Πίνακας περιεχομένου
Η Δύση δεν αγνοεί το πρόβλημα — το γνωρίζει και το μεταφράζει
Η Δύση δεν είναι αθώα από άγνοια. Οι κυβερνήσεις, οι υπηρεσίες ασφαλείας, τα πανεπιστήμια, τα think tanks και οι αντιτρομοκρατικοί μηχανισμοί γνωρίζουν ότι η σύγκρουση γύρω από το πολιτικό Ισλάμ δεν είναι μόνο ζήτημα θρησκείας, μετανάστευσης ή κοινωνικής ένταξης. Είναι ζήτημα εξουσίας, θεσμών, ερμηνείας, δημογραφίας, επιρροής και πολιτικής αυτοπεποίθησης των ίδιων των δυτικών κοινωνιών.
Το δημόσιο πρόβλημα αρχίζει όταν αυτή η γνώση βγαίνει προς τους πολίτες μεταφρασμένη, μαλακωμένη, απονευρωμένη. Η γλώσσα γίνεται προσεκτική σε σημείο τύφλωσης. Οι λέξεις «ισλαμισμός», «σεπαρατισμός», «ριζοσπαστικοποίηση», «παράλληλες κοινωνίες» και «πολιτικοθρησκευτική επιρροή» συχνά μπαίνουν σε προστατευτικό περίβλημα, όχι επειδή δεν υπάρχουν, αλλά επειδή οι κυβερνήσεις φοβούνται την κοινωνική έκρηξη, τη συλλογική στοχοποίηση, το εκλογικό κόστος και την κατηγορία ότι «χτυπούν» μια θρησκευτική μειονότητα.
Αυτό το άρθρο δεν κατηγορεί συλλογικά τους μουσουλμάνους. Αυτό θα ήταν άδικο, ανόητο και στρατηγικά αυτοκτονικό. Το πραγματικό ζήτημα είναι άλλο: οργανωμένα ισλαμιστικά, θεοκρατικά και εξτρεμιστικά δίκτυα προσπαθούν να χρησιμοποιήσουν πίστη, κοινότητες, μειονοτική ανασφάλεια, μετανάστευση, νομικά κενά και δυτική ανοχή ως πεδία επιρροής. Όταν η Δύση δεν το ονομάζει καθαρά, δεν προστατεύει τους μουσουλμάνους πολίτες. Προστατεύει τους μηχανισμούς που θέλουν να τους χρησιμοποιήσουν.
Το πρώτο ψέμα: «δεν υπάρχει πρόβλημα, υπάρχει μόνο προκατάληψη»
Η πρώτη μεγάλη παραμόρφωση λέει ότι κάθε ανησυχία για τον ισλαμισμό είναι δήθεν ισλαμοφοβία. Αυτό είναι λάθος. Η αντιμουσουλμανική προκατάληψη υπάρχει, είναι πραγματική και πρέπει να καταπολεμάται. Όμως η ύπαρξή της δεν ακυρώνει την ύπαρξη του ισλαμισμού ως πολιτικού προβλήματος.
Το κρίσιμο σημείο είναι η διάκριση. Άλλο ο μουσουλμάνος πολίτης που θέλει να ζήσει ήσυχα, να εργαστεί, να μεγαλώσει παιδιά, να πιστεύει ή να μην πιστεύει όπως θέλει. Άλλο το ισλαμιστικό δίκτυο που επιδιώκει να μετατρέψει τη θρησκευτική ταυτότητα σε πολιτική πειθαρχία. Άλλο η θρησκευτική ελευθερία. Άλλο η οργανωμένη προσπάθεια να υποκατασταθεί η δημοκρατική νομιμότητα από κώδικες κοινοτικής επιβολής.
Η Βρετανία, για παράδειγμα, αναγκάστηκε το 2024 να επικαιροποιήσει τον ορισμό του εξτρεμισμού. Η νέα κυβερνητική διατύπωση ορίζει τον εξτρεμισμό ως προώθηση ιδεολογίας που βασίζεται σε βία, μίσος ή μισαλλοδοξία και αποσκοπεί είτε στην καταστροφή θεμελιωδών δικαιωμάτων είτε στην υπονόμευση ή αντικατάσταση της φιλελεύθερης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας.
Αυτός ο ορισμός δεν αφορά μόνο τον ισλαμισμό· αφορά και την άκρα δεξιά, και άλλες μορφές εξτρεμισμού. Αλλά δείχνει ότι το ίδιο το κράτος αναγνωρίζει πως υπάρχουν ιδεολογίες που χρησιμοποιούν την ελευθερία για να χτυπήσουν την ελευθερία.
Αυτό είναι το πρώτο καθαρό σημείο: η Ευρώπη δεν χρειάζεται μίσος. Χρειάζεται διαύγεια.
