Ιράν
Το μεγαλύτερο ηθικό και πολιτικό λάθος θα ήταν να ταυτίσει κανείς το ιρανικό καθεστώς με τον ιρανικό λαό. Αυτό θα ήταν όχι μόνο άδικο αλλά και αναλυτικά καταστροφικό. Το Reuters περιγράφει μια ιρανική κοινωνία εξουθενωμένη από ακρίβεια, ανεργία, καταστροφή υποδομών, απώλειες και φόβο νέων διαδηλώσεων.
Το ίδιο πρακτορείο έχει αναδείξει τη βαθιά δυσφορία εμπόρων, μικρομεσαίων και κοινωνικών στρωμάτων απέναντι στους κληρικούς και στην οικονομική διαχείριση του καθεστώτος. Με άλλα λόγια: η εσωτερική πολιορκία του Ιράν δεν είναι δυτική προπαγάνδα. Είναι υλική πραγματικότητα.
Αυτή είναι και η τραγωδία του ιρανικού συστήματος. Η Τεχεράνη παρουσιάζει τον εαυτό της ως αντιιμπεριαλιστικό κέντρο αξιοπρέπειας, αλλά στην πράξη ξοδεύει δεκαετίες και δισεκατομμύρια για δίκτυα proxies, περιφερειακή αποσταθεροποίηση, πυραυλική επιβολή και μηχανισμούς ασφάλειας, ενώ η κοινωνία της ζει με νόμισμα που χάνει αξία, με τιμές που εκρήγνυνται και με αίσθηση ότι η ιστορική και μορφωτική της δυνατότητα θυσιάζεται για χάρη της ιδεολογικής εμμονής του καθεστώτος.
Το Reuters έγραψε ευθέως ότι η Ισλαμική Δημοκρατία έχει επενδύσει για δεκαετίες δισεκατομμύρια δολάρια σε proxies στο Ιράκ και αλλού.
Η στρατηγική Τραμπ: τρέλα ή διορατικότητα;
Εδώ μπαίνουμε σε ένα από τα πιο εκρηκτικά σημεία του άρθρου σου. Η σκληρή στάση Τραμπ απέναντι στο Ιράν αντιμετωπίζεται από ένα μέρος του δυτικού κατεστημένου ως απρόβλεπτη τυχοδιωκτική κλιμάκωση. Από ένα άλλο μέρος, όμως, αντιμετωπίζεται ως η μόνη γλώσσα που καταλαβαίνει η Τεχεράνη.
Η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να γράψουμε σοβαρά ούτε σαν άκριτοι υμνητές ούτε σαν αυτόματοι καταγγελείς. Εκείνο που μπορούμε να πούμε τεκμηριωμένα είναι ότι το Reuters και το AP κατέγραψαν πως η επιλογή Τραμπ να μπλοκάρει ιρανικά λιμάνια και να πιέσει ακραία μετά την αποτυχία των συνομιλιών επαναφέρει τη λογική ότι χωρίς οικονομική στραγγαλιστική πίεση, το καθεστώς δεν αλλάζει υπολογισμό.
Το επιχείρημα υπέρ αυτής της γραμμής είναι απλό: ο κατευνασμός επιτρέπει στο καθεστώς να αγοράζει χρόνο, να συντηρεί τον μηχανισμό ασφάλειας και να μετατρέπει κάθε συμφωνία σε προσωρινή ανάσα πριν από τον επόμενο γύρο πίεσης.
Το επιχείρημα κατά είναι εξίσου σοβαρό: υπερβολική κλιμάκωση μπορεί να ενισχύσει την πολεμική ψυχολογία του καθεστώτος, να πνίξει τον ίδιο τον ιρανικό λαό και να ρίξει τη διεθνή οικονομία σε νέο σοκ. Η αγορά ήδη μίλησε γι’ αυτό με πετρέλαιο πάνω από τα 100 δολάρια και φυσική αγορά στην Ευρώπη που έτρεξε σε επίπεδα σχεδόν 150 δολαρίων για φορτία άμεσης παράδοσης.
Για τον αναγνώστη, λοιπόν, το σωστό συμπέρασμα δεν είναι «ο Τραμπ είναι τρελός» ή «ο Τραμπ είναι σωτήρας». Το σωστό συμπέρασμα είναι ότι η σκληρή γραμμή απέναντι στην Τεχεράνη παραμένει η μόνη που ορισμένοι θεωρούν ρεαλιστική, αλλά το τίμημα μιας τέτοιας γραμμής είναι τεράστιο και παγκόσμιο.
