Πίνακας περιεχομένου
Ιράν: Τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα, εσωτερικό ρήγμα και η διπλωματία υπό πίεση
Η πληροφορία που κυκλοφόρησε στα social media για τρίτο αμερικανικό αεροπλανοφόρο στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλώς ένας θόρυβος της επικαιρότητας. Ο πυρήνας της επιβεβαιώνεται: οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συγκεντρώσει τρία αεροπλανοφόρα στην περιοχή, σε μια ανάπτυξη ισχύος που καταγράφεται ως η πρώτη τέτοια ταυτόχρονη παρουσία από το 2003.
Το Al Jazeera, επικαλούμενο τη CENTCOM, μετέδωσε ότι στην περιοχή βρίσκονται τρία carrier groups με 12 συνοδευτικά πλοία, πάνω από 200 αεροσκάφη και περίπου 15.000 στρατιώτες.
Αυτό δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι ΗΠΑ έχουν αποφασίσει άμεσο χτύπημα κατά του Ιράν. Σημαίνει όμως κάτι εξαιρετικά σοβαρό: η διπλωματία δεν κινείται πλέον μέσα σε κενό αέρος. Κινείται κάτω από τη σκιά μιας πραγματικής, βαριάς και άμεσα διαθέσιμης στρατιωτικής πίεσης.
Το Ιράν βλέπει αεροπλανοφόρα. Η Κίνα έχει ήδη καλέσει πολίτες της να φύγουν από το Ιράν. Ο Abbas Araghchi κινείται ανάμεσα σε Πακιστάν, Ομάν και Ρωσία. Και στο εσωτερικό της Τεχεράνης, οι αναφορές για τριβές ανάμεσα στο πιο διαπραγματευτικό μπλοκ και τους σκληρούς μηχανισμούς του IRGC δείχνουν ότι η κρίση δεν είναι μόνο εξωτερική. Είναι και εσωτερική.
Αυτή είναι η πραγματική εικόνα: η διπλωματία δεν έχει τελειώσει, αλλά έχει χάσει την πολυτέλεια της ηρεμίας.
Η στρατιωτική πίεση άλλαξε το περιβάλλον της διαπραγμάτευσης
Τα τρία αμερικανικά αεροπλανοφόρα δεν είναι απλώς εικόνα ισχύος. Είναι μήνυμα.
Ένα αεροπλανοφόρο είναι κινητή αεροπορική βάση. Τρία αεροπλανοφόρα στην ίδια ευρύτερη ζώνη δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό στρατιωτικό περιβάλλον. Δίνουν στην Ουάσινγκτον δυνατότητα αποτροπής, επιτήρησης, υποστήριξης ναυτικού αποκλεισμού, προστασίας θαλάσσιων διαδρόμων και, αν δοθεί πολιτική εντολή, δυνατότητα κλιμάκωσης.
Αυτό πρέπει να διαβαστεί με ακρίβεια. Η παρουσία τους δεν είναι από μόνη της απόδειξη ότι η επίθεση έχει αποφασιστεί. Είναι όμως απόδειξη ότι οι ΗΠΑ θέλουν να έχουν πάνω στο τραπέζι κάτι πολύ πιο βαρύ από δηλώσεις.
Η διπλωματία, σε τέτοιες στιγμές, δεν μετριέται μόνο από το ποιος μιλά με ποιον. Μετριέται και από το ποιος έχει ήδη μεταφέρει την ισχύ του στο πεδίο.
Αυτό ακριβώς είναι το σημείο όπου η Τεχεράνη δεν μπορεί να διαβάζει την Ουάσινγκτον μόνο ως συνομιλητή. Πρέπει να τη διαβάζει ως δύναμη που έχει ήδη μετακινήσει υλικό, ανθρώπους, πλοία και αεροσκάφη σε θέση πίεσης.
Εδώ κουμπώνει φυσικά η προηγούμενη ανάλυση του Newsio για το τι σημαίνει πραγματικά το αμερικανικό μπλοκάρισμα προς το Ιράν στα Στενά του Ορμούζ. Η νέα ανάπτυξη ισχύος δεν έρχεται έξω από εκείνο το πλαίσιο. Το ενισχύει.
Το Ορμούζ δεν είναι σκηνικό. Είναι ο μηχανισμός πίεσης
Η κρίση δεν μπορεί να διαβαστεί χωρίς το Ορμούζ.