Το δεύτερο ψέμα: «όποιος έρχεται στην Ευρώπη θέλει αυτόματα να ενταχθεί»
Πολλοί άνθρωποι που ήρθαν στην Ευρώπη από μουσουλμανικές χώρες αναζήτησαν ασφάλεια, εργασία, αξιοπρέπεια και ελευθερία. Αυτό είναι αλήθεια. Πολλοί ξέφυγαν από πολέμους, δικτατορίες, φτώχεια, σεχταριστική βία, ισλαμιστική καταπίεση ή κρατική διαφθορά. Αυτό πρέπει να λέγεται καθαρά.
Όμως υπάρχει και μια δεύτερη αλήθεια που η Δύση συχνά φοβάται να διατυπώσει: η εγκατάσταση σε μια ελεύθερη κοινωνία δεν παράγει αυτόματα πολιτισμική ένταξη. Δεν αρκεί να περάσει ένας άνθρωπος σύνορα για να αποδεχθεί το αξιακό πλαίσιο της χώρας όπου εγκαθίσταται. Η ένταξη δεν είναι διοικητική πράξη. Είναι πολιτισμική, θεσμική και ψυχολογική μετατόπιση.
Η Ευρώπη συχνά έκανε το λάθος να πιστέψει ότι η οικονομική ευκαιρία θα λύσει μόνη της το ζήτημα της ταυτότητας. Δεν το λύνει. Ένας άνθρωπος μπορεί να εργάζεται σε δυτική οικονομία, να χρησιμοποιεί δυτικές υποδομές, να απολαμβάνει δικαιώματα, να προστατεύεται από ευρωπαϊκά δικαστήρια και ταυτόχρονα να απορρίπτει τον αξιακό πυρήνα της κοινωνίας που τον φιλοξενεί. Μπορεί να χρησιμοποιεί τη δημοκρατία ως ασπίδα, χωρίς να πιστεύει στη δημοκρατία ως αρχή.
Αυτό δεν ισχύει για όλους. Δεν πρέπει να ειπωθεί ποτέ ως συλλογική κατηγορία. Αλλά ισχύει αρκετά συχνά ώστε να αποτελεί πολιτικό πρόβλημα. Και όποιος αρνείται να το δει, δεν προστατεύει την κοινωνική ειρήνη. Τη ναρκώνει.
Το τρίτο ψέμα: «η λέξη ισλαμοφοβία λύνει τη συζήτηση»
Η λέξη «ισλαμοφοβία» έχει πραγματική χρησιμότητα όταν περιγράφει άδικο μίσος ή προκατάληψη κατά μουσουλμάνων ως ανθρώπων. Όταν κάποιος στοχοποιείται επειδή φορά μαντίλα, επειδή έχει μουσουλμανικό όνομα, επειδή προσεύχεται ή επειδή ανήκει σε μια θρησκευτική κοινότητα, αυτό είναι πρόβλημα ελευθερίας και αξιοπρέπειας.
Όμως η ίδια λέξη μπορεί να γίνει όπλο σιωπής όταν χρησιμοποιείται για να εμποδίσει κάθε κριτική στον ισλαμισμό, στη θεοκρατία, στον σεπαρατισμό, στη μισαλλοδοξία, στην καταπίεση των γυναικών, στην αντισημιτική ρητορική ή στην πολιτική χρήση της θρησκείας. Εκεί η λέξη παύει να προστατεύει τον αδύναμο. Αρχίζει να προστατεύει τον μηχανισμό.
Η διαφορά είναι τεράστια. Κριτική στον ισλαμισμό δεν είναι μίσος κατά των μουσουλμάνων. Κριτική σε έναν ιμάμη που κηρύσσει κυριαρχία δεν είναι επίθεση σε μια θρησκεία. Κριτική σε δίκτυα που επιδιώκουν παράλληλους κανόνες δεν είναι ρατσισμός. Κριτική στη θεοκρατία δεν είναι επίθεση στον απλό πιστό.
Το Newsio έχει ήδη επιμείνει σε αυτή τη διάκριση στο άρθρο «Ισλάμ, Τζιχάντ και εξτρεμισμός: τι πραγματικά σημαίνουν και πού αρχίζει η διαστρέβλωση». Η καθαρή γλώσσα δεν δημιουργεί μίσος. Η σύγχυση το δημιουργεί.
Παρίσι και Λονδίνο: όχι «κατοχή», αλλά δοκιμή κυριαρχίας
Το Παρίσι και το Λονδίνο δεν είναι «κατεχόμενες πόλεις» με τη στρατιωτική έννοια. Αυτή η φράση είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν είναι ακριβής. Είναι όμως πόλεις που δείχνουν τι συμβαίνει όταν η ανοιχτή κοινωνία συναντά μεγάλες δημογραφικές, πολιτισμικές και θεσμικές πιέσεις χωρίς πάντα να έχει καθαρό σχέδιο ένταξης.