Εκεί ακριβώς βοηθά το εσωτερικό Newsio άρθρο Ο Τραμπ κλιμακώνει στο Ορμούζ: τι σημαίνει πραγματικά το αμερικανικό μπλοκάρισμα, γιατί δείχνει πως η στρατηγική πίεση στο Ιράν δεν είναι αφηρημένο δόγμα. Είναι άμεση κρίση για πετρέλαιο, ναυτιλία και δυτική συνοχή.
Ο τετραπλός άξονας και η Ελλάδα
Από εδώ και πέρα, καμία σοβαρή ελληνική ανάλυση δεν μπορεί να μιλά για το Ιράν χωρίς να βλέπει τον μεγαλύτερο χάρτη. Η συμμαχία Ρωσίας, Κίνας, Ιράν και Βόρειας Κορέας —έστω και χωρίς τυπική ενιαία διοίκηση— επηρεάζει άμεσα την Ανατολική Μεσόγειο, τη ναυτιλία, την ενέργεια, τις ισορροπίες της ΕΕ και τη στρατηγική συμπεριφορά της Τουρκίας.
Όσο περισσότερο η ισχύς μετατοπίζεται προς έναν πιο ρευστό, πιο πολυκεντρικό και πιο ωμό κόσμο, τόσο περισσότερο η Άγκυρα θα επιχειρεί να πατήσει σε δύο βάρκες: δυτική συμμετοχή, αλλά ανατολικό φλερτ· ΝΑΤΟ, αλλά BRICS-λογική αυτονομίας· συνεργασία, αλλά ταυτόχρονα πίεση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Reuters κατέγραψε ρητά ότι η Άγκυρα θέλει να «βλέπει προς τη Δύση» αλλά να «βαθαίνει δεσμούς με την Ανατολή».
Αυτό είναι και το ελληνικό στρατηγικό μάθημα. Η κρίση Ιράν–Ορμούζ δεν είναι «κάπου μακριά». Επηρεάζει καύσιμα, θαλάσσιες ροές, ναυτιλιακό ρίσκο, δυτική συνοχή και τον τρόπο με τον οποίο χώρες σαν την Τουρκία μετράνε τη νέα ισορροπία δυνάμεων.
Γι’ αυτό το Ιράν δεν είναι μεμονωμένος παίκτης. Είναι κόμβος. Είναι το επιχειρησιακό κέντρο ενός μεγαλύτερου περιβάλλοντος που θέλει να δει τη Δύση κουρασμένη, ακριβή, διστακτική και διαιρεμένη.
Το τελικό συμπέρασμα
Η Τεχεράνη δεν χρειάζεται να νικήσει τη Δύση σε ανοιχτό πόλεμο. Της αρκεί να την κρατά μόνιμα σε θέση άμυνας. Να την αναγκάζει να πληρώνει ακριβότερη ενέργεια, ακριβότερη ασφάλιση, ακριβότερη στρατηγική συνοχή και ακριβότερη πολιτική βούληση.
Αν η Κίνα προσφέρει ανάσα, αν η Ρωσία προσφέρει στρατιωτική ανταλλαγή, αν οι BRICS προσφέρουν χώρο νομιμοποίησης και αν η Δύση εξακολουθεί να διστάζει μεταξύ κατευνασμού και πανικού, τότε το Ιράν έχει ήδη πετύχει ένα μεγάλο μέρος του στόχου του.
Αυτό είναι το ασφαλές, καθαρό και σοβαρό συμπέρασμα του άρθρου: το Ιράν δεν είναι πια απλώς ένα αυταρχικό καθεστώς που φωνάζει συνθήματα κατά της Αμερικής. Είναι ένας στρατηγικός επιταχυντής μιας μεγαλύτερης γεωπολιτικής φθοράς.
Και όσο η Δύση δεν απαντά με καθαρότητα, ενότητα και αντοχή, το Ορμούζ θα παραμένει όχι μόνο ενεργειακό choke point, αλλά και ψυχολογική θηλιά γύρω από τον λαιμό του ελεύθερου κόσμου.