Τα Στενά του Ορμούζ δεν είναι απλώς μια θαλάσσια οδός. Είναι γεωστρατηγική αρτηρία, ενεργειακό νεύρο και ψυχολογικός μοχλός παγκόσμιας πίεσης. Όταν η ναυσιπλοΐα εκεί μπαίνει σε καθεστώς αβεβαιότητας, η κρίση δεν μένει στη θάλασσα. Περνά στις αγορές, στο πετρέλαιο, στα ναύλα, στην ασφάλιση πλοίων, στην ενέργεια και τελικά στην τσέπη του πολίτη.
Αυτό έχει ήδη αναλυθεί στο Newsio στη «Μέγγενη» του Ορμούζ, όπου το βασικό συμπέρασμα ήταν απλό: ο πόλεμος στο Ιράν δεν διεξάγεται μόνο στα σύνορα της Μέσης Ανατολής. Διεξάγεται και στο κόστος ζωής.
Η παρουσία των αμερικανικών αεροπλανοφόρων σε αυτό το πλαίσιο δεν είναι απομονωμένο γεγονός. Είναι μέρος ενός μεγαλύτερου μηνύματος: αν το Ιράν επιχειρήσει να χρησιμοποιήσει το Ορμούζ ως μόνιμο όπλο εκβιασμού, οι ΗΠΑ θέλουν να δείξουν ότι μπορούν να απαντήσουν με πραγματική ναυτική ισχύ.
Αυτό δεν ακυρώνει τον κίνδυνο. Τον μεγαλώνει.
Γιατί όταν ένα choke point γίνεται ταυτόχρονα οικονομικό, στρατιωτικό και πολιτικό πεδίο, κάθε κίνηση μπορεί να αποκτήσει πολλαπλάσιο βάρος. Ένα πλοίο, μια ανακοίνωση, μια παρεμπόδιση ή μια λάθος εκτίμηση μπορούν να μετατραπούν σε γεγονός που θα κινητοποιήσει ολόκληρες αγορές.
Η κινεζική οδηγία εκκένωσης ως προειδοποιητικό σήμα
Η Κίνα δεν κινείται τυχαία όταν καλεί πολίτες της να φύγουν από μια χώρα.
Το Reuters μετέδωσε, μέσω Xinhua, ότι η Κίνα συμβούλευσε τους πολίτες της να αποφύγουν ταξίδια στο Ιράν και προέτρεψε όσους βρίσκονταν ήδη εκεί να απομακρυνθούν το συντομότερο δυνατόν, επικαλούμενη την κατάσταση ασφαλείας.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι το Πεκίνο γνωρίζει συγκεκριμένη ημερομηνία επίθεσης. Δεν αποδεικνύει ότι το χτύπημα είναι δεδομένο. Όμως αποδεικνύει κάτι αρκετά σοβαρό: μια μεγάλη δύναμη, η οποία διατηρεί σημαντικά συμφέροντα και σχέσεις με την Τεχεράνη, έκρινε ότι το περιβάλλον ασφαλείας είναι αρκετά επικίνδυνο ώστε να κινητοποιήσει τους δικούς της πολίτες.
Στη γεωστρατηγική, τέτοιες κινήσεις συχνά λειτουργούν σαν καναρίνι στο ορυχείο. Δεν προβλέπουν πάντα την έκρηξη. Δείχνουν όμως ότι ο αέρας έχει γίνει τοξικός.
Και εδώ η εικόνα βαραίνει. Όταν η Κίνα καλεί πολίτες να φύγουν, οι ΗΠΑ αυξάνουν το ναυτικό τους αποτύπωμα και η Τεχεράνη εμφανίζει εσωτερικές τριβές για τη διαπραγμάτευση, δεν μιλάμε πια για φυσιολογική κρίση.
Μιλάμε για συμπύκνωση κινδύνου.
Ο Araghchi κινείται, αλλά ποιος κρατά το πραγματικό τιμόνι;
Ο Abbas Araghchi εμφανίζεται ξανά στο κέντρο της διπλωματικής κίνησης. Οι αναφορές τον θέλουν να ταξιδεύει προς Πακιστάν, Ομάν και Ρωσία, σε μια προσπάθεια να κινηθεί ένα νέο πλαίσιο διαπραγμάτευσης ή έστω να μεταφερθούν οι θέσεις της Τεχεράνης μέσω μεσολαβητών. Το Al Jazeera περιέγραψε την επίσκεψή του στο Πακιστάν ως βήμα προς πιθανή επανεκκίνηση των συνομιλιών, μέσα σε κλίμα έντονης έντασης γύρω από το Ορμούζ.