Το Λονδίνο είναι από τις πιο πολυθρησκευτικές μητροπόλεις του κόσμου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 2021, περίπου 1,32 εκατομμύρια Λονδρέζοι δήλωσαν μουσουλμάνοι, δηλαδή περίπου 15% του πληθυσμού της πόλης. Στην Αγγλία και την Ουαλία συνολικά, οι μουσουλμάνοι αυξήθηκαν από 2,7 εκατομμύρια το 2011 σε 3,9 εκατομμύρια το 2021.
Η Γαλλία έχει επίσης μεγάλη μουσουλμανική παρουσία. Τα στοιχεία INSEE/INED για το 2019–2020 δείχνουν ότι οι μουσουλμάνοι αντιπροσώπευαν περίπου 10% του πληθυσμού ηλικίας 18–59 στη μητροπολιτική Γαλλία, με πολύ μεγαλύτερη παρουσία μεταξύ μεταναστών και απογόνων δύο μεταναστών γονέων.
Αυτοί οι αριθμοί δεν αποδεικνύουν από μόνοι τους απειλή. Αποδεικνύουν αλλαγή. Και η αλλαγή, όταν είναι μεγάλη, απαιτεί πολιτική ικανότητα. Αν η ένταξη λειτουργεί, η δημογραφική μεταβολή μπορεί να γίνει πλούτος. Αν αποτύχει, μπορεί να γίνει γκετοποίηση, παράλληλη κοινωνία, θυμός, κοινοτικός έλεγχος και πεδίο δράσης για ισλαμιστικά δίκτυα.
Το πρόβλημα δεν είναι η παρουσία — είναι η παράλληλη εξουσία
Μια ευρωπαϊκή δημοκρατία δεν πρέπει να φοβάται την παρουσία διαφορετικών θρησκειών. Πρέπει όμως να φοβάται την εμφάνιση παράλληλων εξουσιών που διεκδικούν υπακοή πάνω από το κράτος.
Το πρόβλημα δεν είναι το τζαμί ως χώρος λατρείας. Είναι το δίκτυο που χρησιμοποιεί το τζαμί, το σχολείο, τον σύλλογο, τη φιλανθρωπία, την οικογένεια και την κοινοτική πίεση για να δημιουργήσει κλειστό πολιτικό σώμα. Το πρόβλημα δεν είναι η μαντίλα ως προσωπική επιλογή. Είναι η επιβολή της ως κοινωνικό τεστ υπακοής. Το πρόβλημα δεν είναι η θρησκευτική ταυτότητα. Είναι η μετατροπή της ταυτότητας σε μηχανισμό πολιτικής απομόνωσης.
Η Γαλλία αναγνώρισε αυτόν τον κίνδυνο μέσα από τη συζήτηση για τον «σεπαρατισμό». Ο νόμος του 2021 για την ενίσχυση του σεβασμού των αρχών της Δημοκρατίας παρουσιάστηκε ως απάντηση στην κοινοτική απομόνωση και στην ανάπτυξη ριζοσπαστικού ισλαμισμού, αν και δέχθηκε έντονη κριτική από οργανώσεις δικαιωμάτων για τον κίνδυνο στιγματισμού μουσουλμάνων συνολικά.
Εδώ βρίσκεται η λεπτή γραμμή που η Ευρώπη πρέπει να περπατήσει χωρίς να πέσει. Αν δεν ενεργήσει, αφήνει χώρο σε δίκτυα εξουσίας. Αν ενεργήσει χωρίς ακρίβεια, μπορεί να σπρώξει αθώους πολίτες στην καχυποψία και να τροφοδοτήσει το αφήγημα των ακραίων.
Dar al-Islam, Dar al-Harb και η σύγχρονη παραμόρφωση
Οι έννοιες Dar al-Islam και Dar al-Harb ανήκουν στην κλασική ισλαμική νομική σκέψη. Χρησιμοποιήθηκαν ιστορικά για να περιγράψουν περιοχές υπό μουσουλμανική κυριαρχία και περιοχές εκτός αυτής. Δεν αποτελούν ενιαίο, σημερινό πρόγραμμα όλων των μουσουλμάνων. Δεν σκέφτονται έτσι όλοι οι μουσουλμάνοι, ούτε όλες οι θεολογικές σχολές τις χρησιμοποιούν με τον ίδιο τρόπο.
Όμως οι έννοιες αυτές έχουν σημασία επειδή μπορούν να μετατραπούν σε πολιτικό χάρτη από ισλαμιστικά κινήματα. Όταν μια κλασική νομική κατηγορία χρησιμοποιείται σήμερα ως διαχωρισμός ανάμεσα σε «χώρο του Ισλάμ» και «χώρο σύγκρουσης», τότε δεν μιλάμε πια για ιστορία. Μιλάμε για πολιτική γεωγραφία.
