Πίνακας περιεχομένου
Η φωνή του αντιπάλου: τι αποκαλύπτει το «όραμα» Al-Zahar και γιατί τέτοιες ηγεσίες επιβιώνουν
Η δημόσια συζήτηση για τη Χαμάς πέφτει συχνά σε μία βολική παγίδα: ή τη διαβάζει αποκλειστικά ως τοπικό προϊόν της Γάζας και της ισραηλινοπαλαιστινιακής σύγκρουσης ή, στον αντίποδα, τη μετατρέπει σε μεταφυσικό σύμβολο ενός αόριστου παγκόσμιου κακού. Και οι δύο αναγνώσεις χάνουν το κρίσιμο σημείο.
Το βίντεο με τον Mahmoud al-Zahar έχει σημασία ακριβώς επειδή δεν χρειάζεται ούτε πανικό ούτε εξωραϊσμό. Χρειάζεται σοβαρή ανάγνωση.
Το απόσπασμα που μεταδόθηκε από το Al-Masirah και αποδόθηκε στα αγγλικά από το MEMRI δείχνει τον Al-Zahar να λέει ότι ο «στρατός της Ιερουσαλήμ» δεν θα απελευθερώσει μόνο την παλαιστινιακή γη, αλλά ότι «ολόκληρος ο πλανήτης» θα υπαχθεί κάποτε σε ένα σύστημα χωρίς «σιωνισμό» και «προδοτική χριστιανοσύνη».
Το Jerusalem Post είχε επίσης γράψει το 2023 για την αναζωπύρωση του συγκεκριμένου βίντεο στη δημόσια συζήτηση.
Αυτό δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι η Χαμάς διαθέτει επιχειρησιακή δυνατότητα «παγκόσμιας κυριαρχίας». Αποδεικνύει όμως κάτι άλλο, πολύ σημαντικότερο για ένα σοβαρό άρθρο ανάλυσης: ότι τουλάχιστον ένα τμήμα της ηγετικής της ρητορικής δεν περιορίζει τον ορίζοντά του στη Γάζα ή σε μια στενά εδαφική διεκδίκηση.
Με άλλα λόγια, η τοπική σύγκρουση παρουσιάζεται από τον ίδιο τον ομιλητή ως αφετηρία μιας ευρύτερης ιδεολογικής αποστολής. Αυτό αλλάζει το πλαίσιο της συζήτησης και δεν μπορεί να παρακάμπτεται κάθε φορά που η Δύση θέλει να κρατήσει μόνο την πιο βολική, «ανθρωπιστική αλλά αποπολιτικοποιημένη» εκδοχή του προβλήματος.
Εδώ ακριβώς δένει οργανικά και το ήδη δημοσιευμένο Newsio κείμενο «Χαλιφάτο και τζιχάντ: τι δείχνει το κήρυγμα για την Ευρώπη», γιατί και εκεί το κεντρικό ερώτημα δεν ήταν αν πρέπει να υπερβάλει κανείς, αλλά αν πρέπει να προσποιείται ότι άκουσε κάτι πιο ήπιο από αυτό που πράγματι ειπώθηκε.
«Δεν μιλάμε μόνο για την απελευθέρωση της γης μας»
Αυτή είναι η φράση-κλειδί. Όσο η συζήτηση μένει στη φράση «απελευθέρωση της γης», ο δυτικός αναγνώστης μπορεί να επιμένει ότι έχει απέναντί του ένα ακραίο αλλά κατά βάση εθνικοτοπικό κίνημα. Από τη στιγμή που η ίδια η ρητορική λέει ότι δεν μιλά μόνο γι’ αυτό, η ανάλυση οφείλει να μετακινηθεί.
Όχι στην υπερβολή, αλλά στην ακρίβεια. Διότι άλλο είναι να λες «έχω έναν στόχο συνδεδεμένο με σύνορα» και άλλο «ο τοπικός αγώνας είναι μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης ιστορικής και θρησκευτικής αποστολής». Το δεύτερο παράγει ανοιχτό πεδίο σύγκρουσης χωρίς φυσικό τέλος.
Αυτό είναι και το πρώτο σημείο που πρέπει να καρφωθεί στο άρθρο: η αξία του βίντεο δεν είναι ότι μας λέει κάτι εντελώς άγνωστο για τον ισλαμιστικό επεκτατισμό. Είναι ότι το λέει με τη φωνή του ίδιου του φορέα. Δεν πρόκειται για ερμηνεία αντιπάλων ή για αποσπασματική απόδοση τρίτων. Πρόκειται για ρητορική αυτοπαρουσίαση.
Hamas leader Mahmoud al-Zahar reveals that their true goal is to wipe out all Christians and Jewish people across the world.