Όμως εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα: ο Araghchi διαπραγματεύεται ή απλώς μεταφέρει τα όρια που του επιβάλλουν άλλοι;
Το ερώτημα δεν είναι ρητορικό. Η εικόνα από την Τεχεράνη δείχνει ότι η διπλωματική ομάδα δεν λειτουργεί σε απολύτως καθαρό εσωτερικό περιβάλλον.
Το ISW/CTP αναφέρει εσωτερική αντιπαλότητα ανάμεσα σε έναν κύκλο γύρω από τον Ahmad Vahidi και ένα πιο πραγματιστικό μπλοκ που περιλαμβάνει πρόσωπα όπως ο Ghalibaf, ο Pezeshkian και ο Araghchi.
Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, ο σκληροπυρηνικός κύκλος επιδιώκει να περιορίσει την ευελιξία της διαπραγματευτικής γραμμής.
Αυτό είναι κομβικό.
Διότι ένα καθεστώς που δεν έχει ενιαία γραμμή δεν γίνεται λιγότερο επικίνδυνο. Συχνά γίνεται πιο επικίνδυνο. Όταν το πολιτικό πρόσωπο θέλει χώρο, αλλά ο στρατιωτικός μηχανισμός θέλει έλεγχο, η διαπραγμάτευση παύει να είναι καθαρή διαδικασία. Γίνεται εσωτερική μάχη εξουσίας.
Αυτό ακριβώς φωτίζει και το προηγούμενο Newsio άρθρο για την Αμερική απέναντι στον Araghchi. Ο Araghchi δεν είναι απλώς ένας διπλωμάτης που κάθεται απέναντι στη Δύση. Είναι το λείο πρόσωπο ενός μηχανισμού που δεν του ανήκει ολοκληρωτικά.
Το IRGC δεν είναι παρασκήνιο. Είναι κράτος μέσα στο κράτος
Οι Φρουροί της Επανάστασης δεν είναι μια συνηθισμένη στρατιωτική δομή.
Στο ιρανικό σύστημα, το IRGC λειτουργεί ως μηχανισμός ασφαλείας, ιδεολογίας, οικονομικής επιρροής, εξωτερικών επιχειρήσεων και εσωτερικού ελέγχου.
Όταν λοιπόν το IRGC παρεμβαίνει στο πεδίο της διαπραγμάτευσης, δεν μιλάμε απλώς για “σκληρή γραμμή”. Μιλάμε για τον ίδιο τον πυρήνα της Ισλαμικής Δημοκρατίας που υπενθυμίζει ότι η διπλωματία επιτρέπεται μόνο όσο δεν απειλεί το σύστημα.
Εδώ η Δύση συχνά κάνει το ίδιο λάθος. Βλέπει υπουργούς, διαπραγματευτές, δηλώσεις, ταξίδια, συναντήσεις και μεσολαβήσεις. Όμως πίσω από αυτή την επιφάνεια υπάρχει το ερώτημα ποιος μπορεί πραγματικά να πει “ναι” ή “όχι”.
Αν το IRGC έχει τη δυνατότητα να περιορίζει, να πιέζει ή να ακυρώνει την ευελιξία της διαπραγματευτικής ομάδας, τότε η Δύση δεν διαπραγματεύεται μόνο με διπλωμάτες. Διαπραγματεύεται με ένα καθεστώς όπου ο στρατιωτικοϊδεολογικός μηχανισμός διατηρεί δικαίωμα βέτο πάνω στην πραγματικότητα.
Αυτό κάνει κάθε δήλωση πιο εύθραυστη.
Διότι ακόμη και αν ένας διπλωμάτης μιλήσει για άνοιγμα, συνεννόηση ή πλαίσιο λύσης, ο μηχανισμός που κρατά το πεδίο μπορεί να διαβάζει το ίδιο γεγονός ως υποχώρηση, προδοσία ή απειλή για την επαναστατική νομιμότητα.
Η διπλωματία του Araghchi συναντά το ατσάλι
Η μεγάλη μετατόπιση είναι αυτή: ο Araghchi δεν κινείται πλέον μέσα σε περιβάλλον όπου η γλώσσα της διπλωματίας αρκεί για να αγοράσει χρόνο χωρίς κόστος.
Η παρουσία των αμερικανικών αεροπλανοφόρων σημαίνει ότι κάθε του λέξη αξιολογείται δίπλα σε μια πραγματική στρατιωτική συγκέντρωση. Η κινεζική οδηγία εκκένωσης σημαίνει ότι ακόμη και μεγάλοι εξωτερικοί παίκτες διαβάζουν τον κίνδυνο ως αυξημένο. Οι εσωτερικές τριβές σημαίνουν ότι η Τεχεράνη δεν έχει απαραίτητα ενιαία, σταθερή και απολύτως ελεγχόμενη γραμμή.