Το θέμα δεν είναι να πούμε ότι κάθε μουσουλμάνος που ζει στην Ευρώπη βλέπει την Ευρώπη ως Dar al-Harb. Αυτό θα ήταν ψευδές και άδικο. Το θέμα είναι ότι ορισμένα δίκτυα μπορούν να καλλιεργούν ακριβώς αυτή τη συνείδηση: ότι η κοινωνία υποδοχής δεν είναι κοινή πατρίδα, αλλά προσωρινός χώρος χρήσης, πίεσης ή μελλοντικής μετατροπής.
Εδώ η Δύση συχνά αποτυγχάνει. Αντιμετωπίζει την ένταξη ως κοινωνική υπηρεσία, ενώ ο αντίπαλος μηχανισμός τη βλέπει ως σύγκρουση νομιμοτήτων.
Η δημοκρατία ως εργαλείο μέχρι να γίνει εμπόδιο
Το πιο δύσκολο σημείο είναι αυτό: ορισμένα ισλαμιστικά ρεύματα μπορούν να χρησιμοποιούν τη δημοκρατία όχι επειδή την αποδέχονται ως τελικό πλαίσιο, αλλά επειδή τη βλέπουν ως εργαλείο. Ψήφος, δικαιώματα, ελευθερία έκφρασης, αντιρατσιστική νομοθεσία, ελευθερία θρησκείας, χρηματοδότηση συλλόγων, ακαδημαϊκός λόγος, δημόσιος χώρος — όλα μπορούν να λειτουργήσουν ως μέσα επιρροής.
Αυτό δεν αφορά μόνο τον ισλαμισμό. Κάθε αντιδημοκρατική ιδεολογία μπορεί να χρησιμοποιήσει τη δημοκρατία για να την υπονομεύσει. Το έκαναν ολοκληρωτικά κινήματα στην Ευρώπη του 20ού αιώνα. Το κάνουν σήμερα αυταρχικά δίκτυα, ακροδεξιοί πυρήνες, ακροαριστερές βίαιες ομάδες, ξένες υπηρεσίες επιρροής και θεοκρατικά κινήματα.
Η διαφορά με τον ισλαμισμό είναι ότι έχει πρόσβαση σε ένα πρόσθετο προστατευτικό περίβλημα: τη θρησκευτική ταυτότητα. Όταν η πολιτική ιδεολογία κρύβεται μέσα στην πίστη, η κριτική γίνεται πιο δύσκολη. Ο αναλυτής φοβάται ότι θα κατηγορηθεί για μίσος. Ο πολιτικός φοβάται ότι θα χάσει ψήφους. Ο θεσμός φοβάται ότι θα φανεί άδικος. Και το δίκτυο επιρροής κερδίζει χρόνο.
Γι’ αυτό η σωστή διάκριση είναι ζωτική: πλήρης προστασία του μουσουλμάνου πολίτη ως πολίτη· πλήρης σύγκρουση με κάθε πολιτικοθρησκευτικό δίκτυο που θέλει να αντικαταστήσει τη δημοκρατική κυριαρχία με ανελεύθερη κοινοτική εξουσία.
Ο Μαχντί, η εσχατολογία και το λάθος της δυτικής μετάφρασης
Η Δύση συχνά δυσκολεύεται να πάρει στα σοβαρά την εσχατολογία. Τη βλέπει σαν θεολογική λεπτομέρεια, σαν φολκλόρ, σαν σύμβολο χωρίς πολιτική βαρύτητα. Αυτό είναι λάθος.
Στο Ισλάμ, ο Ιησούς δεν ταυτίζεται με τον Μωάμεθ. Ο Ιησούς θεωρείται σημαντικός προφήτης και Μεσσίας, ενώ ο Μωάμεθ θεωρείται ο τελικός προφήτης. Ο Μαχντί είναι άλλη μορφή, μεσσιανική/λυτρωτική σε τμήματα της ισλαμικής εσχατολογίας, και δεν αναφέρεται ρητά στο Κοράνι.
Αυτές οι διακρίσεις δεν είναι ακαδημαϊκές λεπτομέρειες. Είναι πολιτικό υλικό όταν καθεστώτα ή κινήματα τις μετατρέπουν σε ιστορικό σενάριο. Η ισλαμική εσχατολογία και ο Μαχντί δεν είναι απλώς θέμα θρησκειολογίας όταν χρησιμοποιούνται για να δώσουν νόημα στην κρίση, στο χάος, στη σύγκρουση και στην προσδοκία τελικής δικαίωσης.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι άνθρωποι πιστεύουν σε έσχατα γεγονότα. Πολλές θρησκείες έχουν αποκαλυπτικές παραδόσεις. Το πρόβλημα αρχίζει όταν μια πολιτική δύναμη πιστεύει ότι το χάος δεν είναι μόνο κίνδυνος, αλλά πιθανό εργαλείο επιτάχυνσης της ιστορίας.