— Eyal Yakoby (@EYakoby) April 14, 2026
“To create a world where Judaism and Christianity do not exist.” pic.twitter.com/D3TJag6Vxh
Και όταν ένας τέτοιος λόγος χρησιμοποιεί γλώσσα πλανητικής επέκτασης, τότε η δυτική ανάλυση δεν μπορεί να τον συμπιέζει τεχνητά σε μια στενά ανθρωπιστική αφήγηση χωρίς ιδεολογικό βάθος.
Τι πραγματικά δείχνει αυτή η γλώσσα
Το πιο σοβαρό λάθος θα ήταν να παρουσιαστεί η φράση ως απόδειξη ενός άμεσου, ρεαλιστικά εκτελέσιμου στρατιωτικού σχεδίου παγκόσμιας επιβολής. Αυτό θα ήταν αδύναμο αναλυτικά και εύκολο να χτυπηθεί. Το σωστό είναι πιο δυνατό: να παρουσιαστεί ως παράθυρο στο ιδεολογικό φαντασιακό.
Η γλώσσα αυτή δείχνει τι θεωρεί νόμιμο, τι θεωρεί μεταβατικό και τι θεωρεί ιστορικά ανεπίτρεπτο να συνεχίσει να υπάρχει. Όταν ο λόγος ορίζει έναν μελλοντικό κόσμο χωρίς «σιωνισμό» και χωρίς «προδοτική χριστιανοσύνη», αυτό δεν είναι απλό ξέσπασμα. Είναι περιγραφή ενός ολοκληρωτικού ορίζοντα στον οποίο δεν υπάρχει πραγματικός πλουραλισμός.
Και εδώ η ανάλυση πρέπει να γίνει πολύ καθαρή. Δεν μιλάμε για θρησκευτική πίστη ως τέτοια. Δεν μιλάμε για μουσουλμάνους συλλήβδην. Μιλάμε για συγκεκριμένη πολιτικοθρησκευτική γλώσσα εξουσίας, η οποία παρουσιάζει την ιστορική συνύπαρξη όχι ως στόχο αλλά ως προσωρινό πρόβλημα προς υπέρβαση.
Αυτή είναι η ουσία του ολοκληρωτικού στοιχείου: δεν θέλει μόνο να νικήσει έναν αντίπαλο. Θέλει να αφαιρέσει από τον αντίπαλο τη νομιμότητα να συνεχίσει να υπάρχει με τη δική του ταυτότητα, θεσμούς και πολιτισμό.
Η Χαμάς ανάμεσα σε ιδεολογία και πολιτική προσαρμογή
Για να βγει το άρθρο ακλόνητο, χρειάζεται και το δεύτερο μισό της αλήθειας. Η Χαμάς δεν είναι ένα στατικό κείμενο του 1988.
Η οργάνωση προσπάθησε το 2017 να εμφανιστεί πιο πολιτικά «επεξεργασμένη» μέσα από το νέο policy document της, απομακρύνοντας μέρος της ανοιχτά αντισημιτικής γλώσσας του αρχικού charter και αποδεχόμενη τη φόρμουλα παλαιστινιακού κράτους στα σύνορα του 1967 ως μεταβατική εθνική συναίνεση, χωρίς όμως να αναγνωρίζει το δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ και χωρίς να εγκαταλείπει την ένοπλη πάλη.
Αυτό αποτυπώθηκε τότε και στο Reuters. Το ίδιο Reuters είχε σημειώσει ότι η νέα γλώσσα δεν σήμαινε εγκατάλειψη των θεμελιωδών θέσεων της οργάνωσης.
Εδώ κρύβεται και η μεγάλη παρεξήγηση της Δύσης. Ένα μέρος του διεθνούς λόγου διάβασε τέτοιες κινήσεις ως οριστική «μετριοπάθεια». Στην πραγματικότητα, πιο σοβαρές αναγνώσεις, όπως αυτές που συνοψίζονται στη σχετική βιβλιογραφία για το 2017 policy document, είδαν περισσότερο μια προσπάθεια διπλωματικής προσαρμογής και λιγότερο μια θεμελιακή ιδεολογική αναθεώρηση.
Αυτό είναι ακριβώς το σημείο όπου το βίντεο Al-Zahar γίνεται τόσο σημαντικό: δεν αφήνει τη συζήτηση να κρυφτεί πίσω από τα πιο προσεκτικά policy papers. Φέρνει πίσω στην επιφάνεια τον βαθύτερο ιδεολογικό πυρήνα.