Αυτό είναι το τέλος της άνετης ασάφειας.
Δεν είναι το τέλος της διπλωματίας. Είναι το τέλος της διπλωματίας χωρίς βάρος.
Ο Araghchi μπορεί να συνεχίσει να μιλά. Μπορεί να συνεχίσει να ταξιδεύει. Μπορεί να συνεχίσει να παρουσιάζει πλαίσια, μηνύματα και κόκκινες γραμμές. Όμως πλέον η γλώσσα του κινείται ανάμεσα σε δύο πιέσεις: την εξωτερική πίεση των ΗΠΑ και την εσωτερική πίεση του IRGC.
Αυτό τον καθιστά πιο σημαντικό, όχι λιγότερο.
Γιατί ο άνθρωπος που βρίσκεται ανάμεσα στη διαπραγμάτευση και στον μηχανισμό πίεσης μπορεί να γίνει είτε δίαυλος αποκλιμάκωσης είτε βιτρίνα μιας σύγκρουσης που άλλοι έχουν ήδη αποφασίσει να σκληρύνουν.
Γιατί δεν πρέπει να λέμε ότι η επίθεση είναι βέβαιη
Εδώ χρειάζεται δημοσιογραφική πειθαρχία.
Δεν υπάρχει, με τα διαθέσιμα δημόσια στοιχεία, επιβεβαίωση ότι οι ΗΠΑ έχουν αποφασίσει άμεσες σκληρές επιθέσεις κατά του Ιράν. Υπάρχει επιβεβαίωση τεράστιας στρατιωτικής συγκέντρωσης. Υπάρχει επιβεβαίωση ναυτικής πίεσης.
Υπάρχει επιβεβαίωση κινεζικής οδηγίας εκκένωσης. Υπάρχουν σοβαρές αναλύσεις για εσωτερικό ρήγμα στην Τεχεράνη. Υπάρχουν ενδείξεις ότι το πεδίο γίνεται πιο επικίνδυνο.
Αλλά άλλο αυτό και άλλο η βεβαιότητα ότι το χτύπημα έχει αποφασιστεί.
Αυτό δεν αδυνατίζει το άρθρο. Το κάνει πιο ισχυρό.
Γιατί το Newsio δεν χρειάζεται να φωνάζει κάτι που δεν αποδεικνύεται. Χρειάζεται να δείχνει καθαρά τι αποδεικνύεται και τι σημαίνει.
Και αυτό που αποδεικνύεται είναι αρκετά βαρύ: η κρίση έχει περάσει σε φάση όπου η στρατιωτική ισχύς, η διπλωματία, η εσωτερική πάλη στην Τεχεράνη και η διεθνής προετοιμασία κινούνται ταυτόχρονα.
Αυτό από μόνο του είναι εκρηκτικό.
Το Ιράν εναντίον του εαυτού του
Η κρίση δεν είναι μόνο ΗΠΑ εναντίον Ιράν.
Είναι και Ιράν εναντίον του εαυτού του.
Από τη μία πλευρά βρίσκεται η ανάγκη για διαπραγμάτευση. Η οικονομία, η πίεση, ο φόβος κλιμάκωσης και το βάρος του αποκλεισμού δημιουργούν κίνητρο για κάποιο πλαίσιο εξόδου.
Από την άλλη πλευρά βρίσκεται ο επαναστατικός μηχανισμός, ο οποίος φοβάται ότι κάθε υποχώρηση θα ανοίξει την πόρτα σε απονομιμοποίηση. Για το IRGC, η διαπραγμάτευση δεν είναι απλώς τεχνική διαδικασία. Είναι πιθανό ρήγμα εξουσίας.
Εδώ βρίσκεται το πιο επικίνδυνο στοιχείο: όταν ένα καθεστώς νιώθει ότι απειλείται ταυτόχρονα από έξω και από μέσα, συχνά δεν γίνεται πιο ήρεμο. Γίνεται πιο νευρικό.
Και η νευρικότητα σε ένα καθεστώς που ελέγχει στρατηγικά περάσματα, πυραυλικά συστήματα, περιφερειακές πολιτοφυλακές και μηχανισμούς καταστολής δεν είναι απλή πολιτική αστάθεια. Είναι γεωστρατηγικός κίνδυνος.