Taqiyya: από θεολογική προστασία σε πολιτική καχυποψία
Η taqiyya χρειάζεται ακρίβεια. Στην κλασική έννοια, συνδέεται κυρίως με απόκρυψη πίστης σε συνθήκες κινδύνου, ιδίως σε σιιτικά περιβάλλοντα που ιστορικά βρέθηκαν υπό απειλή. Δεν μπορεί να χρησιμοποιείται χονδροειδώς για να πούμε ότι «οι Σιίτες λένε ψέματα» ή ότι «κάθε Ιρανός εξαπατά». Αυτό είναι λάθος.
Όμως υπάρχει μια πολιτική παρατήρηση που μπορεί να γίνει καθαρά: θεοκρατικά καθεστώτα όπως το Ιράν χρησιμοποιούν συχνά διπλή γλώσσα, καθυστέρηση, τακτική ασάφεια και διπλωματική απόκρυψη για να κερδίσουν χρόνο. Αυτό πρέπει να αναλύεται ως κρατική στρατηγική, όχι ως συλλογική ιδιότητα ενός θρησκευτικού πληθυσμού.
Η διαφορά είναι κρίσιμη. Άλλο η θεολογική έννοια. Άλλο η πολιτική πρακτική της Τεχεράνης. Το Newsio έχει ήδη αναλύσει πώς επίμαχα εδάφια και θεολογικά σχήματα μπορούν να γίνουν λογισμικό εξουσίας, όχι επειδή κάθε πιστός τα εφαρμόζει έτσι, αλλά επειδή η εξουσία επιλέγει την ερμηνεία που τη βολεύει.
Η Δύση γνωρίζει — αλλά φοβάται τη δική της κοινωνική ειρήνη
Το ερώτημα δεν είναι αν οι δυτικές κυβερνήσεις γνωρίζουν. Γνωρίζουν. Η Europol καταγράφει συστηματικά την τρομοκρατική απειλή στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το 2025 σημείωσε ότι η τζιχαντιστική τρομοκρατία παραμένει βασική ανησυχία για τα κράτη μέλη, ενώ κατέγραψε αύξηση τζιχαντιστικών επιθέσεων το 2024 σε σχέση με το 2023.
Το βρετανικό πρόγραμμα Prevent κατέγραψε επίσης χιλιάδες παραπομπές για ανησυχίες ριζοσπαστικοποίησης, με στοιχεία που δείχνουν πως η απειλή δεν είναι μονοδιάστατη: υπάρχουν περιπτώσεις ισλαμιστικού εξτρεμισμού, άκρας δεξιάς, μη ιδεολογικής έλξης προς μαζική βία και άλλων μορφών.
Άρα οι υπηρεσίες δεν ζουν σε άγνοια. Το πρόβλημα είναι πολιτικό: πώς μεταφέρεις στον πολίτη μια σκληρή πραγματικότητα χωρίς να ανοίξεις πόλεμο όλων εναντίον όλων; Πώς λες ότι υπάρχουν ισλαμιστικά δίκτυα χωρίς να ρίξεις συλλογική σκιά σε εκατομμύρια ανθρώπους; Πώς προστατεύεις τη δημοκρατία χωρίς να καταστρέψεις τις δικές της αρχές;
Η απάντηση δεν είναι σιωπή. Η σιωπή αφήνει χώρο στους ακραίους. Η απάντηση είναι ακριβής γλώσσα.
Το πραγματικό ρήγμα: πολίτης ή κοινότητα υπακοής;
Η Ευρώπη πρέπει να διαλέξει καθαρά το μοντέλο της. Θέλει πολίτες ή παράλληλες κοινότητες υπακοής;
Ο πολίτης έχει δικαιώματα και υποχρεώσεις. Ζει μέσα σε κοινό νόμο. Μπορεί να πιστεύει, να διαφωνεί, να οργανώνεται, να εκφράζεται, αλλά αναγνωρίζει ότι η τελική δημόσια νομιμότητα ανήκει στο δημοκρατικό κράτος και στο συνταγματικό πλαίσιο.
Η κοινότητα υπακοής λειτουργεί αλλιώς. Εκεί ο άνθρωπος δεν είναι πρώτα πολίτης. Είναι μέλος θρησκευτικού, οικογενειακού, εθνοτικού ή ιδεολογικού σώματος. Η κοινωνική πίεση μπορεί να είναι ισχυρότερη από τον νόμο. Ο φόβος της ντροπής ισχυρότερος από την ελευθερία. Η θρησκευτική αυθεντία ισχυρότερη από το δικαστήριο. Η οικογένεια ισχυρότερη από το άτομο.