Γιατί τέτοιες ηγεσίες παραμένουν ενεργές
Το επόμενο βαρύ ερώτημα είναι το πιο ωμό: αν τέτοια ρητορική είναι τόσο ακραία, γιατί πρόσωπα αυτού του χώρου παραμένουν ενεργά, επιδραστικά ή πολιτικά χρήσιμα για τόσο μεγάλο διάστημα; Η απάντηση δεν είναι συναισθηματική.
Είναι γεωπολιτική. Πρώτον, γιατί η ηγεσία τέτοιων οργανώσεων είναι συχνά κατανεμημένη ανάμεσα σε εσωτερικά και εξωτερικά κέντρα, με τμήμα της να κινείται σε χώρες που λειτουργούν είτε ως χώροι φιλοξενίας είτε ως δίαυλοι επιρροής και διαμεσολάβησης.
Το Reuters είχε γράψει ότι η ηγεσία της Χαμάς βρισκόταν στη Ντόχα, ενώ το 2024 οι ΗΠΑ προειδοποίησαν την Τουρκία να μην φιλοξενεί ηγετικά στελέχη της Χαμάς. Ταυτόχρονα, το Reuters σημείωσε πως η Άγκυρα και η Ντόχα επέμεναν ότι το πολιτικό γραφείο δεν είχε απλώς μεταφερθεί στην Τουρκία.
Όλα αυτά δείχνουν πόσο περίπλοκο είναι το πλέγμα ασφαλών ή ημι-ασφαλών χώρων γύρω από την οργάνωση.
Δεύτερον, γιατί τέτοιες φιγούρες δεν είναι μόνο στόχοι. Είναι και φορείς διαπραγματευτικής αξίας. Σε περιβάλλοντα όπου κατάπαυση πυρός, ανταλλαγές ομήρων, έμμεσες συνομιλίες και διπλωματικές διευθετήσεις περνούν μέσα από ημιεπίσημους ή παρακρατικούς διαύλους, η απόλυτη εξάλειψη κάθε πολιτικής ηγεσίας δεν θεωρείται πάντα συμφέρουσα από όλους τους παίκτες.
Αυτή είναι μια σκληρή αλλά πραγματική γεωπολιτική λογική: πρόσωπα που είναι ταυτόχρονα ακραία και χρήσιμα επιβιώνουν συχνά περισσότερο απ’ όσο θα περίμενε κανείς σε ένα καθαρά στρατιωτικό μοντέλο σκέψης.
Τρίτον, γιατί υπάρχει και η καθαρή δυσκολία επιχειρησιακής εξάλειψης σε ένα περιβάλλον όπως η Γάζα και το ευρύτερο δίκτυο της Χαμάς. Το Reuters, όταν χαρτογραφούσε την ηγεσία της Χαμάς το 2024, σημείωνε για τον ίδιο τον Al-Zahar ότι δεν είχε κάνει δημόσια εμφάνιση ή δήλωση μετά την 7η Οκτωβρίου και ότι η τύχη του ήταν άγνωστη.
Αυτό είναι σημαντικό. Δείχνει ότι η εικόνα «είναι άνετα έξω και μιλά» μπορεί να μην ανταποκρίνεται πλήρως στη σημερινή πραγματικότητα για κάθε πρόσωπο. Αλλά το ιδεολογικό του αποτύπωμα παραμένει πολιτικά ενεργό, ακριβώς επειδή το υλικό του κυκλοφορεί, αναπαράγεται και χρησιμοποιείται.
Το πρόβλημα των media: ανθρωπιστική αφήγηση χωρίς ιδεολογικό πυρήνα
Εδώ βρίσκεται το σημείο που το άρθρο σου μπορεί να γίνει πραγματικά δυνατό. Το πρόβλημα δεν είναι ότι τα media μιλούν για ανθρωπιστική καταστροφή. Η ανθρωπιστική καταστροφή είναι πραγματική και δεν επιτρέπεται να εξαφανιστεί από το κάδρο.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ανθρωπιστική γλώσσα χρησιμοποιείται σαν φίλτρο που απονευρώνει το ιδεολογικό περιεχόμενο όσων δρουν μέσα στη σύγκρουση. Όταν η Δύση ακούει μόνο τον ανθρώπινο πόνο αλλά αρνείται να ακούσει και τη γλώσσα της ιδεολογικής σύγκρουσης, τότε δεν βλέπει ολόκληρο το πρόβλημα. Βλέπει μόνο το πιο βολικό του μισό.
Γι’ αυτό το βίντεο Al-Zahar λειτουργεί πράγματι ως «Πειστήριο Νο 1», αλλά με τον σωστό τρόπο. Όχι σαν απόλυτη απόδειξη κάθε θεωρίας περί επικείμενης παγκόσμιας κατάκτησης. Αλλά ως το ισχυρότερο διαθέσιμο τεκμήριο ότι η ηγετική ρητορική αυτού του χώρου δεν εξαντλείται σε εθνική ή ανθρωπιστική γλώσσα.