Γι’ αυτό έχει σημασία να ξεχωρίζουμε το Ιράν ως κοινωνία από το καθεστώς της Τεχεράνης. Στο Newsio αυτό έχει ήδη τεθεί καθαρά στο άρθρο «Δεν χτυπούν το Ιράν· χτυπούν το καθεστώς της Τεχεράνης». Το ζήτημα δεν είναι ο ιρανικός λαός. Το ζήτημα είναι ο μηχανισμός που κυβερνά πάνω του και χρησιμοποιεί την κρίση ως εργαλείο επιβίωσης.
Το μήνυμα προς τη νέα γενιά
Η νέα γενιά πρέπει να καταλάβει κάτι που τα περισσότερα παραδοσιακά μέσα συχνά θολώνουν: η κρίση δεν είναι μια σειρά από “γεγονότα”.
Δεν είναι απλώς ένα ταξίδι Araghchi.
Δεν είναι απλώς τρία αεροπλανοφόρα.
Δεν είναι απλώς μια κινεζική οδηγία εκκένωσης.
Δεν είναι απλώς ένα ρήγμα μέσα στην Τεχεράνη.
Είναι όλα μαζί.
Και όταν όλα αυτά συμβαίνουν ταυτόχρονα, τότε η εικόνα αλλάζει. Δεν βρισκόμαστε σε μια συνηθισμένη διαπραγματευτική στιγμή. Βρισκόμαστε σε φάση συμπίεσης, όπου κάθε παίκτης δοκιμάζει πόσο μακριά μπορεί να πάει χωρίς να προκαλέσει ανεξέλεγκτη έκρηξη.
Η Αμερική δείχνει ισχύ.
Η Κίνα προστατεύει πολίτες και διαβάζει τον κίνδυνο.
Το Ιράν διαπραγματεύεται, αλλά ταυτόχρονα συγκρούεται εσωτερικά για το τι επιτρέπεται να παραχωρήσει.
Το IRGC κρατά το πεδίο, ενώ οι διπλωμάτες προσπαθούν να κρατήσουν ανοιχτό το παράθυρο της εξόδου.
Αυτό είναι το πραγματικό δράμα.
Όχι η απλή ερώτηση “θα γίνει πόλεμος;”.
Η βαθύτερη ερώτηση είναι: μπορεί ένα καθεστώς με τέτοια εσωτερική ένταση να διαπραγματευτεί αξιόπιστα την ώρα που απέναντί του έχει τρία αεροπλανοφόρα;
Το τελικό συμπέρασμα
Η παρουσία τριών αμερικανικών αεροπλανοφόρων στη Μέση Ανατολή δεν είναι απλή στρατιωτική λεπτομέρεια. Είναι αλλαγή περιβάλλοντος. Σημαίνει ότι η Ουάσινγκτον θέλει να έχει στο πεδίο την ισχύ που απαιτείται για αποτροπή, πίεση ή κλιμάκωση.
Η κινεζική οδηγία προς τους πολίτες της να φύγουν από το Ιράν δεν είναι απόδειξη άμεσης επίθεσης. Είναι όμως προειδοποιητικό σήμα ότι η κατάσταση ασφαλείας έχει περάσει σε άλλο επίπεδο.
Οι αναφορές για εσωτερική πίεση γύρω από Araghchi, Ghalibaf, Pezeshkian, Vahidi και IRGC δεν αποδεικνύουν κατάρρευση. Δείχνουν όμως ότι η Τεχεράνη δεν κινείται ως απολύτως ενιαίο σώμα. Και αυτό, σε μια τέτοια κρίση, είναι κρίσιμο.
Το πιο ακριβές συμπέρασμα είναι και το πιο βαρύ: δεν έχουμε βεβαιότητα για άμεσο χτύπημα. Έχουμε όμως επιβεβαίωση ότι η διπλωματία πλέον λειτουργεί κάτω από σιδερένια πίεση.
Το Ιράν δεν έχει απέναντί του μόνο δηλώσεις. Έχει απέναντί του αεροπλανοφόρα.
Οι ΗΠΑ δεν έχουν απέναντί τους μόνο έναν υπουργό Εξωτερικών. Έχουν απέναντί τους ένα καθεστώς με εσωτερικά ρήγματα και σκληρούς μηχανισμούς που δεν θέλουν να χάσουν τον έλεγχο.
Και ο κόσμος δεν παρακολουθεί απλώς μια διαπραγμάτευση. Παρακολουθεί μια στιγμή όπου η διπλωματία, η ναυτική ισχύς, το Ορμούζ, η κινεζική προειδοποίηση και η εσωτερική μάχη της Τεχεράνης ενώνονται σε ένα μόνο ερώτημα:
ποιος πραγματικά ελέγχει την επόμενη κίνηση;