Εκεί κρίνεται το μέλλον της Ευρώπης. Όχι στο αν θα υπάρχουν μουσουλμάνοι στην Ευρώπη — υπάρχουν και θα υπάρχουν. Αλλά στο αν όλοι, ανεξαρτήτως θρησκείας, θα ζουν ως πολίτες ενός κοινού δημοκρατικού πλαισίου ή ως μέλη ξεχωριστών νησίδων με δικούς τους κανόνες, δικούς τους φόβους και δικούς τους μηχανισμούς επιτήρησης.
Η Ευρώπη δεν πρέπει να μισήσει — πρέπει να απαιτήσει
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται αντιμουσουλμανικό πανικό. Χρειάζεται αξιακή αυτοπεποίθηση.
Πρέπει να πει καθαρά: όποιος έρχεται εδώ έχει δικαίωμα σε ασφάλεια, δικαιοσύνη, αξιοπρέπεια, εργασία, θρησκευτική ελευθερία και προστασία από ρατσισμό. Αλλά δεν έχει δικαίωμα να μεταφέρει ανελεύθερους κανόνες ως παράλληλο σύστημα. Δεν έχει δικαίωμα να απαιτεί δημοκρατική ανοχή για να εγκαταστήσει μη δημοκρατική πίεση. Δεν έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα δικαιώματα για να αρνηθεί τα δικαιώματα των άλλων.
Αυτό δεν είναι μίσος. Είναι σύμβαση πολιτισμού.
Η Ευρώπη δεν πρέπει να απολογείται επειδή πιστεύει στην ισότητα ανδρών και γυναικών. Δεν πρέπει να απολογείται επειδή προστατεύει την ελευθερία έκφρασης. Δεν πρέπει να απολογείται επειδή αρνείται θεοκρατική νομοθεσία. Δεν πρέπει να απολογείται επειδή διαχωρίζει πίστη και κράτος. Δεν πρέπει να απολογείται επειδή απαιτεί από όλους τους πολίτες να υπακούουν στον ίδιο νόμο.
Η δημοκρατία που ντρέπεται να υπερασπιστεί τον εαυτό της έχει ήδη αρχίσει να παραιτείται.
Η λέξη «ένταξη» πρέπει να ξαναγίνει σοβαρή
Ένταξη δεν σημαίνει να χάσει κάποιος τη θρησκεία του. Δεν σημαίνει να αρνηθεί την καταγωγή του. Δεν σημαίνει να εξαφανιστεί η πολιτισμική διαφορά. Σημαίνει να αποδεχθεί ότι η κοινή πολιτεία είναι πάνω από την κοινοτική επιβολή.
Σημαίνει ότι ένα κορίτσι πρέπει να μπορεί να ζει ελεύθερα χωρίς φόβο οικογενειακής ή κοινοτικής τιμωρίας. Σημαίνει ότι ένας νέος πρέπει να μπορεί να αμφισβητήσει τον ιμάμη χωρίς να θεωρείται προδότης.
Σημαίνει ότι ένας πρώην μουσουλμάνος πρέπει να προστατεύεται. Σημαίνει ότι ένας μουσουλμάνος που θέλει φιλελεύθερη ζωή δεν πρέπει να συνθλίβεται από συντηρητικούς μηχανισμούς της δικής του κοινότητας. Σημαίνει ότι η γυναίκα, ο ομοφυλόφιλος, ο άθεος, ο Εβραίος, ο Χριστιανός, ο σκεπτικιστής και ο απλός πολίτης έχουν ίδια αξία μπροστά στον νόμο.
Αν η Ευρώπη δεν μπορεί να απαιτήσει αυτά, τότε δεν κάνει ένταξη. Κάνει διαχείριση γκέτο.
Η πραγματική ένταξη προστατεύει πρώτα τους πιο αδύναμους μέσα στις ίδιες τις κοινότητες. Προστατεύει εκείνους που θέλουν να ζήσουν ελεύθερα και συχνά φοβούνται όχι την ευρωπαϊκή κοινωνία, αλλά τους εσωτερικούς επιτηρητές της δικής τους κοινότητας.
Οι ίδιοι οι μουσουλμάνοι είναι το πρώτο πεδίο μάχης
Το μεγαλύτερο λάθος είναι να μιλάμε για τους μουσουλμάνους σαν να είναι ένα σώμα. Δεν είναι. Υπάρχουν πιστοί, άθεοι με μουσουλμανική καταγωγή, φιλελεύθεροι, συντηρητικοί, ισλαμιστές, αντι-ισλαμιστές, σουνίτες, σιίτες, κοσμικοί, μετανάστες πρώτης γενιάς, νέοι δεύτερης και τρίτης γενιάς, γυναίκες που διεκδικούν ελευθερία, άνθρωποι που έφυγαν από θεοκρατίες, άνθρωποι που φοβούνται τους φανατικούς περισσότερο από όσο τους φοβάται ο μέσος Ευρωπαίος.