Περιλαμβάνει σαφή ιδεολογική προέκταση, σαφή πολιτισμική κατονομασία εχθρών και σαφή ορίζοντα πολύ πέρα από τη Γάζα. Αυτό ακριβώς είναι που δεν επιτρέπεται να θαφτεί κάτω από μια υπερ-αποστειρωμένη αφήγηση.
Σε αυτό το σημείο, ως εσωτερική γέφυρα, ταιριάζει απόλυτα και το Newsio άρθρο «Η γεωπολιτική της ασφυξίας: το Ιράν, οι BRICS και η πολιορκία της Δύσης», γιατί δείχνει πώς η ιδεολογία, η ναυτική πίεση, τα proxies και η αντιδυτική φθορά συνδέονται σε ένα μεγαλύτερο περιβάλλον σύγκρουσης και όχι σε ένα μεμονωμένο τοπικό επεισόδιο.
Η μεγάλη παγίδα: να φοβηθείς τόσο πολύ ώστε να χάσεις την ακρίβεια
Υπάρχει όμως και η απέναντι παγίδα. Μόλις τέτοια βίντεο βγουν στο φως, εμφανίζεται εύκολα η τάση να τα υπερφορτώσουμε μέχρι να πάψουν να είναι χρήσιμα. Να τα κάνουμε απόδειξη για τα πάντα, να βγάλουμε από αυτά κάθε πιθανή γενίκευση, να περάσουμε από το «αυτό δείχνει επεκτατική ιδεολογική γλώσσα» στο «αυτό αποδεικνύει άμεσο και ενιαίο σχέδιο παγκόσμιας επιβολής».
Εκεί η ανάλυση αρχίζει να λασκάρει. Και όταν λασκάρει, δίνει χώρο στους άλλους να διαψεύσουν εύκολα όχι το ασθενές σημείο της, αλλά ολόκληρη τη βασική της αλήθεια.
Γι’ αυτό το άρθρο σου πρέπει να μείνει ακριβές. Η μεγάλη του δύναμη δεν είναι να φωνάζει. Είναι να ακούει σωστά και να αποδίδει με πειθαρχία αυτό που λέγεται. Το πολιτικό βάρος του βίντεο είναι ήδη τεράστιο. Δεν χρειάζεται φούσκωμα. Χρειάζεται καθαρότητα.
Συμπέρασμα: η φωνή του αντιπάλου δεν επιτρέπει δυτικές ψευδαισθήσεις
Το βίντεο του Mahmoud al-Zahar δεν είναι μια δευτερεύουσα λεπτομέρεια στο περιθώριο της σύγκρουσης. Είναι πυκνό ιδεολογικό υλικό. Δείχνει ότι για ένα τουλάχιστον τμήμα αυτής της ηγετικής κουλτούρας ο αγώνας δεν σταματά στην Παλαιστίνη, δεν κλείνει στο Ισραήλ και δεν αναγνωρίζει τη δυτική τάξη ως συνομιλητή ισότιμης συνύπαρξης. Τη βλέπει ως αντίπαλο κόσμο. Και αυτό από μόνο του είναι τεράστια είδηση.
Η δεύτερη μεγάλη αλήθεια είναι ότι τέτοιες ηγεσίες δεν επιβιώνουν απλώς επειδή «κανείς δεν κάνει τίποτα». Επιβιώνουν γιατί είναι ενταγμένες σε δίκτυα ασφαλείας, χρησιμότητας, διαπραγμάτευσης και γεωπολιτικής επιπλοκής που καθιστούν την εξάλειψή τους πολύ πιο σύνθετο ζήτημα απ’ όσο φαίνεται από έξω.
Και η τρίτη αλήθεια είναι ίσως η πιο επικίνδυνη για τη Δύση: όσο αυτή επιμένει να διαβάζει τέτοια φαινόμενα μόνο μέσα από το μισό κάδρο, θα συνεχίζει να αιφνιδιάζεται από πράγματα που είχαν ειπωθεί ανοιχτά μπροστά της.
Αυτό είναι το πραγματικό διαμάντι του κεφαλαίου σου. Όχι ότι «αποκάλυψε ένα μυστικό». Αλλά ότι έδειξε, με τη φωνή του ίδιου του αντιπάλου, πως η μεγαλύτερη αδυναμία της Δύσης δεν είναι πάντα η έλλειψη δύναμης. Είναι η άρνηση να πάρει στα σοβαρά ό,τι ακούει όταν αυτό συγκρούεται με τις δικές της ψευδαισθήσεις.