Η Ευρώπη, αν θέλει να νικήσει τον ισλαμισμό, πρέπει να σταθεί δίπλα στους μουσουλμάνους που θέλουν δημοκρατική ζωή. Όχι να τους παραδώσει στους πιο σκληρούς εκπροσώπους της κοινότητας στο όνομα της «πολυπολιτισμικότητας».
Ο ισλαμιστής θέλει να εμφανίζεται ως αυθεντικός εκπρόσωπος όλων των μουσουλμάνων. Αυτό είναι το πρώτο του ψέμα. Αν η Ευρώπη τον αντιμετωπίσει ως τέτοιο, τον νομιμοποιεί. Αν τον φοβηθεί, τον ενισχύει. Αν τον μπερδέψει με τον απλό πιστό, του χαρίζει στρατολογικό υλικό.
Η σωστή γραμμή είναι ακριβής: συμμαχία με τους ελεύθερους πολίτες, σύγκρουση με τους μηχανισμούς επιβολής.
Η ιστορία ως λογισμικό επιβολής
Το βαθύτερο θέμα δεν είναι μόνο το Ισλάμ. Είναι η χρήση της ιστορίας ως εργαλείου εξουσίας.
Κάθε ολοκληρωτικό ή θεοκρατικό σύστημα χρειάζεται έναν μύθο. Χρειάζεται ιερό παρελθόν, χαμένη δόξα, προδομένους προγόνους, αιώνιους εχθρούς, τελική αποστολή. Δεν κυβερνά μόνο με αστυνομία. Κυβερνά με αφήγημα.
Όταν ένα καθεστώς δεν μπορεί να προσφέρει μέλλον, πουλάει παρελθόν. Όταν δεν μπορεί να προσφέρει ευημερία, προσφέρει εχθρό. Όταν δεν μπορεί να προσφέρει ελευθερία, προσφέρει αποστολή.
Το πρόβλημα με τον ισλαμισμό δεν είναι ότι οι άνθρωποι έχουν μνήμη ή πίστη. Είναι ότι ορισμένοι μηχανισμοί μετατρέπουν τη μνήμη και την πίστη σε κλειστό πολιτικό πρόγραμμα. Εκεί το ιερό παύει να είναι προσωπικός δρόμος. Γίνεται δημόσιο εργαλείο κυριαρχίας.
Το Newsio έχει ήδη αναλύσει αυτό το σχήμα στον Κώδικα της Ερήμου, όπου η θρησκευτική αφήγηση δεν εξετάζεται ως απλή πίστη, αλλά ως πολιτική αρχιτεκτονική όταν ενώνεται με νόμο, διοίκηση, σύγκρουση και εξουσία.
Τι δεν λένε οι εξουσίες
Οι εξουσίες δεν λένε ότι γνωρίζουν το πρόβλημα, γιατί τότε θα έπρεπε να αναλάβουν κόστος.
Δεν λένε ότι η ένταξη απέτυχε σε συγκεκριμένες περιοχές, γιατί τότε θα έπρεπε να παραδεχθούν δεκαετίες πολιτικής ανεπάρκειας.
Δεν λένε ότι ορισμένα δίκτυα χρησιμοποιούν τη λέξη «ισλαμοφοβία» ως ασπίδα απέναντι σε νόμιμη κριτική, γιατί τότε θα έπρεπε να συγκρουστούν με οργανωμένες πιέσεις.
Δεν λένε ότι η θρησκευτική ελευθερία μπορεί να χρησιμοποιηθεί από πολιτικοθρησκευτικές ιδεολογίες για να χτυπήσει την ίδια τη φιλελεύθερη τάξη, γιατί τότε θα έπρεπε να φτιάξουν πιο ώριμο νομικό πλαίσιο.
Δεν λένε ότι οι μεγάλες πόλεις της Ευρώπης δεν είναι απλώς σύμβολα προόδου, αλλά και πεδία δοκιμής της ίδιας της δημοκρατικής αυτοπεποίθησης.
Και δεν λένε ότι το βασικό ερώτημα δεν είναι αν μια κοινωνία είναι ανεκτική. Είναι αν ξέρει να διακρίνει ανάμεσα σε αυτόν που ζητά ελευθερία και σε αυτόν που χρησιμοποιεί την ελευθερία για να εγκαταστήσει ανελευθερία.
Το λάθος της πολιτικής γλώσσας
Η πολιτική γλώσσα της Δύσης συχνά λειτουργεί σαν αναισθητικό. Παίρνει μια πραγματική σύγκρουση και τη μετατρέπει σε διοικητικό ζήτημα. Παίρνει μια ιδεολογική απειλή και τη μετατρέπει σε «πρόκληση κοινωνικής συνοχής». Παίρνει ένα δίκτυο επιβολής και το μεταφράζει σε «κοινότητα». Παίρνει την αποτυχία ένταξης και την ονομάζει «πολυμορφία».
Όμως η πραγματικότητα δεν μαλακώνει επειδή τη μαλακώνεις λεκτικά. Αντίθετα, γίνεται πιο επικίνδυνη, γιατί ο πολίτης αρχίζει να βλέπει γύρω του πράγματα που η επίσημη γλώσσα αρνείται να περιγράψει. Και τότε ο πολίτης παύει να εμπιστεύεται τους θεσμούς.
Εκεί ανοίγει χώρος για άκρα δεξιά, συνωμοσία, συλλογική καχυποψία και πραγματικό μίσος. Η αποσιώπηση δεν μειώνει τον φανατισμό. Τον μοιράζει σε δύο πλευρές.
Η καθαρή γλώσσα είναι άμυνα της δημοκρατίας. Όχι απειλή για αυτήν.
Η Ευρώπη χρειάζεται δύο μάχες ταυτόχρονα
Η πρώτη μάχη είναι ενάντια στον ισλαμισμό. Όχι ενάντια στο Ισλάμ ως πίστη. Ενάντια στο πολιτικό σχέδιο που θέλει να αντικαταστήσει τον κοινό νόμο με θεοκρατική ή κοινοτική εξουσία.
Η δεύτερη μάχη είναι ενάντια στην αντιμουσουλμανική συλλογική στοχοποίηση. Διότι αν η Ευρώπη διολισθήσει σε τυφλό μίσος, τότε θα κάνει ακριβώς αυτό που θέλουν οι ισλαμιστές: θα πείσει τους απλούς μουσουλμάνους ότι δεν έχουν θέση στη δημοκρατική κοινωνία και πρέπει να κλειστούν πίσω από τους πιο σκληρούς εκπροσώπους τους.
Αυτές οι δύο μάχες δεν είναι αντίθετες. Είναι η ίδια μάχη υπέρ της φιλελεύθερης δημοκρατίας.
Όποιος αρνείται τον ισλαμισμό στο όνομα της ανοχής, προδίδει την ανοχή. Όποιος μισεί συλλογικά τους μουσουλμάνους στο όνομα της ασφάλειας, προδίδει την ασφάλεια. Η μόνη σοβαρή γραμμή είναι: κανένα μίσος στον πολίτη, καμία ανοχή στον μηχανισμό επιβολής.
Το συμπέρασμα: η Δύση δεν χρειάζεται να φοβηθεί — πρέπει να ξυπνήσει
Η Δύση δεν χρειάζεται πανικό. Χρειάζεται μάτια.
Πρέπει να δει ότι η μετανάστευση δεν είναι μόνο ανθρωπιστικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα ένταξης, κυριαρχίας, θεσμικής αυτοπεποίθησης και γεωστρατηγικής ευπάθειας.
Πρέπει να δει ότι η λέξη «ισλαμοφοβία» μπορεί να προστατεύει αθώους ανθρώπους, αλλά μπορεί και να χρησιμοποιηθεί για να φιμώσει νόμιμη κριτική σε ανελεύθερες ιδεολογίες.
Πρέπει να δει ότι το Παρίσι και το Λονδίνο δεν είναι απλώς λαμπερές πρωτεύουσες. Είναι εργαστήρια του ερωτήματος αν η δημοκρατία μπορεί να αφομοιώσει μεγάλες διαφορές χωρίς να παραιτηθεί από τον εαυτό της.
Πρέπει να δει ότι πολλοί μουσουλμάνοι θέλουν πραγματική ελευθερία και πρέπει να προστατευθούν από ρατσισμό, αλλά και από τους ισλαμιστές που θέλουν να μιλούν στο όνομά τους.
Πρέπει να δει ότι η πίστη γίνεται πρόβλημα μόνο όταν μετατρέπεται σε πολιτικό σχέδιο επιβολής.
Και πρέπει να δει ότι η αφέλεια δεν είναι καλοσύνη. Στη γεωστρατηγική, η αφέλεια είναι κενό άμυνας.
Η Ευρώπη δεν θα σωθεί αν μισήσει. Θα καταστραφεί αν συνεχίσει να κοιμάται. Το ζητούμενο δεν είναι να κλείσει η Δύση την πόρτα της στον άνθρωπο που ζητά ζωή. Το ζητούμενο είναι να κλείσει την πόρτα στον μηχανισμό που θέλει να χρησιμοποιήσει αυτή τη ζωή ως όχημα επιβολής.
Αυτό είναι το πραγματικό όριο.
Όποιος έρχεται για ελευθερία, πρέπει να βρίσκει ελευθερία. Όποιος έρχεται για να αντικαταστήσει την ελευθερία με ανελευθερία, πρέπει να βρίσκει κράτος, νόμο και κοινωνία που ξέρουν τι υπερασπίζονται.
